Φόρτωση Text-to-Speech…
Στις 15 Αυγούστου 1922 (π.η.) έφτασε στη Σμύρνη η είδηση της εκκένωσης του Αφιόν Καραχισάρ από τον ελληνικό στρατό. Σύντομα τα νέα για την υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας προς τα δυτικά παράλια βρίσκονταν σε όλα τα στόματα των Ελλήνων της πόλης, ενώ πολλοί αξιωματικοί του Επιτελείου δεν μπορούσαν ακόμα να εκτιμήσουν το μέγεθος της καταστροφής. Στις 19 Αυγούστου έφτασαν στη Σμύρνη οι υπουργοί Στρατιωτικών και Εσωτερικών Νικόλαος Θεοτόκης και Νικόλαος Στράτος, προκειμένου να ενημερωθούν για τις πρόσφατες εξελίξεις από τον αρχιστράτηγο των ελληνικών δυνάμεων στη Μικρά Ασία Γεώργιο Χατζανέστη και το επιτελείο του.
Με το πέρασμα των ημερών, άρχισαν να καταφτάνουν στη Σμύρνη τα τρένα με τους τραυματίες στρατιώτες από το μέτωπο και τα καραβάνια με τους πρόσφυγες από τις πόλεις και τα χωριά από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Οι περιγραφές των στρατιωτών για την κατάρρευση του μετώπου ήταν ζοφερές, ενώ οι πρόσφυγες, φοβούμενοι το μένος των Τούρκων στρατιωτών, έφτασαν στη Σμύρνη με την ελπίδα της προστασίας και της ασφαλούς διαφυγής τους από την περιοχή.
Τις κρίσιμες εκείνες ημέρες, ένας από εκείνους που αγωνίζονταν για τη διάσωση του Ελληνισμού της Σμύρνης ήταν ο μητροπολίτης Χρυσόστομος Καλαφάτης. Ανήσυχος για το ποίμνιό του ήρθε σε συνεννόηση με τον Αρμένιο ομόλογό του και από κοινού έστειλαν επιστολή στον αρχιεπίσκοπο του Καντερμπέρι, ζητώντας του να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στη βρετανική κυβέρνηση προκειμένου να κρατηθούν τα τουρκικά στρατεύματα έξω από την πόλη. Παράλληλα, έκανε το παν προκειμένου να εξασφαλίσει στέγη και τροφή για τους χιλιάδες πρόσφυγες ζητώντας τη βοήθεια των εκπροσώπων των συμμάχων.
Οσο αυξάνονταν σε αριθμό οι πρόσφυγες από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας στην πόλη τόσο αυξανόταν και η αγωνία του μητροπολίτη για το μέλλον αυτών των ανθρώπων, οι οποίοι ταλαιπωρημένοι και κουβαλώντας μαζί τους όση από την περιουσία τους μπορούσαν να μεταφέρουν βρίσκονταν ασκεπείς στην πόλη.
Κάποιοι «τυχεροί» κοιμούνταν σε εκκλησίες, σχολεία και φιλανθρωπικά ιδρύματα, ενώ οι περισσότεροι, χιλιάδες, στους δρόμους. Συνεχώς τα καΐκια πραγματοποιούσαν το δρομολόγιο από τα μικρασιατικά παράλια έως τα γειτονικά ελληνικά νησιά μεταφέροντας πρόσφυγες. Ωστόσο, δεν ήταν αρκετό.
Στις 25 Αυγούστου ο Χρυσόστομος Σμύρνης έστειλε την τελευταία επιστολή του στον Ελευθέριο Βενιζέλο. «Ο Ελληνισμός της Μ. Ασίας, το Ελληνικόν Κράτος, αλλά και σύμπαν το Ελληνικόν Εθνος καταβαίνει πλέον εις τον Αδην, από του οποίου καμμία πλέον δύναμις δεν θα δυνηθή να το αναβιβάση και το σώση», έγραψε μεταξύ άλλων ο μητροπολίτης ζητώντας από τον Ελληνα πολιτικό να κάνει ό,τι μπορεί προκειμένου να διασωθεί ο μικρασιατικός Ελληνισμός. Την επομένη, χιλιάδες κόσμου συγκεντρώθηκε στην προκυμαία της Σμύρνης με την ελπίδα της εύρεσης εισιτηρίων στα πλοία που έφευγαν για την Ελλάδα.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 1922 (π.η.), τα τουρκικά στρατεύματα εισήλθαν στην πόλη και το βράδυ της ίδιας ημέρας ξεκίνησε η σφαγή και η λεηλασία, στην αρχή σποραδικά. Το πρωί του Σαββάτου 27 Αυγούστου ο Χρυσόστομος τέλεσε στον μητροπολιτικό ναό της Αγίας Φωτεινής την τελευταία Θεία Λειτουργία. Στον ναό βρίσκονταν εκατοντάδες πρόσφυγες, οι οποίοι αγωνιούσαν για το μέλλον τους.
Μετά το πέρας της Λειτουργίας, έφθασε στην Αγία Φωτεινή τουρκική αντιπροσωπεία ζητώντας από τον Χρυσόστομο να ακολουθήσει, προκειμένου να υπογράψει μια εγκύκλιο με την οποία ζητούσε από τους χριστιανούς να παραμείνουν στις οικίες τους και να παραδώσουν τον οπλισμό τους.
Το απόγευμα επέστρεψε στην Αγία Φωτεινή θεωρώντας ότι με την πράξη του είχε σώσει τους χριστιανούς της πόλης. Ωστόσο, το ίδιο βράδυ έφτασε στον μητροπολιτικό ναό νέα αντιπροσωπεία, η οποία του ζήτησε να μεταβεί στο Διοικητήριο όπου βρισκόταν ο Νουρεντίν πασάς μαζί με μερικούς προκρίτους της Σμύρνης.
Ο Νουρεντίν κατηγόρησε τον Χρυσόστομο ότι την περίοδο της ελληνικής διοίκησης στην περιοχή έκανε προπαγάνδα υπέρ των Ελλήνων και διέταξε τη σύλληψή του. Την επομένη ο Χρυσόστομος παραδόθηκε στον μανιασμένο όχλο, από τον οποίο υπέστη φρικτά βασανιστήρια. Κάποιες πηγές αναφέρουν ότι το τέλος στον Χρυσόστομο έδωσε ένας Τουρκοκρητικός, ο οποίος τον λυπήθηκε για τα βασανιστήρια που υφίστατο και τον πυροβόλησε τέσσερις φορές.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης