Σχεδόν έξι μήνες μετά την έναρξη του περιφερειακού πολέμου στη Μέση Ανατολή, όλο και περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η νέα κατάσταση ασφαλείας που σταδιακά διαμορφώνεται, ενδέχεται τελικά να ευνοεί την Κίνα και το ευρύτερο όραμά της για την περιοχή.
Την περασμένη Παρασκευή, οι ηγέτες της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν υπέγραψαν κοινή αμυντική συμφωνία στη Μέκκα, η οποία ορίζει ότι μια επίθεση εναντίον μίας από τις τρεις χώρες θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η συμφωνία προβλέπει επίσης ενισχυμένο στρατιωτικό συντονισμό, συμπεριλαμβανομένων της ανταλλαγής πληροφοριών, της εκπαίδευσης, της υλικοτεχνικής υποστήριξης και της συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας.
Στην πράξη, ορισμένες διατάξεις του συμφώνου παραμένουν εξαιρετικά ασαφείς. Ωστόσο, η ίδια η επίτευξη της συμφωνίας αντανακλά την προσπάθεια των δυνάμεων της περιοχής να διαμορφώσουν ρυθμίσεις ασφαλείας που δεν εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε ευρύτερο πλαίσιο, η εξέλιξη συνάδει με τη μακροχρόνια θέση της Κίνας ότι τα κράτη της Μέσης Ανατολής πρέπει να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της περιφερειακής ασφάλειας, αντί να βασίζονται σε μια εξωτερική δύναμη. Το Πεκίνο προωθεί αυτό που αποκαλεί «κοινή, ολοκληρωμένη, συνεργατική και βιώσιμη ασφάλεια», υποστηρίζοντας παράλληλα μια περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας που θα επηρεάζεται λιγότερο από εξωτερικούς παράγοντες.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι η συμφωνία δεν σηματοδοτεί ουσιαστική ρήξη των κρατών της περιοχής από την αμερικανική εξάρτηση. Υποδηλώνει, ωστόσο, την ανάδειξη μιας πιο πολυπολικής τάξης ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Η μεταβολή αυτή λειτουργεί υπέρ της Κίνας: το Πεκίνο αποκτά τον χώρο να επεκτείνει την πολιτική του επιρροή και τις εξαγωγές όπλων, ενώ τα κράτη της περιοχής αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια.
Σύμφωνα με αναλυτές, υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους το Πεκίνο θα μπορούσε να ωφεληθεί από τη συμφωνία.
1. Αποδυνάμωση του αμερικανικού ρόλου
«Μέχρι στιγμής, η Κίνα έχει αξιολογήσει θετικά τη συμφωνία, καθώς αντιπροσωπεύει μια διαφοροποίηση των ρυθμίσεων ασφαλείας στη Μέση Ανατολή, η οποία περιορίζει τον κεντρικό ρόλο των ΗΠΑ ως εγγυητή της ασφάλειας», δήλωσε στο Al-Monitor ο Γιουν Σουν, ανώτερος ερευνητής και διευθυντής του προγράμματος για την Κίνα στο Stimson Center.
Σύμφωνα με τον ερευνητή, η Κίνα επιδιώκει αυτή τη διαφοροποίηση ασφαλείας εδώ και χρόνια. Το 2022, κατά την επίσκεψη του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στη Σαουδική Αραβία, το Πεκίνο δήλωσε ότι θα υποστηρίξει τα κράτη του Κόλπου στη διατήρηση της ασφάλειάς τους και στην οικοδόμηση μιας «νέας και ολοκληρωμένης» αρχιτεκτονικής ασφαλείας για τον Κόλπο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Πεκίνο επιδιώκει να αντικαταστήσει την Ουάσιγκτον ως εγγυητή της ασφάλειας στην περιοχή. Η Κίνα στερείται τόσο της περιφερειακής στρατιωτικής παρουσίας όσο και, μέχρι στιγμής, της προθυμίας να αναλάβει αυτόν τον ρόλο. Ωστόσο, ένα πιο πολυπολικό τοπίο ασφαλείας θα μπορούσε να δώσει στο Πεκίνο μεγαλύτερο περιθώριο για την εμβάθυνση των σχέσεών του με τα κράτη της περιοχής.
2. Το «χαρτί» του Πακιστάν
Το Πακιστάν είναι ένας από τους στενότερους αμυντικούς εταίρους της Κίνας, καθώς και σημαντικός αγοραστής κινεζικών όπλων. Οι δύο χώρες έχουν αναπτύξει εκτεταμένη συνεργασία, που εκτείνεται από μαχητικά αεροσκάφη και υποβρύχια έως την κοινή παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Για παράδειγμα, το μαχητικό JF-17 του Πακιστάν, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της πολεμικής του αεροπορίας, είναι προϊόν σινοπακιστανικής κοινοπραξίας.
Το Πακιστάν είναι επίσης η μόνη πυρηνική δύναμη μεταξύ των τριών χωρών που υπέγραψαν τη συμφωνία της Μέκκας. «Δεδομένης της συντριπτικής επιρροής της Κίνας στο Πακιστάν, αυτό συμβάλλει έμμεσα στην αύξηση της κινεζικής επιρροής», δήλωσε ο Σουν.
Καθώς το Πακιστάν εντάσσεται όλο και περισσότερο σε συμφωνίες ασφαλείας στον Κόλπο και την ευρύτερη Μέση Ανατολή, τα συστήματα, τα προγράμματα εκπαίδευσης και τα δίκτυα συντήρησης που έχει δημιουργήσει η Κίνα θα μπορούσαν να αποκτήσουν μεγαλύτερη σημασία.
3. Πωλήσεις κινεζικών όπλων
Ο πόλεμος με το Ιράν ανέδειξε τον κεντρικό ρόλο των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, των πυραύλων και της αεράμυνας στην ασφάλεια του Κόλπου. Η Κίνα βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση σε αυτή την αγορά, καθώς μπορεί να προσφέρει σχετικά οικονομικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και συστήματα αεράμυνας.
Η συμφωνία της Μέκκας θα μπορούσε να καταστήσει τα κινεζικά όπλα ακόμη πιο ελκυστικά. Ο ενισχυμένος αμυντικός συντονισμός μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Τουρκίας ενδέχεται να δημιουργήσει ζήτηση για συστήματα διαλειτουργικότητας, κοινή εκπαίδευση και βιομηχανική συνεργασία. Η μακροχρόνια χρήση κινεζικού εξοπλισμού από το Πακιστάν δίνει στο Πεκίνο ένα σημαντικό πλεονέκτημα σε ένα από τα κράτη-μέλη της συμφωνίας.