Σε μια κίνηση που αποτυπώνει το παρασκήνιο της κλιμακούμενης σύγκρουσης από το εμπόριο μέχρι τον πόλεμο στο Ιράν και τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή την αύξηση των δασμών στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα στο 25%, καταλογίζοντας στην Ευρωπαϊκή Ένωση την αθέτηση της συμφωνίας που είχε συναφθεί το καλοκαίρι και επιχειρώντας να επιβάλει, μέσω της οικονομικής πίεσης, την αναδιάταξη της βιομηχανικής παραγωγής υπέρ των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η απόφαση, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ την επόμενη εβδομάδα, ανεβάζει τους δασμούς από το προηγούμενο συμφωνημένο επίπεδο του 15%, με τον Τραμπ να υποστηρίζει ότι η κίνηση αυτή θα αποφέρει «δισεκατομμύρια δολάρια» στις ΗΠΑ και θα αναγκάσει τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες να μεταφέρουν ταχύτερα την παραγωγή τους σε αμερικανικό έδαφος.
«Εάν κατασκευάζουν αυτοκίνητα και φορτηγά σε εργοστάσια στις ΗΠΑ, δεν θα υπάρχει ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΑΣΜΟΣ», ανέφερε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιμένοντας ότι η ΕΕ δεν συμμορφώνεται με την «πλήρως συμφωνημένη» εμπορική συμφωνία. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, επανέλαβε ότι η αύξηση των δασμών αποτελεί μοχλό πίεσης για μεταφορά παραγωγής.
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε άμεσα τον ισχυρισμό περί μη συμμόρφωσης, τονίζοντας ότι θα διατηρήσει «όλες τις επιλογές ανοιχτές» για την προστασία των ευρωπαϊκών συμφερόντων σε περίπτωση παραβίασης της συμφωνίας από την Ουάσιγκτον.
Το παρασκήνιο της απόφασης Τραμπ και η χρονική συγκυρία
Η ανακοίνωση Τραμπ έρχεται εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ, τόσο για τον πόλεμο στο Ιράν όσο και για την άρνηση ευρωπαϊκών χωρών να στείλουν ναυτικές δυνάμεις για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε επίσης να μειώσει την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων σε Γερμανία, Ιταλία και Ισπανία, μετά τις δηλώσεις του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς ότι οι ΗΠΑ «εξευτελίζονται» από το Ιράν στις διαπραγματεύσεις.
Η χρονική συγκυρία ενίσχυσε τον συμβολισμό της κίνησης, καθώς η ανακοίνωση έγινε την Πρωτομαγιά, ενώ συνέπεσε με την έναρξη της νέας εμπορικής συμφωνίας ΕΕ–Mercosur, μέρος της στρατηγικής των Βρυξελλών να αντισταθμίσουν τις αμερικανικές πιέσεις.
Η σημερινή κρίση έχει τις ρίζες της στη συμφωνία του περασμένου καλοκαιριού. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε επιβάλει το 2025 δασμούς 25% στις παγκόσμιες εισαγωγές αυτοκινήτων, επικαλούμενη λόγους εθνικής ασφάλειας, πριν καταλήξει σε ειδική συμφωνία με την ΕΕ τον Αύγουστο για μείωσή τους στο 15%.
Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ δεσμεύτηκε να καταργήσει δασμούς σε αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα, να αποδεχθεί αμερικανικά πρότυπα ασφάλειας και εκπομπών και να μειώσει ευρύτερα τους δασμούς της. Ωστόσο, η εφαρμογή της συμφωνίας αποδείχθηκε αργή: η σχετική νομοθεσία προωθήθηκε μόλις τον Μάρτιο και δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν τον Ιούνιο, λόγω διαπραγματεύσεων μεταξύ κυβερνήσεων και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ο επικεφαλής της επιτροπής διεθνούς εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μπέρντ Λάνγκε, χαρακτήρισε τη στάση Τραμπ «απαράδεκτη», κάνοντας λόγο για «αναξιόπιστη» συμπεριφορά των ΗΠΑ και καλώντας σε «σαφή και αποφασιστική» απάντηση.
Οι πιέσεις για αντίποινα και οι φόβοι για κλιμάκωση
Στη Γερμανία, εκπρόσωποι της αυτοκινητοβιομηχανίας προειδοποίησαν για σημαντική αύξηση κόστους, ενώ ο επικεφαλής του οικονομικού ινστιτούτου DIW, Μαρσέλ Φράτσερ, κάλεσε Βερολίνο και Βρυξέλλες να «δείξουν επιτέλους πυγμή», προτείνοντας επιβολή ανταποδοτικών δασμών και φορολόγηση αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών.
Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η απόφαση ελήφθη επειδή «η ΕΕ δεν έχει συμμορφωθεί με τη συμφωνία για τα αυτοκίνητα μετά από οκτώ μήνες».
Η πρώην σύμβουλος εμπορίου του Τραμπ, Κέλι Αν Σο, εκτίμησε ότι η ρήξη ήταν αναπόφευκτη λόγω των καθυστερήσεων, σημειώνοντας ότι οι ΗΠΑ εφάρμοσαν τη συμφωνία από τον Αύγουστο, ενώ η ΕΕ δεν έχει ακόμη μειώσει δασμούς.
Η ανακοίνωση επηρέασε άμεσα τις αγορές: οι μετοχές της Ford Motor υποχώρησαν έως 2,4% στη Νέα Υόρκη, της Stellantis έως 3,3%, ενώ της General Motors κατά 1,5%.
Παράλληλα, αυτοκινητοβιομηχανίες έχουν διαμηνύσει ιδιωτικά στον Τραμπ ότι θα καθυστερήσουν μεγάλες αποφάσεις για μεταφορά παραγωγής έως ότου ξεκαθαρίσει το μέλλον της εμπορικής συμφωνίας των ΗΠΑ με το Μεξικό και τον Καναδά.
Οι ευρωπαϊκές εταιρείες διαθέτουν ήδη σημαντική παρουσία στις ΗΠΑ. Η Mercedes-Benz ανακοίνωσε επένδυση 4 δισ. δολαρίων στην Αλαμπάμα έως το 2030, με συνολικές επενδύσεις 7 δισ. δολαρίων στη χώρα, μεταφέροντας και την παραγωγή του μοντέλου GLC από τη Γερμανία.
Ωστόσο, η εταιρεία κατέγραψε το 2025 μείωση λειτουργικών κερδών άνω του 50% στα 5,8 δισ. ευρώ, εν μέρει λόγω κόστους δασμών ύψους 1 δισ. ευρώ.
Ο πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου, Ράιαν Ματζέρους, προειδοποίησε ότι η νέα απειλή δασμών θα οξύνει περαιτέρω τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες, εκτιμώντας ότι η στάση της Ουάσιγκτον παραμένει «εξαιρετικά ανταγωνιστική» απέναντι στην ΕΕ.