Φόρτωση Text-to-Speech…
Η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου να επικυρώσει με καθυστέρηση επτά ετών το μνημόνιο οριοθέτησης ΑΟΖ με την Τουρκία προκάλεσε μούδιασμα στην ελληνική πλευρά, η οποία είχε επενδύσει πολλά στις σχέσεις με την οικογένεια Χαφτάρ. Δεν καταληφθήκαμε, ωστόσο, εξαπίνης, υπό την έννοια ότι η έντονη τουρκική δραστηριοποίηση στην ανατολική Λιβύη τα τελευταία χρόνια είχε ήδη αρχίσει να αποδίδει καρπούς, με την Αγκυρα να χρησιμοποιεί θεμιτά και αθέμιτα μέσα, αρχικά για να πιέσει και να εκβιάσει τον Χαφτάρ, και στη συνέχεια για να προσεταιριστεί τους πολιτικούς του επιγόνους, που είναι και φυσικοί του απόγονοι – οι γιοι του.
Σε περιπτώσεις με τα χαρακτηριστικά της Λιβύης, όπου κυριαρχούν η αναρχία, οι διαιρέσεις μεταξύ φατριών και η δράση μισθοφορικών ομάδων, με ατέρμονες συναλλαγές μεταξύ των φυλών, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τους εσωτερικούς συσχετισμούς ισχύος, και με ηγέτες αμφίβολης ηθικής, ευεπίφορους στον χρηματισμό, μόνο κράτη με συνεχή και συνεπή παρουσία, τα οποία είναι και χρήσιμα για τη διευθέτηση των διαφορών, έχουν καλές πιθανότητες να επηρεάσουν τις εξελίξεις προς όφελός τους.
Η Τουρκία, εκτός από μισθοφορικές ομάδες, έχει εγκαταστήσει και τακτικό στρατό, έχει επενδύσει σημαντικά κεφάλαια και στις δύο πλευρές της Λιβύης, μετέχει των διαβουλεύσεων για την επανένωση της πολύπαθης χώρας, συνεργάζεται με την Ιταλία, με έμφαση στα ενεργειακά συμφέροντα της δεύτερης, ώστε οι καταδικαστικές ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης να μην έχουν πρακτικό αντίκρισμα, και «πουλάει» στους Αμερικανούς και σε άλλους τη χρησιμότητα και τον κρίσιμο ρόλο της, ενώ τους παρέχει και ευαίσθητες πληροφορίες. Η Αγκυρα είναι αρκετά ευέλικτη ώστε από τη μία να ανταγωνίζεται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τουλάχιστον μέχρι πρότινος, και από την άλλη να συμπράττει μαζί τους για τη δημιουργία ενιαίου λιβυκού στρατού. Γνωρίζοντας αρκετά καλά την περιοχή, δημιούργησε σχέσεις εξάρτησης με πρόσωπα που βρίσκονται σε σημαντικά πόστα εξουσίας, και δεν είναι τυχαίο ότι κατάφερε να παραγκωνίσει την Αίγυπτο στην ανατολική Λιβύη, παρότι οι εξελίξεις σε αυτήν αφορούν περισσότερο το Κάιρο και την ασφάλειά του παρά την Αγκυρα και τα συμφέροντά της. Σχετικά με τους βουλευτές που υπερψήφισαν το τουρκολιβυκό σύμφωνο, υπάρχουν ενδείξεις για «δελεασμό» αρκετών εξ αυτών.
Η Αγκυρα, άλλωστε, μπορεί ανά πάσα στιγμή να διεξαγάγει αρχικά σεισμικές έρευνες και στη συνέχεια ερευνητικές γεωτρήσεις, σε συνεννόηση με τις λιβυκές αρχές, είτε σε απάντηση κάποιας ενέργειας εκ μέρους της Ελλάδας είτε για να ενισχύσει τη θέση της και το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Αθήνα βρέθηκε με το μαχαίρι στον λαιμό τον Νοέμβριο του 2019, κατάφερε όμως να αντιδράσει, οριοθετώντας, έστω και τμηματικά, αποκλειστική οικονομική ζώνη με το Κάιρο, και τώρα επιχειρεί ορθά να επαναφέρει την Αίγυπτο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ώστε να επεκταθεί η συμφωνία μας και να συμπεριλάβει τουλάχιστον το σύνολο της Ρόδου, δηλαδή να πάει λίγο ανατολικότερα από τον 28ο μεσημβρινό. Δεδομένου ότι στη συμφωνία του 2020 δεχτήκαμε μειωμένη επήρεια του Καστελλορίζου, σε περίπτωση που θελήσουμε να διευρύνουμε περαιτέρω την οριοθέτηση ΑΟΖ, σε μεταγενέστερο χρόνο θα προσκληθεί και η Τουρκία αλλά και η Κύπρος. Η Ελλάδα δεν πρέπει να κινείται φοβικά στο ζήτημα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, ούτε όμως σπασμωδικά και αντιδραστικά.
Ειδικότερα στην υπόθεση της Λιβύης, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, βάλαμε όλα μας τα αυγά αποκλειστικά στο καλάθι του Χαφτάρ, χρησιμοποιώντας το ευρωπαϊκό χαρτί, κυρίως σε μορφή κονδυλίων. Το ευρωπαϊκό εργαλείο έχει βέβαια τα όριά του, καθώς τα αντιμαχόμενα μέρη στη Λιβύη αναζητούν κατά περίσταση συνέργειες με όσους μπορούν να παρεμβαίνουν αποτελεσματικά στα δρώμενα και να τους εξασφαλίζουν αδιάλειπτη ροή χρήματος. Η δική μας πλευρά θα έπρεπε να έχει αξιοποιήσει περισσότερο την ιδιωτική πρωτοβουλία και, ενεργοποιώντας τη σε σειρά έργων, να έχει αποκτήσει ισχυρότερα ερείσματα, παράλληλα με όσα ήδη σωστά γίνονταν, όπως η εκπαίδευση αξιωματικών και στελεχών του λιμενικού (για την ανάσχεση των μεταναστευτικών ροών), οι περιορισμένες επενδύσεις σε λιμενικές υποδομές, η αεροπορική σύνδεση με τη Βεγγάζη και η διπλωματική εκπροσώπηση. Ακόμη και ο συνδυασμός των παραπάνω δεν θα εξασφάλιζε απαραίτητα θετικά αποτελέσματα, γι’ αυτό θα έπρεπε να είμαστε πιο προσεκτικοί στις δημόσιες διατυπώσεις για δήθεν παρεμβατικό ρόλο μας στα λιβυκά δρώμενα. Χρειάζονται βέβαια και αποτελεσματικότερες μυστικές υπηρεσίες, με ισχυρές διασυνδέσεις και καλή πληροφόρηση, για να στηρίζουν επί του πεδίου τις προσπάθειες άσκησης επιρροής σε τόσο ρευστές συνθήκες.
Ορθώς, μέχρι κάποιου σημείου, θελήσαμε να καλύψουμε την αδυναμία πρόσβασης μέσω τρίτων, όπως η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Εντούτοις, ίσως επενδύσαμε υπερβολικά στις δυνατότητες και τις προθέσεις τους να συνδράμουν στην προώθηση των θέσεών μας. Δεν αναλάβαμε, ούτε συμμετείχαμε σε κάποια πρωτοβουλία, έστω περιφερειακού ή ευρωπαϊκού χαρακτήρα, προκειμένου να ακουστεί πιο εμφατικά η φωνή μας, ούτε καν τραβήξαμε το αυτί της Ιταλίας, η οποία ανερυθρίαστα συνέπραττε σε διάφορα σχέδια με την Τουρκία.
*Ο κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και καθηγητής του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Ελλάδος. Από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος κυκλοφορεί το βιβλίο του «Η νέα παγκόσμια τάξη. Το δίκαιο της ισχύος».