Φόρτωση Text-to-Speech…
Αφορμή για τις πρόσφατες ταραχές στη Γαλλία υπήρξαν μαθητικές διαδηλώσεις με κυρίως μαθητικές διεκδικήσεις: καλύτερες σχολικές υποδομές και ευκολότερες διαδικασίες εισαγωγής στο πανεπιστήμιο, ανάμεσα στα άλλα. Ανεξάρτητα από το αν θεωρεί κανείς τις διεκδικήσεις αυτές δίκαιες ή όχι (άλλες είναι περισσότερο και άλλες λιγότερο), θα καταλήξει στη διαπίστωση ότι ο τρόπος διεκδίκησής τους έχει κάτι το βαθύτατα γαλλικό, πως είναι δηλαδή συστατικό στοιχείο της γαλλικής πολιτικής κουλτούρας. Πράγματι, η Γαλλία μάς έχει συνηθίσει σε τέτοιου είδους κινητοποιήσεις, που επαναλαμβάνονται ανά τακτικά χρονικά διαστήματα. Το να τις βαφτίσει κάποιος με το παρατσούκλι της εκάστοτε γενιάς δεν είναι λάθος, ούτε όμως είναι καμιά οξυδερκής παρατήρηση.
Οι κινητοποιήσεις αυτές ακολουθούν συνήθως ένα βασικό τελετουργικό, με ένα κεντρικό μοτίβο που επαναλαμβάνεται. Αυτό δεν σημαίνει πως ο κάθε κύκλος κινητοποιήσεων δεν έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες. Στην περίπτωση των πρόσφατων κινητοποιήσεων μπορούμε εύκολα να διακρίνουμε τρεις φάσεις. Η πρώτη αφορά τις καθαρά μαθητικές (και σχεδόν αμέσως, φοιτητικές) κινητοποιήσεις. Η δεύτερη φάση αφορά τη διεύρυνση των κινητοποιήσεων με τη συμμετοχή αριστερών κομμάτων και οργανώσεων και εργατικών συνδικάτων, που μετατόπισαν τη θεματική προς μια οικονομική ατζέντα με μισθολογικές και συνταξιοδοτικές διεκδικήσεις, αλλά και προς μια ευθεία σύγκρουση με την κυβέρνηση. Η παρούσα οικονομική συγκυρία, με την άνοδο του πληθωρισμού και τη συνεπαγόμενη ακρίβεια, παρέχει στις διεκδικήσεις αυτές μιαν αμεσότητα. Η δε τρίτη φάση αφορά την κλιμάκωση των κινητοποιήσεων με τα εκτεταμένα επεισόδια και τις καταστροφές.
Οι σχετικές έρευνες εντοπίζουν εδώ δύο διακριτές ομάδες δρώντων. Η πρώτη αποτελείται από μικρές και οργανωμένες ομάδες της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς και της αναρχίας, γνωστές και ως black blocks, που καλυπτόμενες πίσω από τους ειρηνικούς διαδηλωτές επιτίθενται στην αστυνομία, βάζουν φωτιές και καταστρέφουν αστικές υποδομές και καταστήματα. Στόχος τους είναι να προκαλέσουν μια ασύμμετρη απάντηση της αστυνομίας, που θα οδηγήσει ενδεχομένως στη ριζοσπαστικοποίηση των ειρηνικών διαδηλωτών. Δυστυχώς, η αστυνομία πέφτει συχνά σε αυτήν την παγίδα, καθώς δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τη μάζα των ειρηνικών διαδηλωτών από τη μικρή αλλά οργανωμένη μειοψηφία των ταραξιών. Η δεύτερη αφορά τη συμμετοχή πλιατσικολόγων, που προέρχονται κυρίως από τη δεύτερη ή και την τρίτη γενιά μεταναστών των φτωχών προαστίων, καθώς και από παραβατικές ομάδες και συμμορίες. Αυτοί εκμεταλλεύονται το χάος που έχει δημιουργηθεί και το επιτείνουν με μόνο κίνητρο το πλιάτσικο. Αλλωστε η συμπεριφορά τους είναι σταθερή ανεξαρτήτως αφορμής, όπως διαπιστώσαμε π.χ. στην περίπτωση πρόσφατων ποδοσφαιρικών πανηγυρισμών (μετά την κατάκτηση του Champions League από την Παρί Σεν Ζερμέν). Θα ήταν, τέλος, σημαντική παράλειψη αν αγνοούσαμε και έναν επιπλέον παράγοντα, που υποβοηθά τις κινητοποιήσεις και επιβεβαιώνεται από όλο και περισσότερες σοβαρές έρευνες: τη συγκροτημένη ρωσική προσπάθεια αποσταθεροποίησης των Δυτικών δημοκρατιών με μοχλό τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: οι ψεύτικοι λογαριασμοί και τα bots είναι σημαντικοί πολλαπλασιαστές της έντασης και του θυμού ανεξαρτήτως της αφορμής τους.
Τα χαρακτηριστικά αυτά δεν είναι, βέβαια, αποκλειστικά γαλλικά. Τα διακρίνουμε εύκολα σε άλλες χώρες και με διαφορετικές πολιτικές αφορμές, όπως άλλωστε και στα δικά μας «Δεκεμβριανά» του 2008. Η παρούσα συγκυρία, όμως, έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που προσδίδουν στις εξελίξεις αυτές πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα. Η οικονομική συγκυρία είναι ιδιαίτερα βεβαρημένη, καθώς η Γαλλία (και όχι μόνο) αντιμετωπίζει μια πολύ δύσκολη δημοσιονομική κατάσταση, ενώ πλησιάζουν και οι προεδρικές εκλογές. Επομένως, μια ερμηνεία των εξελίξεων αυτών, που θα στεκόταν αποκλειστικά στις ανησυχίες της γαλλικής νεολαίας, θα έχανε το δάσος για το δέντρο. Η κλίμακα του προβλήματος είναι πανευρωπαϊκή. Οι απαραίτητες δημοσιονομικές προσαρμογές απορρίπτονται, η ευρωπαϊκή ήπειρος είναι ενεργειακά γυμνή, το παραγωγικό και διοικητικό μοντέλο της είναι ξεπερασμένο, ενώ η έως πρόσφατα κυρίαρχη κεντρώα πολιτική τάξη έχει αποτύχει πολιτικά και στέκεται φοβισμένη και αφοπλισμένη μπροστά στην επέλαση των εχθρών της δημοκρατίας.
Είναι λοιπόν φανερό πως η κυριότερη συνέπεια των γαλλικών κινητοποιήσεων και των προβλέψιμων επακολούθων τους συμπυκνώνεται σε ένα αγνό, αγνότατο βούτυρο πάνω στο ψωμί της Μαρίν Λεπέν. Εκτός και αν προκύψει κάποιο πολιτικό σκίρτημα της τελευταίας στιγμής, η εκλογική της επικράτηση φαντάζει μη αναστρέψιμη. Με ό,τι αυτό συνεπάγεται, δυστυχώς.
*O κ. Στάθης Ν. Καλύβας είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, κάτοχος της έδρας Gladstone στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.