Ολα λάθος, ταυτόχρονα

Μια εικόνα Ελλάδας: στο αυτοκίνητο, κολλημένος στην ουρά της εξόδου 8 της Αττικής Οδού προς Λαμία, ακούγοντας ειδήσεις για τις ρωγμές των πολυκατοικιών της Κυψέλης και για μυστηριώδεις οσμές στο σχολικό συγκρότημα της Γκράβας. Δεν χρειάζεται πολλά άλλα ερεθίσματα για τη συνειδητοποίηση ότι κάτι δεν πάει καλά. Μισό λεπτό, να πεις. Τι μας συμβαίνει; Γιατί ζούμε έτσι; Γιατί είναι τόσα πράγματα λάθος, ταυτόχρονα εδώ πέρα;

Στην Κυψέλη το χάος με τις ξαφνικές, μεγάλες και αδικαιολόγητες βλάβες στα κτίρια, με τις μπερδεμένες ανακοινώσεις και την ασάφεια και το μυστήριο που καλύπτει την πραγματική κατάσταση δεκάδων πολυκατοικιών που βρίσκονται πάνω από τη διαδρομή όπου σκάβεται η γραμμή 4 του μετρό, συνεχίζεται εδώ και μήνες. Το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας παραμένει κλειστό εδώ και δύο εβδομάδες επειδή κανένας δεν μπορεί να καταλάβει από πού προέρχεται μια έντονη μυρωδιά. Ο σύλλογος γονέων του 1ου Λυκείου Νέας Ιωνίας βγάζει διαρκώς ανακοινώσεις διαμαρτυρίας επειδή το σχολείο είναι χτισμένο πάνω στο ρέμα του Ποδονίφτη. Το Γενικό Νοσοκομείο Χαλκίδας πλημμυρίζει όταν σκάνε αγωγοί και τρέχουν τα λύματα στους θαλάμους ασθενών, ή όταν απλά βρέχει και μπαίνουν τα νερά στα υπόγεια.

Οι ουρές στην έξοδο 8 της Αττικής οδού προς την Εθνική Οδό, όπου χιλιάδες οδηγοί χάνουν ώρες κάθε μέρα, προέκυψε από τον καταστροφικά λανθασμένο σχεδιασμό, επειδή κάποιος σκέφτηκε ότι είναι καλή ιδέα όλα τα αυτοκίνητα και τα φορτηγά που θέλουν να φύγουν προς τη Λαμία, να στριμώχνονται σε μια λωρίδα.

Η Θεσσαλονίκη απέκτησε μετρό μετά από δεκαετίες προσπαθειών και καθυστερήσεων, αλλά στους λίγους μήνες που λειτουργεί οι διακοπές και οι βλάβες είναι απροσδόκητα συχνές. Κλείνουν γραμμές, καπνός εμφανίζεται σε σταθμούς, βαγόνια ακινητοποιούνται, ολόκληρο το δίκτυο σταματά και παραλύει για ώρες -κι αυτά είναι συμβάντα σοβαρά, μόνο από το τελευταίο δίμηνο.

Στην Πλάκα ένα παλιό δίοροφο κτίριο που λειτουργούσε ως AirBnB τινάχτηκε στον αέρα προκαλώντας το θάνατο έξι ανθρώπων. Εξήντα από τις σήραγγες της Εγνατίας οδού λειτουργούν χωρίς τις απαραίτητες από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία πιστοποιήσεις. Κάθε φορά που βρέχει πολύ η ΕΥΔΑΠ παρκάρει ένα βαρύ φορτηγό πάνω σε ένα φρεάτιο στην λεωφόρο Ποσειδώνος στο ύψος του Αλίμου, για να μην ξεχειλίσει ο αγωγός και εκσφενδονιστεί το καπάκι. Το 2024 η γέφυρα του Δενδροπόταμου στη Θεσσαλονίκη κατέρρευσε λίγες εβδομάδες πριν παραδοθεί στην κυκλοφορία μετά από έργα ανακατασκευής. Στην καινούργια σιδηροδρομική σήραγγα της Ειδομένης εμφανίστηκαν ρωγμές και εισροή υδάτων -από την έρευνα του ΤΕΕ το 2019 διαπιστώθηκαν τουλάχιστον 13 σοβαρές κακοτεχνίες και έκτοτε το έργο παραμένει εγκαταλειμένο, σε κατάσταση αποσάρθρωσης.

Όλα αυτά είναι συμπτώματα. Και όπως γίνεται συνήθως με τα συμπτώματα, πίσω τους κρύβεται μια ασθένεια. Νομίζω ότι η ασθένεια είναι η εξής: δεν τα φτιάχνουμε καλά. Δεν κατασκευάζουμε καλά τον υλικό μας κόσμο. Τα σπίτια, τα κτίρια, τις δημόσιες υποδομές, τους δρόμους, τις γέφυρες, τους κοινόχρηστους χώρους, οτιδήποτε μας περιβάλλει, φαίνεται ότι τα φτιάχνουμε με λιγότερη προσοχή στη λεπτομέρεια από όσο θα έπρεπε. Όλα αργούν (έξι χρόνια για την ανάπλαση/πεζοδρόμηση της Βασιλίσσης Ολγας δεν δικαιολογείται σε κανένα σύμπαν) αλλά κι όταν τελειώνουν, πάρα πολλά αποδεικνύονται φτιαγμένα λάθος. Κι όχι μόνο τα μεγάλα έργα, τα στέγαστρα, οι σήραγγες και τα μετρό. Η συντριπτική πλειονότητα των πεζοδρομίων στη χώρα μας είναι «σκασμένα», κακοφτιαγμένα, τσάτρα-πάτρα συναρμολογημένα. Το όδοστρωμα κάθε γειτονιάς πολλαπλά σκαμμένο και μπαλωμένο από ασυντόνιστες υπηρεσίες. Κάθε πολίτης, κάθε μέρα, βγαίνοντας από το σπίτι αντιμετωπίζει μια οπτική και αισθητική ομοβροντία τσαπατσουλιάς και προχειρότητας. Από το πρωί ως το βράδυ, όσες και όσοι κινούμαστε στο δημόσιο χώρο της Ελλάδας, υποδεχόμαστε μια καταιγίδα οπτικοακουστικών μηνυμάτων που μας λένε ένα πράγμα: εδώ όλα είναι μέτρια.

Τα φτιάχνουμε. Δεν είναι ότι δεν τα φτιάχνουμε καθόλου. Γίνονται έργα. Η χώρα λειτουργεί. Δεν έχει καμία σχέση με το τι ήταν πριν από τριάντα ή πενήντα χρόνια. Αλλά δεν τα φτιάχνουμε όσο καλά, ανθεκτικά και όμορφα θα έπρεπε. Όπως έγραφα και σε εκείνο το άρθρο για το στέγαστρο Καλατράβα «το ‘έλα μωρέ, καλό είναι’ είναι ο κανόνας». Γι’ αυτό κάθε επίσκεψη σε άλλα, πιο καλοφτιαγμένα μέρη είναι ένα αισθητικό και πολιτισμικό σοκ. Κάθε επιστροφή μια απογοήτευση.

Αυτό έχει συνέπειες.

Ο Τσόρτσιλ είχε πει ότι εμείς καθορίζουμε το σχήμα των κτιρίων μας αλλά, μετά, το σχήμα των κτιρίων μας καθορίζει εμάς. Η καθημερινή τριβή μας με την προχειρότητα, τη μετριότητα και την τσαπατσουλιά δεν μολύνει μόνο τις προσδοκίες μας από τον κόσμο, αλλά και την κουλτούρα της δημιουργίας παντού. Αν περιβάλλεσαι από κακοτεχνίες, τι θα σε σπρώξει να προσέξεις τη λεπτομέρεια και να κάνεις το καλύτερο που μπορείς στο δικό σου μικρόκοσμο, στο δικό σου αντικείμενο; Τι ακριβώς θα σε εμπνεύσει; Ο καθένας και η καθεμία κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε στη δουλειά μας και στα χόμπι μας και στο οποίο κοινωνικό, πολιτισμικό ή αισθητικό αποτύπωμα αφήνουμε στην κοινωνία, αλλά μετά βγαίνουμε από την πόρτα και στραμπουλάμε το πόδι στο πεζοδρόμιο και παρακάτω τρομάζουμε από την έκρηξη επειδή δεν εγκατέστησαν σωστά το φυσικό αέριο καθώς το έδαφος τρίζει επειδή περνά από κάτω ο μετροπόντικας και τα νερά έρχονται επειδή έβρεξε και είχαν χτίσει στο ρέμα και μπαίνουμε στο αυτοκίνητο για να γλιτώσουμε και κολλάμε στην κίνηση επειδή πριν από τριάντα χρόνια κάποιος δεν έκανε τον κόπο να σχεδιάσει σωστά το δρόμο.

Και καθόμαστε, κολλημένοι στην κίνηση, κι αναρωτιόμαστε. Γιατί ζούμε έτσι;