Φόρτωση Text-to-Speech…
Η Πειραιώς 260, ο ιστορικός βιομηχανικός χώρος που έχει ταυτιστεί με το Φεστιβάλ Αθηνών και τη συνάντηση του κοινού, κυρίως, με το σύγχρονο θέατρο, κλείνει φέτος 20 χρόνια ζωής.
Την ίδια στιγμή, το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην αναβάθμιση του πολιτιστικού συγκροτήματος, με κεντρική παρέμβαση τη μετατροπή του πρώην εργοστάσιου Τσαούσογλου (κτίριο Γ’) σε μια σύγχρονη θεατρική σκηνή και την αποκατάσταση του κτιρίου Α’ για τη στέγαση των εργαστηρίων παραγωγής πιστών αντιγράφων και της Γλυπτοθήκης του ΟΔΑΠ. Με αφορμή αυτή την επέτειο, τέσσερις αναγνωρισμένοι δημιουργοί του θεάτρου γράφουν στην «Κ» για το πώς και αν ο χώρος έχει αντέξει στον χρόνο, αν έχει παρουσιάσει σημάδια φθοράς, αλλά και πώς οραματίζονται την επόμενη μέρα του.
Οπλοστάσιο του Φεστιβάλ
Γιάννης Χουβαρδάς, σκηνοθέτης
Οι χώροι στην Πειραιώς 260 είναι πλέον εμβληματικοί, σχεδόν μυθικοί, θα έλεγα. Ηδη από τα χρόνια του Γιώργου Λούκου είχαν καθιερωθεί ως ένα μεγάλο κρησφύγετο για την πρωτοπορία, για τη διεθνή καλλιτεχνική σκηνή, για την ελεύθερη έκφραση των Ελλήνων καλλιτεχνών πέρα από καταναγκασμούς εμπορικότητας (που –ας μην το ξεχνάμε– τόσο η Επίδαυρος όσο και το Ηρώδειο προϋποθέτουν, λόγω μεγέθους). Εκεί όμως έβρισκαν –και ευτυχώς συνεχίζουν να βρίσκουν– φιλόξενο καταφύγιο και οι στερημένοι από πολιτιστική τροφή κάτοικοι της καλοκαιρινής Αθήνας, για να συναντηθούν, να ανταλλάξουν εντυπώσεις και απόψεις, να έρθουν σε επαφή με όλα τα τελευταία, καταξιωμένα ή αμφιλεγόμενα, προϊόντα της εποχής. Ταυτόχρονα, το εξωστρεφές, σχεδόν επιθετικό βιομηχανικό αρχιτεκτονικό ύφος που δημιουργεί ψυχικές εντάσεις επί τη εμφανίσει και το αχανές της έκτασης με την ποικιλία και αναρχία των κτιριακών στοιχείων, με τη μεγάλη χωρητικότητα τόσο σε ανταπόκριση για σκηνικές απαιτήσεις όσο και σε αριθμό κοινού, καθιστούν το συγκρότημα της Πειραιώς 260 ένα απαραίτητο χωρικό (και ευρύτερα πολιτισμικό) οπλοστάσιο για ένα σύγχρονο φεστιβάλ διεθνούς βεληνεκούς. Για να το πω με πιο απλά λόγια, αν κάποιος αφαιρέσει, χάριν της συζήτησης, την Πειραιώς 260 από τους διαθέσιμους χώρους του, το Φεστιβάλ θα μείνει μόνο με την Επίδαυρο και το Ηρώδειο, δύο αρχαιολογικής αξίας και ταυτότητας αρχαία θέατρα, με τις συνέπειες που όλοι μπορούμε να φανταστούμε. Αρα είναι αυτονόητο πως η Πειραιώς 260 όχι μόνο δεν έχει κλείσει τον κύκλο της, αλλά είναι «το έτερον ήμισυ», ένα αναπόσπαστο και αναφαίρετο μέρος του ευρέος πολιτιστικού παζλ που συγκροτεί το Ελληνικό Φεστιβάλ. Ως προς την «επόμενη μέρα» και τις «προκλήσεις» για το μέλλον της Πειραιώς 260, είμαι βέβαιος πως ο νυν καλλιτεχνικός διευθυντής (σ.σ. Μιχαήλ Μαρμαρινός) θα έχει στη φαρέτρα του πολλές ιδέες. Προσωπική μου γνώμη είναι πως εάν δεν συνεχιστεί ο φυσικός περιορισμός των χώρων με αφαίρεση από τη διαχειριστική δικαιοδοσία του Φεστιβάλ αιθουσών και τόπων εντός της Πειραιώς 260, αλλά αντίθετα δοθεί η δυνατότητα για κάποιου είδους «επέκταση» (είτε μεταφορικά είτε όχι, είτε εντός του οικοπέδου είτε και πέριξ αυτού), τότε η ιδέα ενός δημιουργικά «ενοχλητικού», αέναα δυναμικού, εμπνευστικού και εμψυχωτικού πολιτισμικού οικοσυστήματος με υψηλή βιοποικιλότητα, θα εγκαθιδρυθεί ως μόνιμη αναζωογονητική προϋπόθεση ύπαρξης σε μια άνυδρη, παραπαίουσα και ασφυκτικά ανέμπνευστη σύγχρονη Αθήνα.
Η Πειραιώς 260 όχι μόνο δεν έχει κλείσει τον κύκλο της, αλλά είναι «το έτερον ήμισυ», ένα αναπόσπαστο και αναφαίρετο μέρος του ευρέος πολιτιστικού παζλ που συγκροτεί το Ελληνικό Φεστιβάλ. -Γιάννης Χουβαρδάς
Φρέσκος αέρας δημιουργίας
Ολια Λαζαρίδου, ηθοποιός και σκηνοθέτις
Η Πειραιώς 260 ήταν μία πρωτοποριακή ιδέα που πραγματοποιήθηκε επί καλλιτεχνικής διεύθυνσης του Γιώργου Λούκου. Ολος ο καλλιτεχνικός κόσμος και το κοινό την αγκάλιασαν με ιδιαίτερη θέρμη. Ηταν κάτι που έλειπε από το πολιτιστικό τοπίο και η επιλογή ενός βιομηχανικού χώρου σαν αυτόν για την παρουσίαση καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, υπήρξε απελευθερωτική. Ανοιξε τα σύνορα της τέχνης και δημιούργησε ένα ζωηρό vibe που προσείλκυσε ακόμη και εκείνους που δεν είχαν συχνή επαφή με τις εκδηλώσεις του Φεστιβάλ Αθηνών. Η απόσταση έπαψε να είναι πρόβλημα. Σύγχρονες παραστάσεις, μουσική και εκδηλώσεις στον χώρο «έφτιαξαν» τα καλοκαίρια του κόσμου και η απόδραση από την Αθήνα έπαψε να είναι το νούμερο ένα όνειρο του καλοκαιριού. Ηταν μία καινούργια κατάσταση στην έκφραση του πολιτισμού στο κέντρο της πόλης. Χώροι ευέλικτοι που διαμορφώθηκαν σιγά σιγά σε αυτό που είναι τώρα, μία εναλλακτική προσέγγιση στη φιλοξενία του κοινού, ένας φρέσκος αέρας δημιουργίας και, με λίγα λόγια, ένα σκούντηγμα στο συνηθισμένο και στο εντελώς κανονικό και προβλεπόμενο! Αλλιώς εκφράζεται ο καλλιτέχνης σε έναν χώρο εναλλακτικό και το ίδιο συμβαίνει και με το κοινό. Ειδικά σε καιρούς που οι συνθήκες ζωής επιδρούν αυστηρά στις επιλογές του. Ετσι δημιουργήθηκε μία καλλιτεχνική περιοχή που ανανέωσε τη σχέση του κόσμου με τον χώρο της τέχνης. Ηταν μία πρωτότυπη εισαγωγή στο παγκόσμιο θέατρο και χοροθέατρο. Απευθύνθηκε σε όλα τα κοινά, σε όλες τις ηλικίες και κοινωνικά στρώματα. Και μάλλον γι’ αυτό τα κατάφερε. Και επειδή οι εποχές αλλάζουν και σήμερα «πατάμε» σε πιο διευρυμένα πολιτιστικά εδάφη και οι αντιλήψεις έχουν επίσης βγει από τα στενά καλούπια, θα συνεχίσει να υπάρχει και επιβάλλεται να υπάρχει για να προβάλλει την άλλη εικόνα, την πιο «ανοιχτή» στον πολιτισμό. Ολα φυσικά εξαρτώνται από την οικονομική δυνατότητα που θα καθορίσει τις επιλογές οι οποίες θα γίνουν, ώστε να φιλοξενηθούν σχήματα και δράσεις που να αντανακλούν σύγχρονες ιδέες και προβληματισμούς που μεταφράζονται σε τέχνη. Ο κόσμος έχει αλλάξει πολύ από το 2006. Εχει απαιτήσεις, έχει μάθει να «μετράει» και να σέβεται το τώρα και επιπλέον έχει και αυτός «μεγαλώσει» από τότε που πρωτοεπισκέφτηκε τον συγκεκριμένο χώρο. Θα ήταν σοφό οι μελλοντικές καλλιτεχνικές επιλογές για την Πειραιώς 260 να γίνονται με αντικειμενικά κριτήρια και σωστή έρευνα αγοράς, ώστε να συνεχίσουν να διατηρούν και τελικά να ικανοποιούν την καλή διάθεση και την έντονη περιέργεια του θαυμαστού και πραγματικά απρόβλεπτου καινούργιου.
Ενα μικρό έπος
Νίκος Καραθάνος, ηθοποιός και σκηνοθέτης
Οταν με ρωτούν για τα είκοσι χρόνια της Πειραιώς 260 νιώθω συχνά σαν να συμμετέχω σε ένα μνημόσυνο, όπου καλούμαι να πω καλά λόγια πάνω από μια επιτύμβια πλάκα, δοξάζοντας το παρελθόν. Ομως, η αλήθεια αυτού του χώρου είναι άλλη. Το παρελθόν της ήταν συγκλονιστικό, σχεδόν αναστάσιμο. Ο Γιώργος Λούκος πήρε έναν άδειο χώρο, μια τρύπα γεμάτη μπάζα και εγκατάλειψη, και μέσα σε ένα μήνα την έκανε έτοιμη να στεγάσει το θέατρο. Η Πειραιώς έζησε θρυλικές μέρες, φιλοξενώντας καλλιτέχνες σε μεγάλους χώρους και δημιουργώντας ένα μικρό έπος για τα ελληνικά δεδομένα.
Μακάρι το μέλλον της να κρύβει κι άλλες τέτοιες στιγμές, αλλά αυτό δεν γίνεται με ωραία λόγια· απαιτεί συνεχή αλλαγή. Στην Ελλάδα έχουμε μια παράδοξη νοοτροπία: εγκλωβιζόμαστε σε μια φοβική συντήρηση και γυρεύουμε νοσταλγικά αυτό που υπήρξε κάποτε το οτιδήποτε – σαν να αναπολούμε ένα θρυλικό ζαχαροπλαστείο, ενώ εκείνο έχει κλείσει εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Η ουσιαστική ερώτηση δεν είναι αν ο χώρος έχει φθαρεί, αλλά τι θέλουμε εμείς να γίνει. Φαντάζομαι την Πειραιώς 260 να μεταμορφώνεται σε έναν ζωντανό οργανισμό με μόνιμη κατοίκηση, πέρα από την καλοκαιρινή περίοδο του φεστιβάλ. Να γεμίσει εργαστήρια, να γίνει μια ολόκληρη γειτονιά που θα ανασαίνει και θα παράγει συνεχώς ιδέες. Οι χώροι είναι χειρονομίες χρηστικές· υπάρχουν για να δίνουν στέγη στους ανθρώπους. Δεν είναι κακό κάτι να πεθαίνει ή να αλλάζει μορφή, αν πρόκειται να γεννηθεί κάτι πιο χρήσιμο. Το ζητούμενο είναι τα πράγματα να μεγαλώνουν, να ομορφαίνουν και να ταξιδεύουν ελεύθερα στον προορισμό τους.
Η ουσιαστική ερώτηση δεν είναι αν ο χώρος έχει φθαρεί, αλλά τι θέλουμε εμείς να γίνει. Φαντάζομαι την Πειραιώς 260 να μεταμορφώνεται σε έναν ζωντανό οργανισμό με μόνιμη κατοίκηση, πέρα από την καλοκαιρινή περίοδο του φεστιβάλ. -Νίκος Καραθάνος
Eνας χώρος «ζησμένος»
Βίκτωρ Αρδίττης, σκηνοθέτης
Oταν πριν από 20 χρόνια ο Γιώργος Λούκος «έδωσε» στο Φεστιβάλ Αθηνών την Πειραιώς 260, ένας φίλος αρχιτέκτονας μού είπε: «Ευτυχώς που δεν έχει μπει εδώ χέρι αρχιτέκτονα!». Και είχε δίκιο: τη φθορά (και τη μελαγχολία της αποβιομηχάνισης) αντιστάθμιζε εντυπωσιακά η γιορτή του θεάτρου, των συναυλιών, του νέου κοινού. Για όλα τα επόμενα χρόνια –έτσι ή λίγο αλλιώς– δεν είχε σημασία η σκόνη της πίσω αυλής, δεν είχε σημασία που οι γεννήτριες ήταν εκεί στη μέση, που διασχίζαμε αποθήκες με στοιβαγμένα σκηνικά, τα πρόχειρα καθίσματα… Τα εγκαταλελειμμένα εργοστάσια Τσαούσογλου αναστήθηκαν κι έγιναν ένας χώρος «ζησμένος», για να χρησιμοποιήσουμε έναν υπέροχο νεολογισμό από το ιδιόλεκτο του Κάρολου Κουν. Πόσο άραγε αυτό μπορούσε να αντέξει; Σχεδιάζεται και ετοιμάζεται ήδη ένα πολιτιστικό πάρκο υψηλών προδιαγραφών. Το μεσοδιάστημα θα είναι δύσκολο, πλάι στα κτίρια που θα αναστηλώνονται η παλιά φθορά θα μοιάζει ακόμη πιο έντονη. Φέτος, στην μπρος αυλή τα κακοφωτισμένα δέντρα σε κάδους (φόρος τιμής στον Γιόζεφ Μπόις μάς είπαν…) κάνουν την αντίθεση ακόμη πιο κραυγαλέα. Δεν ξέρω ποιες, οικονομικές κυρίως, αναγκαιότητες επέβαλαν το μεγαλεπήβολο σχέδιο συνολικής αναμόρφωσης της Πειραιώς 260. Δεν ξέρω πώς θα είναι ακριβώς το σύμπλεγμα, ποιες άλλες χρήσεις θα μπουν τελικά πλάι στην έδρα του Φεστιβάλ Αθηνών, πόσο θα μπορέσει χωρίς «αρχιτεκτονική καλλιέπεια» να διατηρήσει την προχειρότητα και τον αυθορμητισμό της προηγούμενης εισβολής που μεταμόρφωσε τον χώρο. Ξέρουμε και ευχόμαστε πάνω απ’ όλα να εξυπηρετούνται οι παραστάσεις, να μη χαθούν οι χώροι που μάθαμε ως Α, Δ, Ε, Η…, να μπορούν να συνυπάρξουν εκθεσιακοί χώροι με ανοιχτούς συναυλιακούς, να μείνουν οι αυλές ως αλάνες που μπορείς εύκολα να κάτσεις μετά την παράσταση να πιεις μια μπίρα και να συζητήσεις. Δεν είναι αδύνατον! Θυμίζω, πριν από την έλευση Λούκου είχαμε φτάσει να στήσουμε πάνω στο Ηρώδειο ένα ολόκληρο stage, μια ιταλική σκηνή «κουτί» για να μπορέσουν στοιχειωδώς να εξυπηρετηθούν παραστάσεις που έρχονταν στην Αθήνα από μεγάλα ευρωπαϊκά θέατρα! Ετσι είχαμε δει τον «Ζαρατούστρα» του Λούπα, το «Gaudeamus» του Ντόντιν κ.ά. εκπληκτικές παραστάσεις, αλλά ό,τι πιο ασύμβατο με τον χώρο.