Ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά εμπόδια της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ έθεσε την Παρασκευή το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, ακυρώνοντας την κεντρική οικονομική του πρωτοβουλία: την επιβολή παγκόσμιων δασμών. Στην απόφαση, μάλιστα, συμμετείχαν και δύο δικαστές που είχαν διοριστεί από τον ίδιο.
Σε πολιτικό επίπεδο, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να έχει διττή ανάγνωση. Σύμφωνα με το CNNi, αν και πρόκειται για σαφή ανατροπή της στρατηγικής του, ταυτόχρονα τον απαλλάσσει από ένα εργαλείο που είχε συνδεθεί με βραχυπρόθεσμες οικονομικές πιέσεις και αυξανόμενο πολιτικό κόστος για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Δεν είναι τυχαίο ότι ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί χαιρέτισαν δημόσια την απόφαση, ενώ αρκετοί ακόμη φέρονται να την αντιμετωπίζουν θετικά, έστω και χωρίς ανοιχτές τοποθετήσεις.
Παρά το πλήγμα στην ατζέντα του προέδρου, η απόφαση αφαιρεί από το προσκήνιο μια πολιτική που είχε προκαλέσει έντονες συζητήσεις.
Η υπόθεση των δασμών, πάντως, δεν έκλεισε εκεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε άμεσα ότι θα προχωρήσει στην επιβολή παγκόσμιων δασμών 10% βάσει διαφορετικής νομοθετικής διάταξης, ποσοστό που το Σάββατο ανέφερε ότι θα αυξηθεί στο 15%. Μάλιστα, υποστήριξε πως η απόφαση του Δικαστηρίου ενισχύει τη δυνατότητά του να λαμβάνει εμπορικά μέτρα.
Στην πράξη, ωστόσο, τα περιθώριά του έχουν περιοριστεί. Αν και οι Ρεπουμπλικανοί είχαν επιτρέψει στον πρόεδρο να κινηθεί αυτόνομα σε ζητήματα που το Σύνταγμα αναθέτει στο Κογκρέσο, η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να οδηγήσει σε επανεξέταση της στάσης τους απέναντι στις εμπορικές του επιλογές.
Οι οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις
Η χρονική συγκυρία της απόφασης ήταν ιδιαίτερα φορτισμένη. Μόλις 90 λεπτά νωρίτερα, το Γραφείο Οικονομικής Ανάλυσης είχε ανακοινώσει ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε με ετήσιο ρυθμό 1,4% στο τέταρτο τρίμηνο, καθιστώντας το 2025 τη δεύτερη πιο αδύναμη χρονιά ανάπτυξης από το 2016.
Το προηγούμενο έτος συγκαταλέγεται επίσης στα πιο ασθενή σε όρους δημιουργίας θέσεων εργασίας εδώ και δεκαετίες, ενώ ο πληθωρισμός, παρότι υποχώρησε ελαφρώς τον Ιανουάριο, παραμένει επίμονος.
Συνολικά, παρά τη σχετική ανθεκτικότητα του χρηματιστηρίου, η οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις.
Δεν είναι εύκολο να αποδοθεί η επιβράδυνση αποκλειστικά στους δασμούς. Ωστόσο, η αβεβαιότητα που δημιούργησαν και το πρόσθετο κόστος που συνεπάγονταν φαίνεται να επιβάρυναν το ήδη εύθραυστο οικονομικό περιβάλλον.
Η επιλογή του προέδρου να προχωρήσει σε γενικευμένους δασμούς είχε ως αποτέλεσμα να συνδεθεί πιο άμεσα με την πορεία της οικονομίας, τη στιγμή που πολλοί οικονομολόγοι είχαν προειδοποιήσει για πιθανές βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις.
Σύμφωνα με τον μέσο όρο μετρήσεων του Νέιτ Σίλβερ, η καθαρή αποδοχή του προέδρου σε θέματα οικονομίας μετακινήθηκε από +6 μονάδες όταν ανακοινώθηκαν οι δασμοί στις 2 Απριλίου, σε -12.
Παράλληλα, δημοσκόπηση του CNN τον προηγούμενο μήνα έδειξε ότι το 62% των Αμερικανών διαφωνεί με την πολιτική δασμών του, έναντι 37% που τη στηρίζει. Αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμη και το 25% των ψηφοφόρων που πρόσκεινται στους Ρεπουμπλικανούς εξέφρασε διαφωνία.
Οι νέοι περιορισμοί
Σε συνέντευξη Τύπου, ο Ντόναλντ Τραμπ επικαλέστηκε τη διαφωνούσα γνώμη του δικαστή Μπρετ Κάβανο, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν εναλλακτικές νομικές βάσεις για την επιβολή δασμών.
Πράγματι, προχώρησε στην ανακοίνωση δασμών 10% βάσει του Άρθρου 122 του Νόμου περί Εμπορίου του 1974.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει ανώτατο όριο 15% και διάρκεια 150 ημερών, μετά το πέρας των οποίων απαιτείται έγκριση του Κογκρέσου για παράταση. Δεδομένου ότι και τα δύο σώματα έχουν πρόσφατα ψηφίσει κατά των δασμών, η προοπτική αυτή παραμένει αβέβαιη.
Επιπλέον, η ενεργοποίηση της διάταξης προϋποθέτει την ύπαρξη προβλήματος διεθνών πληρωμών, στοιχείο που εγείρει ερωτήματα. Άλλες διαθέσιμες επιλογές συνεπάγονται επίσης συγκεκριμένες διαδικασίες και ελέγχους πριν από την εφαρμογή μέτρων.
Ο πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, σημείωσε σε υποσημείωση ότι οι σχετικές διατάξεις περιλαμβάνουν «διαδικαστικές προϋποθέσεις, απαιτούμενες διαπιστώσεις από αρμόδιες υπηρεσίες και περιορισμούς ως προς τη διάρκεια, το ύψος και το εύρος των δασμών».
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα παρουσιάσει τους δασμούς ως μοχλό ενίσχυσης της αμερικανικής βιομηχανίας και διαπραγματευτικής ισχύος στις εμπορικές σχέσεις. Ωστόσο, τα νέα θεσμικά όρια περιορίζουν την ευελιξία κινήσεων, ενώ και οι διεθνείς εταίροι γνωρίζουν πλέον τους περιορισμούς αυτούς.
Η στάση των Ρεπουμπλικανών
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η απόφαση θα ενθαρρύνει τους επιφυλακτικούς Ρεπουμπλικανούς στο Κογκρέσο να επαναπροσδιορίσουν τη στάση τους.
Τον τελευταίο χρόνο, αρκετοί είχαν επιλέξει να στηρίξουν σιωπηρά την πολιτική του προέδρου, παρά το γεγονός ότι οι δασμοί δεν συνάδουν με τη διαχρονική έμφαση του κόμματος στις ελεύθερες αγορές και το ελεύθερο εμπόριο.
Στη σύμφωνη γνώμη του, ο δικαστής Νιλ Γκόρσατς υπογράμμισε τη σημασία ενεργότερης νομοθετικής παρέμβασης του Κογκρέσου σε τέτοιου είδους ζητήματα.
Καθώς η χώρα βρίσκεται σε έτος ενδιάμεσων εκλογών, το πολιτικό αποτύπωμα της εμπορικής πολιτικής αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Ήδη πριν από την απόφαση είχαν διαφανεί σημάδια κόπωσης απέναντι στη συγκεκριμένη στρατηγική.
Παρότι δεν αναμένεται άμεση διαφοροποίηση από τον πρόεδρο, το νέο τοπίο δημιουργεί δεδομένα που ενδέχεται να επηρεάσουν τις επόμενες κινήσεις τόσο του ίδιου όσο και του κόμματός του.