Φόρτωση Text-to-Speech…
«Cyberharassment», στα ελληνικά «κυβερνοπαρενόχληση». Η επίθεση στα social media που δέχτηκε πρόσφατα συνάδελφος με χρόνια εμπειρίας στο πολιτιστικό ρεπορτάζ και χιλιάδες λέξεις στο ενεργητικό της γύρω από θέματα βιβλίου και γραφής δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Είναι σύμπτωμα μιας βαθύτερης μετατόπισης: της μετατροπής των πλατφορμών από χώρους δημοσίου λόγου σε μηχανισμούς πειθαρχίας.
Για να μη μοιάζουμε με όσους αβάσιμα μιλούν στο διαδίκτυο για γεγονότα που δεν γνωρίζουν, εξηγούμαστε: Αρθρο γνώμης της δημοσιογράφου σχετικά με συλλογή διηγημάτων αναρτήθηκε στο fb και όσοι αισθάνθηκαν θιγμένοι «πυροδότησαν» μια διαδικασία επαγγελματικής και προσωπικής της «κατεδάφισης».
Ας ανοίξουμε όμως την οπτική μας γωνία. Ας τη διευρύνουμε, επειδή το πρόβλημα δεν είναι μόνον «προσωπικό»· αφορά όλους μας. Ηδη πριν από μία δεκαετία, αρθρογραφώντας στην εφημερίδα NY Times, η Ντανιέλ Κιτς Σίτρον, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, έγραφε ότι το trolling –συχνά χυδαίο και οδυνηρό– «προστατεύεται» κατά κάποιον τρόπο ως αυθόρμητη έκφραση ιδεών. Ωστόσο, οι χρήστες του ιστού είναι ελεύθεροι να χρησιμοποιούν λέξεις που προκαλούν εσκεμμένα αντιδράσεις στους άλλους.
Η ρητορική της απόλυτης ελευθερίας έκφρασης συγκαλύπτει το γεγονός ότι η στοχοποίηση δημοσιογράφων λειτουργεί ως έμμεσος έλεγχος του λόγου: οι άνθρωποι σιωπούν όχι επειδή τους το επιβάλλει ένας θεσμός, αλλά επειδή τους εξαντλεί και τους τρομοκρατεί μια άτυπη πειθαρχική μηχανή. Η βία δεν είναι ατομική αλλά «κοινοτική». Η πλατφόρμα μετατρέπεται σε ένα χώρο όπου η επιθετικότητα μεταλλάσσεται σε κοινωνικό κεφάλαιο.
Η δημοσιογράφος δεν δέχθηκε επίθεση επειδή είπε κάτι «λάθος», αλλά επειδή η πλατφόρμα χρειάζεται τέτοιες επιθέσεις για να συντηρήσει την «αρχιτεκτονική της προσοχής». Οι αλγόριθμοι προωθούν πόλωση, υπερδιέγερση και διάσπαση προσοχής. Η επιθετικότητα, ενσωματωμένη στη δομή των social media, παράγει έμμεση λογοκρισία λόγου, φόβου και ψυχικής ταλαιπωρίας. Ο αρθρογράφος της εφημερίδας The Atlantic Τσάρλι Γουόρζελ συνοψίζει: Τα media δεν έχουν ακόμη κατανοήσει ότι οι πλατφόρμες δεν συνιστούν δημόσια σφαίρα, αλλά αποτελούν μηχανές επέκτασης (amplification).
Με τούτα και με εκείνα –κι αν επίσης προσθέσουμε την κρίση του έντυπου Τύπου, που εμμέσως πιέζει και αυτή με τον τρόπο της– η δημοσιογραφία έχει χάσει την προστασία της θεσμικής δημοσίευσης και βρίσκεται εκτεθειμένη σε ένα περιβάλλον όπου η κριτική σκέψη τιμωρείται.