Φόρτωση Text-to-Speech…
Υβριδικά όντα, γλυπτά που συνδυάζουν ανθρώπινες μορφές με στοιχεία της φύσης και των ζώων, σώματα που μοιάζουν να έχουν σμιλευθεί σαν να ήθελε η γλύπτρια να αποτυπώσει πάνω τους τραύματα και αμυχές. Το έργο της γλύπτριας Ζερμέν Ρισιέ (1902-1959) έχει χαρακτηριστεί από τους κριτικούς της τέχνης «αταξινόμητο». Αν και πολυφορεμένος, ο όρος μάλλον ταιριάζει στην περίπτωσή της. Τα έργα της Ρισιέ που είχαμε την ευκαιρία να δούμε από κοντά στην έκθεση «Συνομιλίες» στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Ανδρο (επιμέλεια Laurance Durieu, Μαρία Κουτσομάλλη – Moreau) προκαλούν στο μάτι μια πρώτη αμηχανία από την πρωτοτυπία και την παραδοξότητα των θεμάτων με τα οποία καταπιάστηκε η Γαλλίδα γλύπτρια, η οποία όμως αμβλύνεται αν κάνει κάποιος τον κόπο να τα κατανοήσει.
Γεννημένη το 1902, στο Γκραν της νότιας Γαλλίας, η Ζερμέν Ρισιέ μεγαλώνει μέσα στη φύση και σε ένα στοργικό και αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον. Συλλέγει από μικρή έντομα, πέτρες, κομμάτια από ξύλα. Καθοριστική για τη σχέση της με τη γλυπτική ήταν μια επίσκεψη σε έναν καθεδρικό ναό στην Αρλ στα 12 της χρόνια και η συνάντησή της με τα γλυπτά που κοσμούσαν τους κίονες στο περιστύλιο. Δύο χρόνια αργότερα φτιάχνει το πρώτο της γλυπτό και από τότε η ζωή της και οι σπουδές της αφιερώνονται στην τέχνη της γλυπτικής. Στην αρχή δουλεύει πάνω στην τεχνική της προτομής στο εργαστήριο του Aντουάν Μπουρντέλ, αλλά από τη δεκαετία του ’40 αρχίζει και αναπτύσσει ένα προσωπικό ιδίωμα, εξερευνώντας τα όρια του ανθρώπινου και του ζωικού στοιχείου, τη σχέση του ανθρώπου με τον φυτικό και τον ορυκτό κόσμο.
Αυτή η σχέση κυριαρχεί στην έκθεση της Ανδρου και μάλιστα ο επισκέπτης θα δει το πρώτο έργο αυτού του ιδιώματος, τον «Βάτραχο» του 1940. Η στάση του σώματος είναι δανεισμένη από το συμπαθές αμφίβιο, αλλά τα χαρακτηριστικά είναι γυναικεία. Η Ρισιέ εμβαθύνει τα επόμενα χρόνια ακόμη περισσότερο σε αυτή την υβριδική σχέση, δημιουργώντας την «Αράχνη» και το «Αλογάκι της Παναγίας», δύο έργα όπου κυριαρχεί το ζωικό στοιχείο και μεταφέρουν τους μύθους των δύο θηρευτών της φύσης. Δίπλα τους στην έκθεση στέκει ο απειλητικός «Γαμψώνυχος», ένα έργο του ’50, που φέρει μαζί του τους μύθους της Προβηγκίας για ένα μυθολογικό τέρας που προστάτευε, αλλά και κατασπάραζε τους ανθρώπους.
Με μεγαλύτερη συμπάθεια, ωστόσο, θα πρέπει να δει κανείς το έργο «Ο άνθρωπος που περπατάει» του ’45: μια φιγούρα που σμίλεψε η Ρισιέ στο τέλος του πολέμου, μια ανθρώπινη μορφή πληγωμένη, ένα σώμα σε κατάπτωση, που οι μελετητές τοποθετούν απέναντι στην ηρωική μορφή του Ροντέν, του ανθρώπου που βαδίζει.
Στην έκθεση, ο επισκέπτης θα δει μικρά και μεγαλύτερα έργα της Ρισιέ τοποθετημένα με τρόπο σαν να συνομιλούν μεταξύ τους – έτσι ήταν και στο εργαστήριο της γλύπτριας. Αξίζει επίσης να σταθεί στον «Χριστό του Ασσύ» του 1950, που κάποτε είχε προκαλέσει μεγάλο σκάνδαλο από μια συντηρητική ομάδα καθολικών του Βατικανού. Ενδιαφέρον έχει και το εργαστήριο της Ρισιέ, που αναπαρίσταται στον κάτω όροφο του μουσείου.
Η Ζερμέν Ρισιέ πέθανε το 1959, μόλις 57 ετών, σε κλινική του Μονπελιέ, νικημένη από τον καρκίνο. Τιμήθηκε με το βραβείο Blumenthal σε ηλικία 34 ετών και ήταν η μοναδική γυναίκα γλύπτρια που συμμετείχε στην ιστορική έκθεση The New Decade που διοργάνωσε το MoMA στη Νέα Υόρκη το 1955. Το 1956, το Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι της αφιέρωσε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση, μια τιμή που μέχρι τότε είχε αποδοθεί εν ζωή μόνο στον Ανρί Ματίς. Μετά τον θάνατό της, όμως, το έργο της «ξεχάστηκε». Φαίνεται, όπως μας είπε η συνεπιμελήτρια Λοράνς Ντιριέ και απόγονος της γλύπτριας, ότι η Ρισιέ έπεσε θύμα των δικτύων της σύγχρονης τέχνης. Ο γκαλερίστας που εκπροσωπούσε τη Ρισιέ και τον Τζακομέτι εκείνη την εποχή επέλεξε να προωθήσει τον Ελβετό γλύπτη και το έργο της Γαλλίδας από την Προβηγκία πέρασε σε δεύτερη μοίρα. Τα τελευταία χρόνια, πάντως, γίνονται νέες αναγνώσεις του έργου της –το Κέντρο Πομπιντού διοργάνωσε αναδρομική έκθεση το 2023– για να πάρει η Ρισιέ τη θέση που της αρμόζει στην ιστορία της τέχνης.