Ο καύσωνας που σαρώνει την Ευρώπη δεν «καίει» μόνο χωράφια. Αρχίζει να αναδιατάσσει ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων, από το κόστος των ζωοτροφών και των φυτικών ελαίων έως την παραγωγή γάλακτος, τυριού, κατεψυγμένης πατάτας, κρασιού και μπίρας. Οι πρώτες μετρήσιμες απώλειες αφορούν τα σιτηρά. Ωστόσο, όσο παρατείνεται η ζέστη και εξαντλούνται τα αποθέματα νερού, διευρύνεται ο κατάλογος των προϊόντων που επηρεάζονται είτε σε ποσότητα είτε σε ποιότητα: καλαμπόκι, σιτάρι, κριθάρι, ηλίανθος, πατάτες, ντομάτες, σαλάτες, μήλα, σταφύλια, ελιές, γάλα, πουλερικά, λυκίσκος και ρύζι. Η COCERAL, η ευρωπαϊκή ένωση εμπορίου σιτηρών και ελαιούχων σπόρων, προχώρησε τον Ιούλιο σε έκτακτη αναθεώρηση των προβλέψεών της. Υπολόγισε τη συνολική παραγωγή σιτηρών στην Ε.Ε. και το Ηνωμένο Βασίλειο σε 286,6 εκατ. τόνους, περίπου 9 εκατ. τόνους χαμηλότερα από την πρόβλεψη του Ιουνίου και 23,4 εκατ. τόνους κάτω από την περυσινή σοδειά.
Υπολογίζεται ότι η παραγωγή σιτηρών φέτος θα είναι κατά 23,4 εκατ. τόνους κάτω από την περυσινή σοδειά.
Με βάση τις τιμές παραγωγού, η Energy and Climate Intelligence Unit υπολογίζει ότι η απώλεια αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 2 δισ. ευρώ για τους Ευρωπαίους καλλιεργητές. Στον λογαριασμό δεν περιλαμβάνονται οι απώλειες σε λαχανικά, φρούτα και κτηνοτροφία.
Καλαμπόκι
Το καλαμπόκι βρίσκεται στο επίκεντρο. Η COCERAL είχε μειώσει από τον Ιούλιο την πρόβλεψή της κατά 4,5 εκατ. τόνους, στα 52,7 εκατ. τόνους. Εκτοτε, η εικόνα επιδεινώθηκε. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάθμισε την εκτίμηση για την Ε.Ε. στα 51,9 εκατ. τόνους, το χαμηλότερο επίπεδο από το 2007, ενώ αναλυτές της Expana και της Argus θεωρούν πιθανή παραγωγή κάτω από 50 εκατ. τόνους, για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1990.
Το καλαμπόκι δεν αφορά μόνο τις κονσέρβες. Αποτελεί βασική ζωοτροφή για πουλερικά, χοίρους και βοοειδή, αλλά και πρώτη ύλη για άμυλο, γλυκόζη, σιρόπια, βιοαιθανόλη και δεκάδες μεταποιημένα τρόφιμα. Η έλλειψή του μπορεί συνεπώς να περάσει, με χρονική καθυστέρηση, στο κόστος του κρέατος, του γάλακτος, των αυγών και των βιομηχανικών προϊόντων.
Σιτηρά
Η ζέστη επιτάχυνε την ωρίμανση των χειμερινών σιτηρών και περιόρισε το χρονικό διάστημα στο οποίο γεμίζουν οι κόκκοι. Η παραγωγή μαλακού σιταριού στην Ε.Ε και στο Ηνωμένο Βασίλειο υποβαθμίστηκε από 143,7 σε 140,8 εκατ. τόνους, ενώ του κριθαριού από 58,8 σε 57,6 εκατ. τόνους. Ιδιαίτερα ευάλωτο αποδείχθηκε το ανοιξιάτικο κριθάρι, που βρισκόταν ακόμη σε κρίσιμη φάση ανάπτυξης όταν χτύπησε ο καύσωνας. Η εξέλιξη αφορά τόσο τις ζωοτροφές όσο και την πρώτη ύλη για τη βυνοποίηση και την παραγωγή μπίρας.
Για τις όψιμες καλλιέργειες, το Joint Research Centre της Κομισιόν μείωσε κατά 6%-7% τις προβλέψεις απόδοσης για καλαμπόκι και ηλίανθο. Ο ηλίανθος επηρεάζει άμεσα την παραγωγή ηλιελαίου, αλλά και τα πρωτεϊνούχα γεύματα που μένουν μετά την έκθλιψη των σπόρων και χρησιμοποιούνται στις ζωοτροφές.
Πατάτες
Στην Ολλανδία, το Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία, ο καύσωνας χτύπησε μια αγορά που είχε ήδη περιορίσει τις καλλιεργούμενες εκτάσεις λόγω των χαμηλών τιμών της προηγούμενης περιόδου. Οι εκτάσεις επιτραπέζιας και βιομηχανικής πατάτας στις τέσσερις χώρες υποχώρησαν κατά περίπου 11%, από 604.100 σε 536.900 εκτάρια. Η μείωση φθάνει το 16,6% στο Βέλγιο και στο 15,1% στην Ολλανδία.
Νωπά λαχανικά
Η μεγαλύτερη και ταχύτερη επίδραση στο ράφι εντοπίζεται στα νωπά λαχανικά. Η ένωση Légumes de France κάνει λόγο για χιλιάδες τόνους χαμένης παραγωγής, ζημιές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και, σε ορισμένες κατηγορίες, κίνδυνο απώλειας έως και του μισού ετήσιου όγκου. Στη λίστα περιλαμβάνονται κουνουπίδια, μπρόκολα, αρακάς, φασολάκια, μαρούλια, καρότα, πράσα, σκόρδα και κρεμμύδια. Σε ορισμένα αγροτεμάχια η απώλεια έφθασε το 100%, καθώς ακόμη και τα αρδευόμενα νεαρά φυτά δεν άντεξαν τις θερμοκρασίες. Στη Νέα Ακουιτανία, οι υψηλές θερμοκρασίες περιόρισαν τις ποσότητες φράουλας και ντομάτας. Οι τιμές για ντομάτες τσαμπί βρέθηκαν σχεδόν 37% πάνω από τον πολυετή μέσο όρο, ενώ οι επιμήκεις ντομάτες τύπου cœur de bœuf περίπου 20% υψηλότερα.
Στα πεπόνια, λόγω ζέστης η παραγωγή είναι μικρότερη, αν και οι καρποί που διασώθηκαν έχουν μεγαλύτερο μέγεθος.
Μήλα με εγκαύματα
Στους γαλλικούς οπωρώνες έχει καταγραφεί επιβράδυνση της ανάπτυξης των μήλων και εγκαύματα στους περισσότερο εκτεθειμένους καρπούς. Οι τοπικές απώλειες παραγωγικού δυναμικού στη Nouvelle-Aquitaine εκτιμώνται μεταξύ 5% και 15%. Πιο ευάλωτες εμφανίζονται ποικιλίες όπως οι Golden, Granny, Chantecler και Canada.
Σαμπάνια, κρασί
Στη Champagne ξεκίνησε στις 15 Αυγούστου η πρωιμότερη συγκομιδή που έχει καταγραφεί. Πριν από μερικές δεκαετίες, ο τρύγος άρχιζε περίπου ένα μήνα αργότερα. Οι παραγωγοί περιμένουν απόδοση σταφυλιών περίπου 10% χαμηλότερη από πέρυσι. Η τελική παραγωγή σαμπάνιας δεν θα μειωθεί υποχρεωτικά στον ίδιο βαθμό, καθώς ο κλάδος διαθέτει αποθέματα κρασιού. Σε Μπορντό και Bουργουνδία, όπου η ζέστη ήταν ακόμη εντονότερη, οι παραγωγοί προειδοποιούν για σημαντική μείωση, χωρίς να έχουν δώσει ακόμη ασφαλή συνολική εκτίμηση. Η ζέστη αυξάνει τα σάκχαρα στα σταφύλια και επιταχύνει την ωρίμανση, αλλά μπορεί να περιορίσει τη φρεσκάδα, να αυξήσει τον αλκοολικό βαθμό και να αλλάξει το γευστικό προφίλ.
Γάλα, παρμεζάνα
Στην Εμίλια-Ρομάνια, οι θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών περιόρισαν έως και 10% την παραγωγή γάλακτος από αγελάδες που προορίζεται για Parmigiano Reggiano. Το πρόβλημα δεν σταματά στην ποσότητα: οι κανόνες της Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης απαιτούν οι αγελάδες να τρέφονται με χορτάρι και σανό της περιοχής, των οποίων η παραγωγή επίσης πλήττεται από την ξηρασία.
Ο κλάδος της Parmigiano Reg-giano παράγει ετήσιο τζίρο περίπου 4,5 δισ. ευρώ. Στις κλιματιζόμενες αποθήκες ωρίμανσης, η ημερήσια κατανάλωση ενέργειας αυξήθηκε έως και 30% στις κορυφώσεις του καύσωνα. Στη δυτική Γαλλία, κτηνοτροφικές μονάδες ανέφεραν μείωση της παραγωγής γάλακτος κατά 15%-20%.
Νεκρά πουλερικά
Η ακραία ζέστη προκάλεσε μαζικούς θανάτους πουλερικών στη Βρετάνη και στην Παΐς ντε λα Λουάρ, τις δύο σημαντικότερες περιοχές πτηνοτροφίας της Γαλλίας. Οι πρώτες επιβεβαιωμένες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για τουλάχιστον εκατοντάδες χιλιάδες νεκρά πτηνά, με τις υπηρεσίες συλλογής να αδυνατούν να διαχειριστούν τον όγκο. Οι δύο περιοχές συγκεντρώνουν σχεδόν το 60% του γαλλικού πτηνοτροφικού κεφαλαίου.
Ελαιόλαδο και ρύζι
Ελαιώνες έχουν καεί σε Ελλάδα, Ιταλία και Πορτογαλία, ενώ στάχτη, υψηλές θερμοκρασίες και έλλειψη νερού επηρεάζουν το μέγεθος και την ποιότητα του καρπού. Στην Ισπανία, η ξηρασία μπορεί να προκαλέσει πρόωρη πτώση των ελιών. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει αξιόπιστη συνολική πρόβλεψη για την ευρωπαϊκή παραγωγή ελαιολάδου της νέας περιόδου που να απομονώνει την επίδραση του φετινού καύσωνα. Υπάρχει σαφής κίνδυνος και τοπικές ζημιές, όχι ακόμη τεκμηριωμένη πανευρωπαϊκή έλλειψη.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα για το ρύζι. Η Ιταλία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός της Ευρώπης, με περίπου 235.000 εκτάρια, πάνω από το 80% των οποίων βρίσκεται στις βόρειες περιοχές που εξαρτώνται από τη λεκάνη του Πάδου. Η περιοχή βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο συναγερμού για ξηρασία, χωρίς όμως να έχει ακόμη ανακοινωθεί ασφαλής εθνική εκτίμηση απώλειας παραγωγής.
Οι επιπτώσεις
Η ζημιά δεν έχει περάσει ακόμη συνολικά στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό. Τον Ιούλιο, οι τιμές τροφίμων, αλκοόλ και καπνού στην Ευρωζώνη αυξήθηκαν κατά 1,2% σε ετήσια βάση και των μη επεξεργασμένων τροφίμων κατά 2,5%.
Οι επιπτώσεις εμφανίζονται με διαφορετικές ταχύτητες. Στα νωπά λαχανικά και φρούτα μπορούν να φανούν μέσα σε ημέρες. Στα σιτηρά, στις ζωοτροφές, στο κρέας και στα γαλακτοκομικά απαιτούνται συνήθως μήνες, καθώς μεσολαβούν αποθέματα, συμβόλαια και εισαγωγές.
Οι διεθνείς ενδείξεις, πάντως, έχουν αρχίσει να αλλάζουν. Ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO έφθασε τον Ιούλιο στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2023. Οι τιμές των σιτηρών αυξήθηκαν 3,4% σε ένα μήνα, του σιταριού 5,8%, των φυτικών ελαίων 2% και της ζάχαρης 5,6%. Οι μεταβολές δεν οφείλονται αποκλειστικά στην ευρωπαϊκή ζέστη, αλλά και στον πόλεμο, στα προβλήματα στη Μαύρη Θάλασσα και στο κόστος ενέργειας.