Φόρτωση Text-to-Speech…
Στις 13 Σεπτεμβρίου, στο οροπέδιο «Πέστερ» της Σερβίας πραγματοποιήθηκε στρατιωτική άσκηση με την επωνυμία «Νικητής 2026», στην οποία ο πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς παρουσίασε τον νέο «ψηφιακό στρατό» του. Μεταξύ άλλων, εθεάθησαν να ασκούνται στο πεδίο «ρομπότ-σκυλιά» κινεζικής προέλευσης. Συμμετείχαν στη «μάχη» ζωσμένα με πυρομαχικά και οπλισμό για τον εφοδιασμό των πεζοπόρων στρατιωτών, πυροβολούσαν με αυτόματα όπλα, ενώ εισέβαλλαν και σε κτίρια και χαρακώματα μαζί με άνδρες των ειδικών δυνάμεων. Εντυπωσιασμένος, ο Βούτσιτς δήλωσε με το τέλος της άσκησης ότι σύντομα η Σερβία θα παράγει η ίδια «σκυλιά-ρομπότ». Λίγες ημέρες πριν, παρουσία του προέδρου του Ουζμπεκιστάν Σαβκάτ Μιρζιγιόγεφ, που επισκεπτόταν το Βελιγράδι, είχε ανακοινώσει ότι η Σερβία το πολύ σε ένα χρόνο θα έχει προχωρήσει στην κατασκευή βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, αλλά και ανθρωποειδών ρομπότ.
Επίδειξη ισχύος
Ο χρόνος μόνο τυχαίος δεν ήταν. Ο Βούτσιτς έκανε επίδειξη στρατιωτικής ισχύος με το βλέμμα στραμμένο στις σημερινές εκλογές στη Σερβία, στις οποίες ο συνασπισμός «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία», του οποίου ηγείται ο ίδιος και ο οποίος έχει ως κορμό το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του (SNS), κατέρχεται έχοντας ως κεντρικό σύνθημα την ασφάλεια, εξωτερική και εσωτερική, της Σερβίας.
Ο λαϊκιστής Βούτσιτς παραιτήθηκε τον περασμένο μήνα από την προεδρία της Δημοκρατίας, καθώς το σύνταγμα δεν επιτρέπει τρίτη προεδρική θητεία. Εθισμένος, όπως λένε οι επικριτές του, στην εξουσία, δεν λέει να την αποχωριστεί και, ακολουθώντας το μοντέλο Πούτιν, αποφάσισε, με τις ευλογίες του τελευταίου, που του ευχήθηκε δημόσια καλή επιτυχία, να μεταπηδήσει στην πρωθυπουργία, ώστε να συνεχίσει από εκεί το «θεάρεστο» έργο που υποστηρίζει ότι επιτέλεσε στα σχεδόν δεκατρία χρόνια παρουσίας του στο πηδάλιο της χώρας.
Μόνο που τούτη τη φορά τα πράγματα στην κάλπη ίσως να μην είναι τόσο εύκολα γι’ αυτόν. Το αίτημα περί απομάκρυνσης του Βούτσιτς και του διεφθαρμένου συστήματος διακυβέρνησης από την εξουσία, που τα τελευταία δύο χρόνια από τις πλατείες του Βελιγραδίου και άλλων πόλεων εξαπλώθηκε στην κοινωνία, έφτασε μέχρι την κάλπη, με τρόπο που κανείς δεν φανταζόταν όσο οι φοιτητές ήταν στους δρόμους.
«Αυτοσχέδια» αντιπολίτευση
Οχημα της λαϊκής δυσαρέσκειας και οργής δεν θα είναι τούτη τη φορά στην κάλπη μια πολυκερματισμένη, παραδοσιακή και αναιμική αντιπολίτευση με ανυπόληπτες ηγεσίες.
Ακολουθώντας το μοντέλο που πρώτος εφάρμοσε ο Πούτιν, και έχοντας τις ευλογίες και τις θερμές ευχές του τελευταίου, ο πρόεδρος της Σερβίας επιδιώκει να συνεχίσει τη διακυβέρνηση της χώρας από τον πρωθυπουργικό θώκο.
Ο Βούτσιτς θα έχει απέναντί του ένα φρέσκο ψηφοδέλτιο, αυτό της «Φοιτητικής Λίστας – Οι Φοιτητές Νικούν», έκφραση των εξεγερμένων νεολαίων, που διεκδικεί με αξιώσεις την ψήφο των Σέρβων για να θέσει, όπως διακηρύσσει, τέλος στην παντοδυναμία του. Θα καταφέρουν οι φοιτητές στην κάλπη αυτό που δεν πέτυχαν δύο χρόνια στο «πεζοδρόμιο», να εκθρονίσουν δηλαδή με «συστημικό τρόπο» τον μακροβιότερο ηγέτη της Σερβίας στη μετά Μιλόσεβιτς εποχή;
Από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, ορισμένες δίνουν στη «Λίστα» οριακό προβάδισμα και μερικές άλλες, συμπαθούσες το κίνημα, υπέρ του διαφορά έως και δέκα μονάδων. Αντιθέτως, οι προσκείμενες στον Βούτσιτς εταιρείες μετρήσεων τον φέρνουν να προηγείται με μεγάλη διαφορά. Ευρωπαίοι διπλωμάτες με τους οποίους επικοινώνησε η «Κ» μετέφεραν «αίσθηση οριακής διαφοράς», με πιθανότερη βραχεία επικράτηση του Βούτσιτς. Εξέφρασαν τις ανησυχίες τους περί πιθανής αμφισβήτησης του αποτελέσματος και μάλιστα υπενθύμιζαν δηλώσεις στελεχών της «Λίστας» ότι δεν πρόκειται να νομιμοποιήσουν τις εκλογές διά της μόνιμης αποχής των εκλεγμένων υποψηφίων τους από τη νέα Βουλή. Πολλοί υπενθυμίζουν τη ρήση που αποδίδεται στον Στάλιν ότι «σημασία δεν έχει τι πέφτει στην κάλπη, αλλά ποιος μετράει». Οι σημερινές εκλογές είναι για τη Σερβία οι πιο σοβαρές, αλλά και οι πιο αβέβαιες των τελευταίων 26 χρόνων, μαζί με εκείνες του Σεπτεμβρίου του 2000, που «έριξαν» τον Μιλόσεβιτς. Και τότε εκατοντάδες χιλιάδες Σέρβοι διαδήλωναν σε συνθήκες αφόρητης τρομοκρατίας επί πολλές ημέρες στο Βελιγράδι, κραυγάζοντας «Σλόμπο, φύγε».
Για τον ίδιο τον Βούτσιτς είναι η δυσκολότερη έως τώρα και η πιο αμφίρροπη αναμέτρηση, στην οποία τούτη τη φορά δεν κατέρχεται ως αδιαφιλονίκητο φαβορί. Παρ’ όλα αυτά, διαθέτει απήχηση σε τμήματα της κοινωνίας, όπως στον αγροτικό πληθυσμό, στον κόσμο των συνταξιούχων και των δημοσίων υπαλλήλων, στον στρατό, στην αστυνομία. Τον στηρίζουν γκρίζα οικονομικά συμφέροντα, ενώ ελέγχει το σύνολο σχεδόν των μέσων ενημέρωσης. Επιπλέον, έχει φανατικά στο πλευρό του τους Σέρβους της Βοσνίας, της Κροατίας και του Κοσόβου, που αναμένεται να καταφθάσουν με λεωφορεία –όσοι έχουν διπλή υπηκοότητα– για να τον ψηφίσουν «μονοκούκι», σε αντίθεση με τους αποδήμους στην Ευρώπη και στην Αμερική, που δεν τον πολυσυμπαθούν, κυρίως για τους δεσμούς του με τον Πούτιν.
Τα διλήμματα
Ο Βούτσιτς επέλεξε ως προνομιακό πεδίο τα εθνικά θέματα και τον περιφερειακό ρόλο μιας «ισχυρής Σερβίας». Υπό αυτό το πρίσμα, έθετε προεκλογικά το δίλημμα ποιος μπορεί να τα διαχειριστεί: εκείνος, με την εμπειρία και την πολιτική πυγμή του, ή «τα άσχετα παιδάκια» της «Λίστας». Και βέβαια, μόνιμη επωδός του ήταν τα περί «ξένου δακτύλου» πίσω από τις λαϊκές διαμαρτυρίες.
Οι της «Λίστας» επιδίωξαν να προσεγγίσουν με προσοχή τα εθνικά θέματα, αλλά και τις συμμαχίες της Σερβίας, ειδικά εκείνη με τη Ρωσία, ώστε να μην αναγκαστούν να αντιπαρατεθούν στο «γήπεδο» του Βούτσιτς και προσπάθησαν να τον πλήξουν εκεί που «πονάει». Δηλαδή σε ζητήματα διαφθοράς, αυταρχικής διακυβέρνησης, σκανδάλων, σχέσεων με το οργανωμένο έγκλημα, υποβάθμισης της καθημερινότητας των πολιτών, της παιδείας και της υγείας, της ακρίβειας και της συνεχιζόμενης μετανάστευσης των Σέρβων κ.ά.
Εάν πέσει ο Βούτσιτς, πολλοί αναλυτές προβλέπουν ότι θα προκληθεί σεισμός στη Βαλκανική, αλλά και ευρύτερες γεωπολιτικές αναταράξεις. Τα ερωτήματα είναι πολλά και δύσκολα. Οπως: Τι θα συμβεί με τις συμμαχίες της Σερβίας και τους προσανατολισμούς που ο Βούτσιτς έχτισε τόσα χρόνια στο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό πεδίο; Πώς θα αντιδράσει η Ρωσία, μεγάλη υποστηρίκτρια του Βούτσιτς, ενώπιον του κινδύνου να απολέσει την κατεξοχήν εξέδρα μεγιστοποίησης της επιρροής της στα Δυτικά Βαλκάνια;
Ενδεχόμενη επικράτηση της Φοιτητικής Λίστας θα εκπέμψει μηνύματα και εκτός Σερβίας. Αν επικρατήσει το «πείραμα του Βελιγραδίου» –αν ένα συνονθύλευμα νέων, φοιτητών και μαθητών φτάσει να καταλάβει την εξουσία σε πολιτικό χρόνο-ρεκόρ, απωθώντας παραδοσιακά κόμματα και ηγεσίες, διά της «συστημικής οδού», δηλαδή των βουλευτικών εκλογών– δεν μπορεί παρά να τραβήξει την προσοχή και άλλων κινημάτων που τούτη την περίοδο βρίσκονται σε αναβρασμό.
Αν πετύχει το «πείραμα του Βελιγραδίου», θεωρείται πιθανόν το ωστικό κύμα να φτάσει μέχρι τα Τίρανα, αν και κάποιοι υπενθυμίζουν μια ρήση που αποδίδεται στον Στάλιν: «Σημασία δεν έχει τι πέφτει στην κάλπη, αλλά ποιος μετράει».
Στα Τίρανα, για παράδειγμα, εδώ και δύο εβδομάδες σχεδόν, χιλιάδες φοιτητές συγκρούονται με την αστυνομία αξιώνοντας την παραίτηση του «διεφθαρμένου και αυταρχικού» πρωθυπουργού Ράμα, αλλά παραμένουν δίχως «πυξίδα». Μια επιτυχία του «σερβικού μοντέλου» ίσως τους έδειχνε τον δρόμο.
«Βάστα, Ράμα»
Εχοντας εμπειρία από τα δικά του βάσανα με τις διαδηλώσεις, ο Βούτσιτς έσπευσε να συμπαρασταθεί στον Εντι Ράμα, που δοκιμάζεται όχι στην κάλπη, όπως ο ίδιος, αλλά στο πεδίο. Σχολιάζοντας τα τεκταινόμενα στα Τίρανα, έψεξε τον πολιτικό του φίλο, γιατί, όπως είπε, δεν αντιμετώπισε από την αρχή «δυναμικά» τις διαδηλώσεις. Αλλά και στην περίπτωση που ο Βούτσιτς βγει νικητής από την κάλπη, πάλι θα έχει ενδιαφέρον. Ο κίνδυνος να πορευθεί με μεγαλύτερη αλαζονεία και να βυθίσει περισσότερο τη Σερβία στη διαφθορά θεωρείται υπαρκτός.
Ο αντισυμβατικός αντίπαλος
Ο Ιλια Σρντάνοβιτς είναι ένας ήρεμος και μειλίχιος άνθρωπος, καλός επιστήμονας, καθηγητής Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Νόβι Σαντ. Στο ευρύ κοινό, στη δημόσια σφαίρα, πλην των φοιτητών του, ήταν έως πρόσφατα γνωστός κυρίως από τις φοιτητικές κινητοποιήσεις. Τώρα μπήκε σε ένα δύσκολο πεδίο, αυτό της πολιτικής. Οι εξεγερμένοι φοιτητές τον επέλεξαν ως επικεφαλής του ψηφοδελτίου τους για τις σημερινές βουλευτικές εκλογές. Δεν είναι πολιτικός αρχηγός ούτε και είναι βέβαιο ότι προορίζεται για πρωθυπουργός σε περίπτωση κατά την οποία η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» αναδειχθεί νικήτρια στην κάλπη.
Στη Σερβία, το σύνταγμα προβλέπει ότι ο πρωθυπουργός πρέπει να είναι εξωκοινοβουλευτικός. Ο Σρντάνοβιτς είναι ένας από τους αρκετούς πανεπιστημιακούς που συμμετέχουν στη «Λίστα», η οποία απαρτίζεται από 250 άτομα, από τα οποία κανείς δεν είναι φοιτητής ούτε επαγγελματίας της πολιτικής.
Οι υποψήφιοι, άνθρωποι της κοινωνίας, της οικονομίας, του πολιτισμού, της ανώτατης εκπαίδευσης, εγκρίθηκαν όλοι από τις συνελεύσεις των φοιτητών, με ένα μοντέλο επιλογής ασυνήθιστο στην παραδοσιακή πολιτική πρακτική.
Αντισυμβατική ήταν και η προεκλογική εκστρατεία τους, που έγινε κυρίως με σποτάκια στο Διαδίκτυο, επισκέψεις πόρτα πόρτα σε σπίτια στις πόλεις και στα χωριά και μια ποδηλατική περιοδεία.