Οι επιστήμονες που κατέγραψαν με κάμερες την αποσύνθεση μιας φάλαινας στον πυθμένα του Ειρηνικού Ωκεανού επί 15 χρόνια, έχουν πλέον μια πιο καθαρή εικόνα για το πόσο χρόνο χρειάζονται τα βακτήρια που διασπούν τα οστά για να ολοκληρώσουν το έργο τους.
Το 2009, ερευνητές εντόπισαν το κουφάρι μιας μεγάλης φάλαινας – πιθανώς γαλάζιας φάλαινας ή πτεροφάλαινας – σε βάθος 1.288 μέτρων ανοιχτά της νήσου Βανκούβερ, στη Βρετανική Κολομβία. Καθώς το μεγαλύτερο μέρος των μαλακών ιστών είχε ήδη εξαφανιστεί, οι επιστήμονες κατάλαβαν ότι το κουφάρι αποτελούσε μια σπάνια ευκαιρία παρατήρησης. Τα αποτελέσματα της μελέτης τους δημοσιεύονται τώρα στο περιοδικό Frontiers in Marine Science.
Τα στάδια της αποσύνθεσης
Η αποσύνθεση μιας φάλαινας στον βυθό εξελίσσεται σε στάδια. Αρχικά, πτωματοφάγοι οργανισμοί τρέφονται με τους μαλακούς ιστούς. Στη συνέχεια, ευκαιριακοί μικροοργανισμοί αποικίζουν τα οστά και το ίζημα γύρω τους. Έπειτα, βακτήρια αρχίζουν να διασπούν τα λιπίδια που βρίσκονται στο εσωτερικό των οστών, απελευθερώνοντας χημικές ενώσεις με βάση το θείο, οι οποίες με τη σειρά τους τροφοδοτούν άλλους εξειδικευμένους οργανισμούς.
Οι ερευνητές συζητούσαν επί χρόνια πόσο διαρκεί αυτό το τρίτο, λεγόμενο «θειόφιλο» στάδιο, κατά το οποίο κυριαρχούν οργανισμοί που αξιοποιούν ενώσεις του θείου. Η συγκεκριμένη φάλαινα τους έδωσε την ευκαιρία να το εξετάσουν με ασυνήθιστη ακρίβεια, σύμφωνα με το Discover Wildlife του BBC.
«Το ιδιαίτερο στην περίπτωσή μας», εξηγεί ο Φάμπιο Ντε Λέο από το Πανεπιστήμιο της Βικτώριας, «είναι ότι, σε αντίθεση με προηγούμενες μελέτες για κουφάρια φαλαινών στον βυθό, μπορέσαμε να επιστρέφουμε στο ίδιο σημείο και να χαρτογραφούμε τον σκελετό με τεχνική φωτογραμμετρίας ακρίβειας εκατοστού».
Τηλεχειριζόμενα υποβρύχια οχήματα (ROV) επισκέφθηκαν επανειλημμένα την ίδια τοποθεσία μέσα σε διάστημα 15 ετών, καταγράφοντας βίντεο υψηλής ανάλυσης και άλλες μετρήσεις. Οι αλλαγές που παρατηρήθηκαν ήταν λεπτές, αλλά σημαντικές. Από το 2012 έως το 2023, η κάτω γνάθος και 22 σπόνδυλοι μειώθηκαν σε μήκος κατά 1,4% και 7,8% αντίστοιχα. Την ίδια περίοδο, ένα λευκό, χνουδωτό μικροβιακό στρώμα θειόφιλων βακτηρίων εξαπλώθηκε πάνω στα οστά.
Τα σκουλίκια-ζόμπι και οι διάδοχοί τους
Στην αρχή της παρακολούθησης είχαν εντοπιστεί και τα λεγόμενα «σκουλήκια-ζόμπι», οργανισμοί που τρυπούν τα οστά και τρέφονται με αυτά. Μέχρι το τέλος της έρευνας, όμως, είχαν εξαφανιστεί. Αντίθετα, παρατηρήθηκαν πολλά είδη που συνδέονται με το θειόφιλο στάδιο, ανάμεσά τους σωληνοσκώληκες της ομάδας των vestimentifera και δίθυρα μαλάκια της οικογένειας Vesicomyidae.
Συνολικά, τα στοιχεία δείχνουν ότι το θειόφιλο στάδιο βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και τουλάχιστον 21 χρόνια και μπορεί να συνεχιστεί για ακόμη μία δεκαετία. Η διάρκεια αυτή είναι μεγαλύτερη από ό,τι είχαν προβλέψει ορισμένες προηγούμενες μελέτες.
Μια ανεμώνη και ένα καβούρι στα οστά της φάλαινας το 2024
Ocean Networks Canada (ONC), Ocean Exploration Trust (OET)
Σύμφωνα με τον Ντε Λέο, αυτό σημαίνει ότι «τα ζώα που ειδικεύονται στα κουφάρια φαλαινών θα μπορούν πάντα να βρίσκουν ένα νέο σπίτι όταν οι προνύμφες τους παρασύρονται μακριά, καθώς άλλα κουφάρια φαλαινών θα παραμένουν στον πυθμένα στο ίδιο θειόφιλο στάδιο».
Ωστόσο, η εικόνα έχει και άλλη πλευρά. Η κλιματική αλλαγή θεωρείται ότι συμβάλλει στην επέκταση θαλάσσιων περιοχών με χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο, γνωστών ως ζώνες ελάχιστου οξυγόνου. Αν ένα κουφάρι φάλαινας καταλήξει σε μια τέτοια περιοχή, τα «σκουλήκια-ζόμπι» ίσως να μην μπορούν να το αποικίσουν. «Αυτό με τη σειρά του θα επηρεάσει ολόκληρη τη διαδικασία διάβρωσης των οστών», σημειώνει ο Ντε Λέο. «Το συνολικό αποτέλεσμα θα ήταν η μείωση της συνολικής ποικιλότητας των ειδών στο κουφάρι της φάλαινας».