Φόρτωση Text-to-Speech…
Ενα πυκνό πλέγμα αθέατων έξωθεν παρεμβάσεων στη Βεγγάζη περιγράφει στην «Κ» ο Τζαλέλ Χαρσάουι, διεθνής αναλυτής για θέματα της Λιβύης στο Royal United Services Institute (RUSI). Ο Χαρσάουι αναλύει τα δεδομένα που οδήγησαν στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά και τα λάθη της Αθήνας στον χειρισμό των εξελίξεων.
– Γιατί η Βουλή της Λιβύης αποφάσισε να προχωρήσει στην επικύρωση του μνημονίου με την Τουρκία επτά χρόνια μετά την υπογραφή του (Νοέμβριος 2019);
– Δεν θα έλεγα ότι η Λιβύηπροχώρησε, αλλά ότι ο Σαντάμ Χαφτάρ (σ.σ. γιος του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και υπαρχηγός του Λιβυκού Εθνικού Στρατού) προχώρησε. Ηταν απόφαση ενός μόνον ανθρώπου και ήταν αρκετά ισχυρός για να την υλοποιήσει, φυσικά με την υποστήριξη του πατέρα του. Και να ‘μαστε, με ένα τεράστιο «χρυσό δώρο» εξαιρετικά στρατηγικού χαρακτήρα προς την Τουρκία.
– Πιστεύετε ότι ο Ερντογάν του προσέφερε πολιτικές ή στρατηγικές παραχωρήσεις, ιδίως σε σχέση με τις φιλοδοξίες του να ηγηθεί της Λιβύης;
– Αυτό που συνέβη είναι λίγο περίπλοκο. Ο Σαντάμ το έκανε για δικούς του, εγωιστικούς λόγους και δεν σκέφτεται τη γεωπολιτικήή τις πιθανές αντιδράσεις από το Ισραήλ ή την Ελλάδα. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι να καταλάβει την προεδρία του Προεδρικού Συμβουλίου και να αυτοαποκαλείται πρόεδρος της Λιβύης και αυτό πιστεύει ότι θα επιτύχει μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες.
Ωστόσο, πώς φτάσαμε εδώ; Η κυβέρνηση Τραμπ, εκπροσωπούμενη από τον Μασάντ Μπούλος (ανώτερος σύμβουλος του προέδρου των ΗΠΑ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις), προωθεί αυτό που έχει γίνει γνωστό ως «Πρωτοβουλία Μπούλος» στη Λιβύη. Η ιδέα είναι σχετικά απλή, δηλαδή να προσεγγίσουν τον πρωθυπουργό στην Τρίπολη, Αμπντελχαμίντ Ντμπεϊμπά, και να του πουν: «Αν συνάψεις συμφωνία με την Ανατολή (σ.σ. την κυβέρνηση της Βεγγάζης), θα παραμείνεις στη θέση σου για μερικά ακόμη χρόνια και θα αναγνωριστείς», ενώ ο Σαντάμ Χαφτάρ θα αναλάβει την προεδρία του Προεδρικού Συμβουλίου. Αυτό που επιδιώκει ο Σαντάμ είναι ο συμβολισμός. Διαθέτει ήδη πολλές ταξιαρχίες, πολλά χρήματα και ένα σημαντικό τμήμα εδάφους και θεωρεί τη θέση αυτή μια εξαιρετική μορφή αναγνώρισης: θα είχε ένα γραφείο στην Τρίπολη και θα αναγνωριζόταν ως πρόεδρος της Λιβύης.
– Ωστόσο, η οικογένεια Χαφτάρ είχε επισκεφθεί την Ελλάδα και υπήρχαν δίαυλοι επικοινωνίας.
– Οταν ο Σαντάμ άρχισε να εργάζεται για τη συμφωνία Μπούλος, αποφάσισε να απομακρύνει τον πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος είχε επισκεφθεί την Ελλάδα πολλές φορές, για να διευκολύνει τη διαδικασία και να επιταχύνει τη συμφωνία.
Η Τουρκία ουσιαστικά του είπε: «(Σαντάμ), έχουμε μεγάλη δύναμη στην Τρίπολη και ασκούμε σημαντική επιρροή εκεί. Αν προσπαθείς να φτάσεις στην κορυφή του λιβυκού κράτους χωρίς να μας δώσεις το μοναδικό πράγμα που ζητούμε τα τελευταία χρόνια, τότε θα έχουμε πρόβλημα. Μπορούμε να συνεχίσουμε να σου προκαλούμε πονοκεφάλους και να εμποδίζουμε την άνοδό σου στην εξουσία».
Επομένως, το μήνυμα της Τουρκίας ήταν ουσιαστικά το εξής: «Παρατηρήσαμε ότι αλλάζετε τον πρόεδρο της Βουλής. Φροντίστε η πρώτη ουσιαστική απόφαση του νέου προέδρου να είναι η διεξαγωγή ψηφοφορίας για την κοινοβουλευτική επικύρωση του μνημονίου και αν μας το εξασφαλίσετε αυτό, θα σας βοηθήσουμε ενεργά». Και εκείνος είπε ναι.
– Η επικύρωση σημαίνει ότι η συμφωνία θα εφαρμοστεί αμέσως ή υπάρχουν ακόμη νομικά, πολιτικά ή άλλα εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν;
– Οχι, δεν υπάρχει ουσιαστικό νομικό κώλυμα, τουλάχιστον όχι με την έννοια ότι η επικύρωση είναι απαραιτήτως άκυρη. Στο κείμενο της «Συμφωνίας του Σκιράτ» ή «Λιβυκής Πολιτικής Συμφωνίας», που υπεγράφη τον Δεκέμβριο του 2015, ορίζεται ότι για να είναι ένας νόμος πλήρως έγκυρος, απαιτείται επικύρωση από το κοινοβούλιο, ακολουθούμενη από επικύρωση από το Ανώτατο Συμβούλιο του Κράτους. Αναμένω ότι και το Ανώτατο Συμβούλιο του Κράτους θα την επικυρώσει.
– Επομένως, υπάρχει τρόπος να ανατραπεί αυτή η συμφωνία;
– Θεωρητικά, ναι. Στην πράξη, όχι. Στην πράξη, αυτό που έχει συμβεί είναι μη αναστρέψιμο και αποτελεί τεράστιο πλήγμα για την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και αρκετά σημαντικό πλήγμα για την Αίγυπτο.
– Ποια ήταν τα μεγαλύτερα στρατηγικά ή και διπλωματικά λάθη της Ελλάδας;
– Το λάθος ήταν ουσιαστικά η πεποίθηση ότι οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις και συνομιλίες ήταν επαρκείς. Ομως δεν λειτουργεί έτσι η Λιβύη.
Αν θέλεις να ασκήσεις επιρροή σε έναν παράγοντα, πρέπει να του πουλήσεις όπλα και να τον βοηθήσεις στο ξέπλυμα χρήματος. Επίσης, πρέπει να κατασκευάσεις στρατιωτικές βάσεις και να εκπαιδεύσεις τις στρατιωτικές μονάδες του. Επομένως, πρέπει να είσαι παρών επί τόπου και να προσφέρεις πράγματα που οι άλλοι δεν προσφέρουν.
Το λάθος (της Ελλάδας) ήταν η πεποίθηση ότι οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις ήταν επαρκείς. Αλλά δεν λειτουργεί έτσι η Λιβύη. Πρέπει να είσαι παρών επί τόπου και να προσφέρεις πράγματα που οι άλλοι δεν προσφέρουν. Και ο κόσμος είναι γοητευμένος από τα τουρκικά drones.
Η Τουρκία έχει αναπτύξει μια εντυπωσιακή γκάμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών και ο κόσμος είναι γοητευμένος από τα τουρκικά drones. Ετσι, το πρακτικό ερώτημα (στη Λιβύη) είναι: «Τι έκανες για μένα πρόσφατα;». Χώρες όπως η Γαλλία και η Ελλάδα δεν ξέρουν πώς να λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο.
– Το Ισραήλ αντέδρασε έντονα στην κύρωση του μνημονίου, ενώ γράφεται ότι πιθανώς θα επηρεαστεί η ενεργειακή διασύνδεσή του με την Ευρώπη.
– Δεν είναι αυτό το πραγματικό πρόβλημά του. Το Ισραήλ είναι εξαιρετικά θυμωμένο και απογοητευμένο και ένα από τα λάθη του ήταν να υποθέσει ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) θα φρόντιζαν τα ισραηλινά συμφέροντα εκεί. Αλλά αυτή η υπόθεση ήταν λανθασμένη.
Τα ΗΑΕ δεν διαθέτουν τις απαραίτητες ικανότητες, δεν έχουν μια υψηλή στρατηγική ή ένα μεγάλο όραμα και δεν αντιλαμβάνονται τον κόσμο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με το Ισραήλ.
Επιπλέον, είναι η συμβολική και πολιτική σημασία αυτής της μεγάλης νίκης για την Τουρκία. Η Τουρκία θα αναπτύξει στρατιωτικές βάσεις και στην ανατολική Λιβύη. Η στρατιωτική παρουσία της εκεί θα γίνει πολύ ισχυρότερη από αυτήν της Αιγύπτου.
Από την πλευρά του Ισραήλ, αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένως χαρακτηρίσει την Τουρκία ως τον επόμενο αντίπαλό τους, αφού πρώτα αντιμετωπιστεί το Ιράν. Η συμφωνία σημαίνει ότι η Τουρκία επεκτείνει την παρουσία της πιο κοντά στο Ισραήλ, κάτι που, μέχρι πριν από λίγες μόνον ημέρες, πολλοί θα θεωρούσαν απίθανο.