Η Σιμονέτα Βεσπούτσι, θεωρούμενη από τις ωραιότερες γυναίκες της ιταλικής Αναγέννησης, ήταν μούσα του Σάντρο Μποτιτσέλι, ο οποίος πέρασε στην αιωνιότητα την ιδανική και απαράμιλλη ομορφιά της σε πολλά από τα διάσημα έργα του -κατά πολλούς, ακόμη και στην περίφημη «Γέννηση της Αφροδίτης».
Η Σιμονέτα πέθανε το 1475 σε ηλικία μόλις 23 χρόνων. Επί αιώνες, οι ιστορικοί απέδιδαν τον θάνατό της σε φυματίωση, μία συχνή και θανατηφόρα ασθένεια της εποχής. Ωστόσο, το 2019, μία επιστημονική δημοσίευση πρότεινε μία διαφορετική εξήγηση για τον θάνατό της.
Οι επιστήμονες, εξετάζοντας ενδελεχώς τα πορτρέτα του Μποτιτσέλι και παράλληλα γραπτές μαρτυρίες της εποχής, αναζήτησαν ιατρικά στοιχεία για το αν το πρόσωπο της Σιμονέτα παρουσίαζε αλλαγές που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν υποκείμενη νόσο.
Συγκεκριμένα, «υποψιαζόμασταν την ύπαρξη όγκου που εκκρίνει τόσο την αυξητική ορμόνη όσο και την προλακτίνη. Η υπερβολική ποσότητα αυτών των ορμονών μπορεί με την πάροδο του χρόνου να αλλοιώσει το περίγραμμα του προσώπου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσει απροσδόκητη γαλουχία – και μια αλληγορική μορφή στο έργο του Μποτιτσέλι φαίνεται να απεικονίζει ακριβώς αυτό το σύμπτωμα», εξηγεί σε άρθρο του στο The Conversation ο Πάολο Ποτσίλι, επίτιμος καθηγητής Διαβητολογίας και Κλινικής Έρευνας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου.
Τώρα, σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Endocrinology, Diabetes and Metabolism», η ομάδα του Ποτσίλι προχώρησε ένα βήμα παραπέρα στη στοιχειοθέτηση τής τότε υπόθεσής της.
«Πιστεύουμε ότι ο ίδιος ο θάνατος της Σιμονέτα –ξαφνικός, ταχύς και δραματικός σύμφωνα με τις σύγχρονες μαρτυρίες– συνάδει με μια συγκεκριμένη ιατρική έκτακτη κατάσταση: την αποπληξία λόγω όγκου της υπόφυσης», σημειώνει ο ίδιος.
Η αποπληξία εμφανίζεται όταν ένας όγκος της υπόφυσης αιμορραγεί ή διογκώνεται ραγδαία. Συνήθως προκαλεί αιφνίδιο και έντονο πονοκέφαλο, απώλεια όρασης, σύγχυση και ταχεία επιδείνωση της υγείας, καθώς η ορμονική ρύθμιση του οργανισμού καταρρέει.
Σύμφωνα με τον Ποτσίλι, αυτό θα εξηγούσε την ξαφνική και μοιραία επιπλοκή που η φυματίωση δεν μπορεί να προκαλέσει. «Μια νεαρή γυναίκα που ήταν προηγουμένως υγιής πέρασε από την φαινομενική ευεξία στον θάνατο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι χρόνιες λοιμώξεις, όπως η φυματίωση, συνήθως προκαλούν μια πιο αργή και πιο ορατή επιδείνωση της κατάστασης», σημειώνει ο καθηγητής.
Για τα ευρήματά τους, οι επιστήμονες βασίστηκαν σε τρία στοιχεία που συνέλεξαν από τα πορτρέτα του Μποτιτσέλι και ιστορικές μαρτυρίες στη διεθνή βιβλιογραφία.
- Πρώτον, οι σωματικές αλλαγές που αποτυπώνονται στα πορτρέτα του Μποτιτσέλι -ο οποίος τη φιλοτέχνησε αρκετές φορές, από τη δεκαετία του 1470 έως και μετά θάνατον- υποδηλώνουν έναν όγκο που αναπτύχθηκε σε διάστημα μηνών ή ετών.
- Δεύτερον, τα συμπτώματα που περιγράφονται στα χρονικά της τελικής της ασθένειας (επιστολές που αντάλλαξαν ο Πιέρο Βεσπούτσι και ο Λορέντζο ντε Μέντιτσι, στις οποίες περιγράφεται η κατάρρευσή της σε έναν χορό και οι πονοκέφαλοι, οι παραισθήσεις, ο εμετός και ο πυρετός που ακολούθησαν), τα οποία συνάδουν πλήρως με την κλινική εικόνα της αποπληξίας.
- Τρίτον, δύο τεκμηριωμένα γεγονότα τους μήνες πριν από το θάνατό της –η κατάρρευσή της κατά τη διάρκεια χορού σε εκδήλωση και μια φερόμενη βίαιη συνάντηση με τον Αλφόνσο Β΄ της Αραγωνίας, Δούκα της Καλαβρίας– τα οποία θα μπορούσαν εύλογα να έχουν προκαλέσει αιμορραγία ή ξαφνική επέκταση του όγκου.
«Τίποτα από όλα αυτά δεν αποτελεί βεβαιότητα», επισημαίνει ο Ποτσίλι. «Δεν υπάρχει δείγμα ιστού από το 1476, ούτε απεικόνιση, ούτε τρόπος να εξεταστεί η Σιμονέτα άμεσα – μόνο πίνακες, επιστολές και κλινική αιτιολογία που ελέγχθηκαν πέντε αιώνες μετά τα γεγονότα».
«Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι ένας όγκος ικανός να αναδιαμορφώνει σταδιακά το πρόσωπο ενός ατόμου είναι επίσης ικανός, αν υποστεί ρήξη και να προκαλέσει γρήγορο θάνατο. Συνολικά, τα πορτρέτα και τα ιστορικά στοιχεία αφηγούνται μια πιο ολοκληρωμένη ιστορία από ό,τι το καθένα ξεχωριστά», λέει ο ίδιος.
Και καταλήγει: «Ευελπιστούμε πως αυτό θα ενθαρρύνει τόσο τους ιστορικούς όσο και τους επαγγελματίες του ιατρικού κλάδου να επανεξετάσουν περιπτώσεις όπως αυτή της Σιμονέτα. Οι ιατρικές γνώσεις μπορούν μερικές φορές να απαντήσουν σε ερωτήματα που τα καθαρά ιστορικά στοιχεία δεν μπορούν. Και, με τη σειρά τους, τα ιστορικά αινίγματα μπορούν να ωθήσουν την ιατρική να σκεφτεί διαφορετικά για το πώς εξελίσσεται μια ασθένεια στο σώμα με την πάροδο του χρόνου».
Πηγή: The Conversation