Επιφανειακά, η Αντουανέτ Ντελ Ρίο έμοιαζε με μια επιτυχημένη γυναίκα λίγο μετά τα 20 με καριέρα στη διαφήμιση, που έκανε συχνά διακοπές και απολάμβανε έντονη κοινωνική ζωή. Ομως η Ντελ Ρίο έπινε υπερβολικά, έκανε χρήση κάνναβης και περνούσε τα Σαββατοκύριακα κλεισμένη στο διαμέρισμά της στη Νέα Υόρκη. Επίσης, ήταν χρεωμένη εξαιτίας παρορμητικών υπερβολικών αγορών και καβγάδιζε συχνά με τους φίλους της.
Σύντομα άρχισε να παρατηρεί ένα ανησυχητικό μοτίβο σε όλες τις σχέσεις της: τις βίωνε είτε ως ευφορικές είτε ως καταστροφικές, χωρίς μέση κατάσταση. Μια φαινομενικά μικρή αντιπαράθεση μπορούσε να την κάνει «να ξεσπάσει άσχημα χωρίς να σκεφτεί τις συνέπειες», λέει η 33χρονη σήμερα Ντελ Ρίο. Μερικές φορές θύμωνε τόσο πολύ, που τραβούσε τα μαλλιά της ή πίεζε τα νύχια της στο δέρμα της «όσο πιο δυνατά μπορούσε».
Το 2022, ο παθολόγος της συνέδεσε όλα τα στοιχεία: η Ντελ Ρίο εμφάνιζε χαρακτηριστικά συμπτώματα οριακής διαταραχής προσωπικότητας, ή ΟΔΠ, μιας διαταραχής που χαρακτηρίζεται από ασταθείς σχέσεις και συναισθήματα, απερίσκεπτη συμπεριφορά και αίσθημα εσωτερικού κενού.
Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι δύσκολο να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, και αυτό μπορεί «να τρομάζει πάρα πολύ τους θεραπευτές», σημειώνει η δρ Λόις Γ. Τσόι-Κέιν, διευθύντρια του Gunderson Personality Disorders Institute στο McLean Hospital στο Μπέλμοντ της Μασαχουσέτης. Οι ασθενείς όμως μπορούν –και πράγματι καταφέρνουν– να βελτιωθούν, προσθέτει, ακόμη και όσοι αντιμετωπίζουν επιπλέον προβλήματα, όπως χρήση ουσιών ή διατροφικές διαταραχές.
Η Τσόι-Κέιν αναφέρει ότι έχει δει πολύ άρρωστους ανθρώπους να αναπτύσσουν τις απαραίτητες δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν «να νιώθουν καλά με τον εαυτό τους και να μπορούν να διαχειρίζονται διαφορετικά τις σχέσεις τους».
Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας ορίζουν την οριακή διαταραχή προσωπικότητας ως ένα μοτίβο αστάθειας στις σχέσεις, στην εικόνα εαυτού και στα συναισθήματα.
Διάφορα φάρμακα βοηθούν στην αντιμετώπιση συμπτωμάτων, όμως μόνο η ψυχοθεραπεία μπορεί να φτάσει στη ρίζα του προβλήματος, λένε οι ειδικοί.
Τα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας έχουν την τάση να ενεργούν παρορμητικά, όπως να εμπλέκονται σε επικίνδυνη σεξουαλική δραστηριότητα, σε κατάχρηση ουσιών ή και σε αυτοτραυματισμό, και αυτό συχνά είναι που τα οδηγεί να αναζητήσουν θεραπεία.
Εκτιμάται ότι η οριακή διαταραχή προσωπικότητας επηρεάζει το 1,6% του πληθυσμού. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν τη θεωρούν σπάνια, ωστόσο, συχνά, αρχικά διαγιγνώσκεται λανθασμένα, επειδή ορισμένα από τα συμπτώματά της μπορεί να εκληφθούν ως συμπτώματα άλλων καταστάσεων, όπως διπολική διαταραχή, κατάθλιψη ή διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.
Οι παθήσεις αυτές μπορεί να συνυπάρχουν με την οριακή διαταραχή προσωπικότητας, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τη διάγνωση.
Σημάδια και συμπτώματα
Τα συμπτώματα της οριακής διαταραχής προσωπικότητας μπορεί να περιλαμβάνουν απρεπή ξεσπάσματα θυμού, αίσθημα κενού και απεγνωσμένες προσπάθειες αποφυγής του αισθήματος εγκατάλειψης – για παράδειγμα, συνεχή αναζήτηση επιβεβαίωσης ή «δοκιμασίες» προς τους άλλους για να διαπιστώσει ο πάσχων αν θα μείνουν κοντά του, επισημαίνει η Σάρα Μάσλαντ, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχολογικής επιστήμης στο Pomona College και ειδική στις διαταραχές προσωπικότητας.
Αλλα χαρακτηριστικά της οριακής διαταραχής προσωπικότητας περιλαμβάνουν ασταθείς σχέσεις, τάση για αυτοτραυματισμό, απερισκεψία και αυτοκτονική συμπεριφορά. Μελέτες έχουν δείξει ότι έως και το 10% των ανθρώπων με οριακή διαταραχή προσωπικότητας κατέληξαν να αυτοκτονήσουν – ποσοστό πολύ υψηλότερο από εκείνο του γενικού πληθυσμού.
Σύμφωνα με το διαγνωστικό εγχειρίδιο που χρησιμοποιούν οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οι ασθενείς πρέπει να εμφανίζουν τουλάχιστον πέντε συμπτώματα για να γίνει διάγνωση.
Ενα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά της οριακής διαταραχής προσωπικότητας είναι η υπερευαισθησία: οι περισσότεροι ασθενείς ταλαντεύονται ανάμεσα στο άγχος ή στον φόβο ότι θα τους επικρίνουν ή δεν θα τους συμπαθήσουν και στον θυμό ή την παράνοια όταν νιώθουν ότι οι άλλοι τους απορρίπτουν, λέει η Τσόι-Κέιν.
Τη μία στιγμή ένας ασθενής μπορεί να νιώθει καλά, μετά καταθλιπτικός και ύστερα πολύ θυμωμένος. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σχέσεις γεμάτες συγκρούσεις, χωρίς γαλήνη, αρμονία, σταθερότητα ή βάθος, τονίζει ο δρ Φρανκ Γιόμανς, κλινικός καθηγητής ψυχιατρικής στο Weill Cornell Medical College, ο οποίος έχει επικεντρωθεί επί δεκαετίες στη θεραπεία και την έρευνα των διαταραχών προσωπικότητας.
Οταν τα πράγματα φαίνονται τέλεια, «είσαι στον παράδεισο», προσθέτει ο Γιόμανς. Ομως, «μόλις εμφανιστεί οποιοδήποτε ψεγάδι σε κάτι που έμοιαζε όμορφο, περνάς από τον παράδεισο στην κόλαση».
Παρά το χάος στις προσωπικές τους σχέσεις, τα άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας συχνά δυσκολεύονται να μείνουν μόνα, λένε οι ειδικοί. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο ότι δεν έχουν αίσθηση του ποιοι είναι χωρίς τους άλλους.
Πώς αντιμετωπίζεται
Τα αντικαταθλιπτικά και άλλα φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση ορισμένων συμπτωμάτων της οριακής διαταραχής προσωπικότητας, όμως μόνο η ψυχοθεραπεία μπορεί να φτάσει στη ρίζα του προβλήματος, σύμφωνα με τους ειδικούς. Πολλοί ασθενείς ωφελούνται από μια «ριζική αναδιοργάνωση της ζωής τους», όχι μόνο για να επανέλθουν σε μια πιο σταθερή πορεία, αλλά και για να «αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τις σχέσεις τους με τους άλλους», προσθέτει η Τσόι-Κέιν.
Στις ΗΠΑ, η πιο συνηθισμένη μέθοδος θεραπείας της οριακής διαταραχής προσωπικότητας είναι η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία (ΔΣΘ), η οποία επικεντρώνεται στο να βοηθήσει τους ασθενείς να αναπτύξουν ενσυνειδητότητα και πρακτικές δεξιότητες διαχείρισης των συναισθημάτων τους.
Αλλες τεκμηριωμένες μέθοδοι θεραπείας περιλαμβάνουν την παρέμβαση με βάση τη νοητικοποίηση, ένα είδος θεραπείας που στοχεύει να βοηθήσει τα άτομα να δουν πιο ρεαλιστικά τι συμβαίνει στο μυαλό τους και στο μυαλό των άλλων κατά τη διάρκεια κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, καθώς και την ψυχοθεραπεία που εστιάζει στη μεταβίβαση, η οποία αξιοποιεί τη δυναμική της σχέσης ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο για να διερευνήσει πώς ο θεραπευόμενος αντιλαμβάνεται τους άλλους.
Ολο και περισσότεροι επαγγελματίες εφαρμόζουν τη μέθοδο Good Psychiatric Management (GPM), η οποία στοχεύει στην ενδυνάμωση των ασθενών, βοηθώντας τους να κατανοήσουν τη διάγνωσή τους και να χτίσουν μια ζωή με σταθερό σκοπό και ρόλους στην κοινότητά τους.
Εκτός από τη θεραπεία και τη φαρμακευτική αγωγή, οι ομάδες υποστήριξης μπορούν να φανούν χρήσιμες. Η Ντελ Ρίο, η οποία άφησε την ιδιαίτερα στρεσογόνα δουλειά της στη διαφήμιση, είναι προσωρινή εκτελεστική διευθύντρια στον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Emotions Matter, που προσφέρει ομάδες υποστήριξης υπό την καθοδήγηση ατόμων με αντίστοιχες εμπειρίες για ανθρώπους με οριακή διαταραχή προσωπικότητας.