Πόλεμος εντυπώσεων

Η άμεση εντύπωση που δημιουργεί η είδηση της ακύρωσης των αδειών λειτουργίας και των προγραμμάτων σπουδών τριών μη κρατικών πανεπιστημίων είναι και η βασική εντύπωση στην οποία αποβλέπουν οι πολέμιοι των ιδρυμάτων. Να που τελικά αποδεικνύονται παράνομα τα μη κρατικά πανεπιστήμια, θα πουν πολλοί που θα ασχοληθούν με το θέμα βιαστικά. Δίκιο είχαν, εντέλει, όσοι διαφωνούσαν με αυτά, αλλά ποιος τους άκουγε; Η αλήθεια βέβαια είναι ότι το Γ΄ τμήμα του Συμβουλίου Επικρατείας διαπίστωσε τεχνικά σφάλματα για τα οποία μόνο εν μέρει ευθύνονται τα ίδια τα μη κρατικά πανεπιστήμια (σε αντίθεση με τις ελλείψεις στις κτιριακές υποδομές, τα μη εξειδικευμένα κριτήρια πιστοποίησης της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης είναι θέμα του κράτους). Ο στόχος όμως είναι ό,τι συνήθως περιγράφουμε ως «ατμόσφαιρα»: η καλλιέργεια καχυποψίας, η έμμεση δυσφήμηση.

Νόμος εναντίον νόμου

Στόχος είναι, ασφαλώς, και η πρόκληση γραφειοκρατικού βραχυκυκλώματος. Πότε και πώς θα λυθεί το πρόβλημα της κτιριακής ανεπάρκειας; Πότε και πώς θα επαναπροσδιοριστεί το πλαίσιο πιστοποίησης των προγραμμάτων σπουδών; Τι θα γίνει με τους φοιτητές που ολοκλήρωσαν ήδη ένα ακαδημαϊκό έτος και με εκείνους που επρόκειτο να ξεκινήσουν τώρα; Εν τω μεταξύ, οι θιγόμενοι φοιτητές ενδέχεται να κινηθούν και αυτοί νομικά, πράγμα που ίσως επηρεάσει με τη σειρά του την έτσι κι αλλιώς αβέβαιη τροπή όλων των παραπάνω. Μέσα σε αυτό το τεχνητό (δια)δικαστικό πανδαιμόνιο, όπου κράτος και ιδιώτες καλούνται να εναρμονιστούν με μια κανονιστική πραγματικότητα που κανείς δεν γνωρίζει επακριβώς (ίσως επειδή αυτή δεν υπάρχει ακόμη), αυτό που πρυτανεύει είναι η αναξιοπιστία και η ανοργανωσιά. Δεν πρόκειται για τυχαιότητα. Αφού τα ίδια τα ιδρύματα δεν μπορούν πια να τεθούν εκτός νόμου, το σκεπτικό είναι να γίνει όσο το δυνατόν δυσχερέστερη η λειτουργία τους. Αφού ο νόμος τα καλύπτει υπαρξιακά, ας τα πνίξουμε στην παρελκυστική νομιμότητα, για να μάθουν.

Θύματα, οι φοιτητές

Ποιον πλήττει όμως η τακτική των προσφυγών στη ∆ικαιοσύνη για θέματα τεχνικά και όχι ουσιαστικά; Τα μη κρατικά πανεπιστήμια; Οχι ιδιαίτερα. Τα δαιμονοποιημένα ιδρύματα θα βρουν ένα «δαιμονικό» τρόπο να ανακάμψουν, ακόμη κι αν χάσουν χρόνο και χρήμα. Περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, η δημιουργία προσκομμάτων πλήττει τους φοιτητές. Επινοώντας κωλύματα ή παίζοντας με τις αδυναμίες του συστήματος για να σαμποτάρουν, έστω πρόσκαιρα, τα μη κρατικά πανεπιστήμια, οι προσφεύγοντες και όσοι τους σιγοντάρουν επιβαρύνουν εκείνους για τους οποίους υποτίθεται ότι κόπτονται: τους νέους που προσπαθούν να σπουδάσουν και τις οικογένειές τους που επενδύουν οικονομικά στις επιλογές των παιδιών τους. Εκτός αν οι προσφεύγοντες πιστεύουν ότι οι ακαδημαϊκές επιλογές με τις οποίες διαφωνούν δεν είναι επιλογές άξιες σεβασμού. Αν είναι έτσι, ας το πουν ευθέως.

Δύο μέτρα και δύο σταθμά

Βέβαια, κάποιος καλόπιστος μπορεί να αντιπαραθέσει ότι τα νομικά εμπόδια, ακόμη κι αν αφορούν «θεραπεύσιμα» ελαττώματα, έχουν τη σημασία τους. Δεν είναι επουσιώδης η απαίτηση κτιριακών υποδομών υψηλού επιπέδου από τα μη κρατικά πανεπιστήμια· ίσα ίσα, είναι μια ελάχιστη εγγύηση από την πλευρά τους ότι σκοπεύουν να κάνουν σοβαρή δουλειά, ότι σκοπεύουν να αντιμετωπίσουν τους φοιτητές ως φοιτητές και όχι ως ευκαιριακούς πελάτες. Γιατί δεν αποκτά όμως αυτή η αξίωση αντίστοιχη βαρύτητα όταν αφορά το δημόσιο πανεπιστήμιο; Τα κρατικά ιδρύματα και σε κοντέινερ λειτουργούν, αλλά και σε αρχαία, βανδαλισμένα κτίρια με ελλιπή υλικοτεχνικό εξοπλισμό, χωρίς να τίθεται θέμα παύσης της λειτουργίας τους μέχρι να αρθούν στο ύψος των αρμοζουσών προδιαγραφών. Επιπλέον, με ποια ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια ελέγχεται το πρόγραμμα σπουδών των δημοσίων πανεπιστημίων; Κατ’ αρχάς, είμαστε σίγουροι ότι ελέγχεται;

Το κράτος στο βάθος

Κάποια στιγμή, τα μη κρατικά πανεπιστήμια θα ξεπεράσουν τις παιδικές τους ασθένειες – τόσο εκείνες που κολλάνε όσο κι αυτές που κουβαλάνε από μόνα τους. Οσοι είναι να φοιτήσουν σε αυτά θα φοιτήσουν. Και όταν τα νομικά τερτίπια εναντίον τους τελειώσουν, η συζήτηση θα ξαναρχίσει από εκεί που σταμάτησε και δεν λέει να ξεκολλήσει: Τι είναι ηθικό τελικά; Ποιο εκπαιδευτικό σύστημα λειτουργεί προς όφελος και ποιο εναντίον της κοινωνίας; Και η πιο σωστή απάντηση θα είναι και πάλι αυτή που ο καθένας δίνει για τον εαυτό του. Το θέμα είναι να μην επιβάλλει την προσωπική του απάντηση στο ερώτημα των άλλων. Αν κάποιος πάντως εκτίθεται από τις πρόσφατες «κράμπες» στη λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων, δεν είναι όποιος τις προκαλεί (οι ιδεοληπτικές σκιαμαχίες είναι νομιμότατες), αλλά το κράτος, που για ακόμη μία φορά μοιάζει απροετοίμαστο να αφομοιώσει και να θέσει σε κίνηση τις ίδιες του τις αποφάσεις. Πώς λειτούργησαν επί ένα χρόνο τα ιδρύματα που τώρα κρίθηκε ότι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις λειτουργίας; Τι μήνυμα στέλνει το κράτος στους πολίτες του όταν αδυνατεί να θέσει αξιόπιστες βάσεις για την εφαρμογή των νόμων του; Ισως οι εχθροί των μη κρατικών πανεπιστημίων να έχουν κάποιο δίκιο· ίσως η Ελλάδα να μην είναι έτοιμη για τέτοια ιδρύματα· απλώς όχι για τον λόγο που νομίζουν.