Ενα φορολογικό νομοσχέδιο κρίνεται τελικά όχι από τον αριθμό των διατάξεών του, αλλά από το τι σημαίνει για το εισόδημα, την περιουσία και τις υποχρεώσεις των πολιτών και των επιχειρήσεων. Το νέο σχέδιο νόμου περιλαμβάνει 48 άρθρα και παρεμβάσεις που εκτείνονται από τη φορολογία και τις αποσβέσεις των επιχειρήσεων έως τις οικογενειακές ενισχύσεις, τις ασφαλιστικές εισφορές και τα ακίνητα.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιοι ωφελούνται, υπό ποιες προϋποθέσεις, από πότε εφαρμόζεται κάθε μέτρο και ποιο είναι το πραγματικό οικονομικό του αποτέλεσμα. Γιατί άλλο είναι εξαγγελία, άλλο διάταξη που βρίσκεται ακόμη σε διαβούλευση και άλλο κανόνας που έχει ψηφιστεί και εφαρμόζεται.
Με αυτό το κριτήριο, εξετάζουμε βασικές διατάξεις, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στο τι προβλέπουν, αλλά και στο τι αλλάζει στην πράξη για τον πολίτη, την οικογένεια και την επιχείρηση.
• Αρθρο 3. Συντάξεις λόγω θανάτου και εξαρτώμενα τέκνα.
Η αλλαγή: Προτείνεται οι συντάξεις λόγω θανάτου που λαμβάνει τέκνο να μην προσμετρώνται στο όριο των 3.000 ευρώ που εξετάζεται για τον χαρακτηρισμό του ως εξαρτώμενου μέλους.
Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία για μονογονεϊκές οικογένειες λόγω χηρείας, καθώς η σύνταξη του παιδιού μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια της ιδιότητας του εξαρτώμενου μέλους και, κατά συνέπεια, να επηρεάσει τον φορολογικό συντελεστή του γονέα.
Πρακτική σημασία: Η ρύθμιση αφορά τον χαρακτηρισμό του τέκνου ως εξαρτώμενου μέλους. Δεν σημαίνει ότι η σύνταξη του παιδιού παύει να αποτελεί δικό του εισόδημα ή ότι καταργείται η αυτοτελής φορολογική υποχρέωσή του. Μπορεί να διατηρηθεί η φορολογική μεταχείριση της οικογένειας με εξαρτώμενο τέκνο, ακόμη και όταν το τέκνο λαμβάνει σύνταξη λόγω θανάτου που υπερβαίνει το συγκεκριμένο όριο.
Προτεινόμενη εφαρμογή: Φορολογικό έτος 2026 και μετά, δηλαδή στις δηλώσεις που υποβάλλονται το 2027.
• Αρθρο 4 – Τρίτεκνοι, αγρότες και ηλεκτρονικές πληρωμές – Μηδενικός συντελεστής για τριτέκνους και κατ’ επάγγελμα αγρότες.
Η διάταξη περιλαμβάνει διαφορετικές ρυθμίσεις με διαφορετικό χρόνο εφαρμογής.
Α. Τρίτεκνοι: Προτείνεται μηδενικός φορολογικός συντελεστής για τα δύο πρώτα κλιμάκια εισοδήματος, έως συνολικά 20.000 ευρώ, για φορολογουμένους με τρία ή περισσότερα εξαρτώμενα τέκνα. Για τους τριτέκνους, η εφαρμογή προβλέπεται από το φορολογικό έτος 2027.
Β. Κατ’ επάγγελμα αγρότες: Προτείνεται μηδενικός συντελεστής για τα κέρδη από ατομική αγροτική επιχείρηση έως 20.000 ευρώ, εφόσον ο φορολογούμενος είναι κατ’ επάγγελμα αγρότης και τουλάχιστον το 50% του εισοδήματός του προέρχεται από αγροτική δραστηριότητα. Η εφαρμογή προβλέπεται από το φορολογικό έτος 2026, δηλαδή για δηλώσεις που υποβάλλονται το 2027.
Μηδενίζεται ο συντελεστής φορολόγησης για τριτέκνους και αγρότες για εισόδημα έως 20.000 ευρώ.
Προσοχή: Δεν πρέπει να συγχέουμε την εφαρμογή για τους αγρότες στα εισοδήματα του 2026 με την εφαρμογή για τους τριτέκνους στα εισοδήματα του 2027
Γ. Ηλεκτρονικές πληρωμές: Προβλέπεται παράταση των σχετικών δύο κινήτρων για το φορολογικό έτος 2027. Για συγκεκριμένες δαπάνες προς επιλέξιμους επαγγελματίες διατηρείται η έκπτωση από το φορολογητέο εισόδημα του 30% της δαπάνης, με ανώτατο όριο 5.000 ευρώ ετησίως. Οι επιλέξιμες δαπάνες για ιατρικές υπηρεσίες υπολογίζονται διπλά για την κάλυψη του απαιτούμενου ποσοστού ηλεκτρονικών πληρωμών. Προσοχή: Η έκπτωση των 5.000 ευρώ
αφορά το αφαιρούμενο ποσό εισοδήματος και όχι απευθείας μείωση φόρου 5.000 ευρώ.
Πρακτική επισήμανση: Ο μηδενικός συντελεστής δεν αποτελεί γενική απαλλαγή κάθε εισοδήματος του φορολογουμένου. Πρέπει να ελέγχονται η κατηγορία εισοδήματος, η ιδιότητα του δικαιούχου, τα εξαρτώμενα τέκνα και το φορολογικό έτος εφαρμογής.
• Αρθρα 5 και 6 – Αφορολόγητα φιλοδωρήματα. Το σχέδιο προβλέπει αύξηση του ορίου απαλλαγής των φιλοδωρημάτων από 300 ευρώ μηνιαίως σε 6.000 ευρώ ανά φορολογικό έτος για τις κατηγορίες μισθωτών και διανομέων μέσω ψηφιακών πλατφορμών που καλύπτουν οι διατάξεις.
Η εφαρμογή προβλέπεται από το φορολογικό έτος 2026.
Πρακτικά: Οι επιχειρήσεις πρέπει να διακρίνουν τις τακτικές αποδοχές από τα φιλοδωρήματα και να διατηρούν τα αναγκαία στοιχεία που τεκμηριώνουν τη φύση και το ύψος των ποσών. Το ετήσιο όριο δεν πρέπει να συγχέεται με μηνιαίο αφορολόγητο ποσό.
• Αρθρο 7 – Επιταχυνόμενες αποσβέσεις μηχανολογικού εξοπλισμού.
Για μηχανήματα και εξοπλισμό που αποκτώνται από το φορολογικό έτος 2027, προτείνεται αλλαγή του χρονοδιαγράμματος φορολογικών αποσβέσεων. Η προτεινόμενη αλλαγή αφορά μηχανήματα και εξοπλισμό, εκτός ηλεκτρονικών υπολογιστών και λογισμικού.
Οι αποσβέσεις κατανέμονται σε έξι έτη με συντελεστές 10%, 10%, 15%, 15%, 25% και 25%, αντί του συντελεστή 10% ετησίως για δέκα έτη.
Παράδειγμα: Για μηχάνημα αξίας 120.000 ευρώ, η ετήσια φορολογική απόσβεση θα είναι 12.000 ευρώ τα δύο πρώτα έτη, 18.000 ευρώ τα δύο επόμενα και 30.000 ευρώ καθένα από τα δύο τελευταία έτη.
Η συνολική αξία των αποσβέσεων παραμένει 120.000 ευρώ. Η διαφορά είναι ότι μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης αναγνωρίζεται φορολογικά νωρίτερα, επηρεάζοντας τον χρόνο κατανομής των κερδών και του φόρου.
Η κρίσιμη παρατήρηση είναι ότι δεν πρόκειται για πρόσθετη έκπτωση συνολικού κόστους, αλλά για ταχύτερη φορολογική αναγνώριση της δαπάνης. Το ουσιαστικό φορολογικό και ταμειακό όφελος εξαρτάται από τα φορολογητέα κέρδη της επιχείρησης και τον χρόνο στον οποίο πραγματοποιούνται οι αποσβέσεις.
Τι χρειάζεται έλεγχο: Η ημερομηνία κτήσης και η ένταξη του παγίου στη συγκεκριμένη κατηγορία. Δεν μεταβάλλονται με τη διάταξη αυτή οι συντελεστές όλων των παγίων.
Πώς διαμορφώνεται το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα για τους επαγγελματίες
Το άρθρο 8 αναφέρεται σε ένα από τα σημαντικότερα θέματα, το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα για συνεπείς επαγγελματίες.
Το σχέδιο προβλέπει ότι, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι προϋποθέσεις, δεν εφαρμόζονται οι προσαυξήσεις του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος που συνδέονται με:
• Το κόστος μισθοδοσίας.
• Τον κύκλο εργασιών σε σχέση με τον μέσο όρο του ΚΑΔ.
• Τις αποδοχές του υψηλότερα αμειβόμενου εργαζομένου.
Μεταξύ άλλων, απαιτείται:
• Να έχουν διαβιβαστεί τα προβλεπόμενα λογιστικά και φορολογικά δεδομένα για το σχετικό φορολογικό έτος.
• Να έχουν διασυνδεθεί τα POS όπου υπάρχει σχετική υποχρέωση και να παρέχονται τα απαιτούμενα στοιχεία στη φορολογική διοίκηση.
• Να μην έχουν διαπιστωθεί οι προβλεπόμενες φορολογικές, εργατικές ή σχετικές με την αποδοχή μέσων πληρωμής παραβάσεις κατά την κρίσιμη πενταετία.
• Να έχουν υποβληθεί εμπρόθεσμα, έως την προβλεπόμενη ημερομηνία, οι απαιτούμενες δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος και ΦΠΑ της κρίσιμης περιόδου.
Κρίσιμο σημείο: Η συνέπεια δεν είναι γενική και αόριστη έννοια. Πρέπει να τεκμηριώνεται με βάση τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις της διάταξης, τα φορολογικά έτη που εξετάζονται και τον χρόνο έκδοσης πράξεων επιβολής κυρώσεων. Επιπλέον, η διατύπωση για τις παραβάσεις και την εμπρόθεσμη υποβολή δηλώσεων χρειάζεται προσεκτική εξέταση.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης απαλλαγή από το ελάχιστο εισόδημα για ανήλικα τέκνα που είναι κάτοχοι άδειας εκμετάλλευσης ταξί.
• Αρθρο 9 – ΤΑΞΙ και μικροί οικισμοί – Τεκμαρτό εισόδημα και εκμεταλλευτές ταξί.
Προτείνεται η μείωση κατά 50% του ελάχιστου ποσού καθαρού εισοδήματος να επεκταθεί σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκους και έως 2.200 κατοίκους στη Δυτική Μακεδονία. Για εκμεταλλευτές επιβατηγών δημοσίας χρήσεως οχημάτων, το ελάχιστο εισόδημα προβλέπεται να προσδιορίζεται αναλογικά με το ποσοστό ιδιοκτησίας τους επί του οχήματος.
• Αρθρα 10 και 11 – Αμοιβές από διανομή κερδών. Για συγκεκριμένες αμοιβές που καταβάλλονται σε μέλη διοικητικών συμβουλίων και στελέχη επιχειρήσεων από διανομή κερδών, προτείνεται συντελεστής 5% μέχρι το όριο των 60.000 ευρώ και 15% για το υπερβάλλον ποσό.
Οι διατάξεις προβλέπεται να εφαρμόζονται σε αμοιβές που καταβάλλονται από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Το σχέδιο συνδέει τη νέα ρύθμιση με την παρακράτηση φόρου μερισμάτων.
Νομοτεχνικό ζήτημα: Το σχέδιο δεν διευκρινίζει πλήρως αν το όριο των 60.000 ευρώ εξετάζεται ανά καταβάλλουσα εταιρεία ή συνολικά όταν το ίδιο πρόσωπο λαμβάνει αμοιβές από περισσότερες εταιρείες Συνεπώς χρειάζεται διευκρίνιση ως προς τον υπολογισμό του ορίου των 60.000 ευρώ όταν το ίδιο φυσικό πρόσωπο λαμβάνει αντίστοιχες αμοιβές από περισσότερες εταιρείες.
Αναστέλλεται ο φόρος υπεραξίας από μεταβίβαση ακίνητης περιουσίας για το 2027.
Παράδειγμα: Αν αμοιβή 80.000 ευρώ εμπίπτει εξ ολοκλήρου στη συγκεκριμένη διάταξη και εφαρμοστεί το όριο των 60.000 ευρώ, τα πρώτα 60.000 ευρώ θα φορολογηθούν με 5% και τα υπόλοιπα 20.000 ευρώ με 15%. Ο συνολικός φόρος με αυτή την υπόθεση ανέρχεται σε 6.000 ευρώ.
Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό και δεν υποκαθιστά τον έλεγχο της τελικής νομοθετικής διατύπωσης, ιδίως για το πώς εφαρμόζεται το όριο ανά δικαιούχο.
• Αρθρο 12 – Μείωση προκαταβολής φόρου ατομικών επιχειρήσεων. Η προκαταβολή φόρου για φυσικά πρόσωπα με επιχειρηματική δραστηριότητα προτείνεται να μειωθεί από 55% σε 50%.
Η μείωση προβλέπεται να ισχύσει για την προκαταβολή που βεβαιώνεται με την πράξη προσδιορισμού φόρου του φορολογικού έτους 2027 και των επόμενων. Συνεπώς, δεν αφορά τις δηλώσεις του 2027 για το φορολογικό έτος 2026, αλλά εκείνες του 2028 για το φορολογικό έτος 2027. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι μειώνεται ο οριστικός φόρος εισοδήματος κατά 500 ευρώ. Η αλλαγή αφορά την προκαταβολή και επομένως τη ρευστότητα της επιχείρησης.
• Αρθρο 13 – Υπεραξία ακινήτων και κενά ακίνητα.
Η διάταξη προβλέπει δύο διαφορετικές παρατάσεις:
• Αναστολή του φόρου υπεραξίας από μεταβίβαση ακίνητης περιουσίας για το 2027.
• Παράταση της απαλλαγής από τον φόρο εισοδήματος για συγκεκριμένα κενά ακίνητα που εκμισθώνονται, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της ισχύουσας ρύθμισης.
Πρακτικά: Δεν αρκεί να χαρακτηριστεί ένα ακίνητο «κενό». Πρέπει να εξεταστούν οι προϋποθέσεις της απαλλαγής, η προηγούμενη χρήση του, η σύμβαση μίσθωσης και οι χρονικοί περιορισμοί.
• Αρθρο 19 – Ετήσια ενίσχυση 400 ευρώ.
Προτείνεται η ετήσια ενίσχυση για τις προβλεπόμενες ευάλωτες ομάδες να διαμορφωθεί σε 400 ευρώ από το 2026 και εφεξής. Προστίθεται επίσης κατηγορία δικαιούχων που αφορά εργαζομένους σε φορείς της Γενικής Κυβέρνησης οι οποίοι λαμβάνουν επίδομα τετραπληγίας ή παραπληγίας, για τους ίδιους ή μέλη της οικογένειάς τους.
Η ενίσχυση προβλέπεται να καταβάλλεται έως τις 30 Νοεμβρίου, να είναι αφορολόγητη και ακατάσχετη. Για κάθε δικαιούχο πρέπει να ελέγχονται οι ειδικές προϋποθέσεις της σχετικής διάταξης· δεν πρέπει να θεωρείται ότι η ενίσχυση χορηγείται ανεξαιρέτως σε όλους τους συνταξιούχους.
• Αρθρο 20 – Μείωση εισφοράς υπέρ ανεργίας από 1.4.2027.
Η συνολική εισφορά υπέρ ανεργίας προτείνεται να μειωθεί από 2,40% σε 1,90%. Η εργοδοτική εισφορά παραμένει 1,20%, ενώ η εισφορά του εργαζομένου μειώνεται από 1,20% σε 0,70%.
Τα ποσά υπολογίζονται μόνο από τη μείωση της συγκεκριμένης εισφοράς, με σταθερές μεικτές αποδοχές για τους εννέα μήνες εφαρμογής του 2027.
• Αρθρο 25 – Επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ για συγκεκριμένες κατηγορίες του Δημοσίου.
Προτείνεται επίδομα Χριστουγέννων 500 ευρώ για τις κατηγορίες προσωπικού, έμμισθων δικηγόρων, αιρετών οργάνων ΟΤΑ και μελών ανεξαρτήτων αρχών που καλύπτει η διάταξη.
Η καταβολή προβλέπεται να γίνεται στις 16 Δεκεμβρίου. Αν δεν υπάρχει απασχόληση για όλη την περίοδο αναφοράς, το ποσό υπολογίζεται αναλογικά. Για μερική απασχόληση και παράλληλη απασχόληση ισχύουν ειδικοί κανόνες.
Το επίδομα χαρακτηρίζεται τακτική και συντάξιμη αποδοχή και υπόκειται στις προβλεπόμενες ασφαλιστικές εισφορές. Επομένως, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αφορολόγητη ή καθαρή παροχή 500 ευρώ.
Tα άρθρα 14 και 28 αναφέρονται στη σταδιακή κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για νομικά πρόσωπα.
Προβλέπεται σταδιακή κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες:
• Για το 2026 προβλέπεται απαλλαγή για έδρες και υποκαταστήματα εκτός Αττικής και στις νήσους της Περιφέρειας Αττικής.
• Για το 2027 προβλέπεται μείωση κατά 50% για έδρες και υποκαταστήματα στην Αττική, με την προβλεπόμενη εξαίρεση των νήσων της Περιφέρειας Αττικής.
• Από το φορολογικό έτος 2028 προβλέπεται πλήρης κατάργηση.
• Αρθρο 15 – ΕΝΦΙΑ σε μικρούς οικισμούς.
Προτείνεται διεύρυνση της απαλλαγής από τον ΕΝΦΙΑ για κύρια κατοικία σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκους και έως 2.200 κατοίκους στη Δυτική Μακεδονία, με εφαρμογή από το 2027.
Η ρύθμιση δεν αποτελεί γενική απαλλαγή όλων των ακινήτων ενός οικισμού. Προϋποθέτει έλεγχο των όρων της διάταξης, μεταξύ άλλων ως προς τη φορολογική κατοικία, την κύρια κατοικία, την αξία του δικαιώματος και την τεκμηρίωση της χρήσης της κατοικίας. Η επέκταση αφορά 131 επιπλέον οικισμούς και περίπου 62.000 επιπλέον ιδιοκτήτες.
• Αρθρο 16 – Φόρος μεταβίβασης για αγοραστές εκτός Ε.Ε./ΕΟΧ.
Για φυσικά πρόσωπα που είναι φορολογικοί κάτοικοι εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, προτείνεται συντελεστής φόρου μεταβίβασης 15% για την αγορά κατοικίας, για συμβόλαια από την 1η Ιουλίου 2027, υπό τους όρους της διάταξης.
Η φορολογική κατοικία και όχι απλώς η υπηκοότητα είναι το κρίσιμο κριτήριο. Η πρόβλεψη αφορά την αγορά κατοικίας και δεν πρέπει να γενικεύεται σε κάθε μεταβίβαση ακινήτου.
Ο πρόσθετος φόρος υπέρ των δήμων, 3% επί του κύριου φόρου, εξακολουθεί να εφαρμόζεται. Ετσι, η συνολική επιβάρυνση διαμορφώνεται ενδεικτικά σε 15,45% της φορολογητέας αξίας, αντί 3,09%.
• Αρθρο 17 – Παράταση αναστολής ΦΠΑ στα ακίνητα.
Προτείνεται παράταση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027 της αναστολής ΦΠΑ στις καλυπτόμενες νέες οικοδομές με εφαρμογή φόρου μεταβίβασης αντί ΦΠΑ, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
* Ο κ. Γιώργος Δ. Χριστόπουλος είναι φοροτεχνικός – οικονομολόγος, συγγραφέας φορολογικών βοηθημάτων, πρόεδρος της Διαρκούς Επιτροπής Αρωγής Φορολογικής Πολιτικής του υπ. Οικονομικών, επιστημονικός συνεργάτης του Taxheaven, τ. καθηγητής ΤΕΙ.