Τι είναι τα ανδρογόνα και τι είναι η ήβη; Πόσο καλό κάνει ο ύπνος στην ανάπτυξη των παιδιών και γιατί μπορεί, πού και πού, να φανεί χρήσιμο ακόμα και το ξενύχτι; Πώς βρίσκουμε την ισορροπία ανάμεσα στην ανεμελιά και στο πρόγραμμα; Και πώς μαθαίνουμε να «προσέχουμε» χωρίς να αγχωνόμαστε για τα πάντα; Οι «Μαμάδες με Ρούμι», με καλεσμένη την παιδοενδοκρινολόγο δρα Τζέσικα Αρδίτη, συζητούν για την ανάπτυξη, τις ορμόνες, την προεφηβεία, τον ύπνο, τη διατροφή και τον πολύτιμο χρόνο που περνάμε με τα παιδιά μας.
Ακούστε εδώ το επεισόδιο:
Το καλοκαίρι τα παιδιά μεγαλώνουν!
Υπάρχει αυτή η στιγμή, συνήθως κάπου προς το τέλος του καλοκαιριού ή λίγο πριν ανοίξουν τα σχολεία, που βγάζουμε από την ντουλάπα τα περυσινά παπούτσια, τα φθινοπωρινά ρούχα, τη ζακέτα «που του/της έκανε μια χαρά πριν από λίγο καιρό» και ανακαλύπτουμε ότι τίποτα δεν είναι ακριβώς όπως το αφήσαμε. Το πόδι μεγάλωσε. Το παντελόνι κόντυνε. Το σώμα άλλαξε. Το παιδί που έχουμε μπροστά μας μοιάζει ξαφνικά λίγο πιο μεγάλο.
Φυσικά δεν ισχύει ότι τα παιδιά μεγαλώνουν μόνο το καλοκαίρι! Αυτό που ισχύει είναι πως το καλοκαίρι, επειδή σταματά για λίγο ο αυστηρός ρυθμός της καθημερινότητας, έχουμε ίσως περισσότερο χρόνο να τα παρατηρήσουμε. Να δούμε πώς κινούνται, πώς τρώνε, πώς κοιμούνται, πώς αλλάζει το σώμα τους, πώς μπαίνουν σε μια καινούργια ηλικιακή φάση.
Και αυτή η παρατήρηση, όταν γίνεται χωρίς άγχος, μπορεί να είναι πολύτιμη.
Η ανάπτυξη δεν είναι ένας αριθμός
Συχνά, όταν μιλάμε για την ανάπτυξη ενός παιδιού, σκεφτόμαστε δύο πράγματα: ύψος και βάρος. Πόσο ψήλωσε; Πόσο ζυγίζει; Είναι πιο ψηλό ή πιο κοντό από τα παιδιά της ηλικίας του; Πήρε βάρος; Εχασε; Ομως η ανάπτυξη δεν είναι ένας μεμονωμένος αριθμός. Είναι μια πορεία μέσα στον χρόνο. Γι’ αυτό και οι γιατροί δεν κοιτούν μόνο μια μέτρηση, αλλά τον ρυθμό με τον οποίο μεγαλώνει ένα παιδί και τη θέση του στις καμπύλες ανάπτυξης. Ενα παιδί μπορεί να είναι μικρόσωμο και να αναπτύσσεται απολύτως φυσιολογικά, ακολουθώντας τη δική του καμπύλη. Αντίστοιχα, ένα παιδί μπορεί να φαίνεται «μια χαρά» με την πρώτη ματιά, αλλά ο ρυθμός ανάπτυξής του να έχει αλλάξει και να χρειάζεται διερεύνηση. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να συγκρίνουμε τα παιδιά μεταξύ τους, αλλά να παρακολουθούμε τη δική τους διαδρομή.
Τι αξίζει να παρατηρούμε
Ενας/μία παιδοενδοκρινολόγος μας βοηθά να δούμε την ανάπτυξη με πιο καθαρή ματιά. Οχι για να αγχωθούμε περισσότερο, αλλά για να ξεχωρίσουμε τι έχει σημασία.
Αξίζει να παρατηρούμε αν ένα παιδί ψηλώνει με σταθερό ρυθμό, αν υπάρχει απότομη αλλαγή στο βάρος του, αν κουράζεται πολύ, αν έχει έντονη υπνηλία, αν παρουσιάζει αλλαγές στην όρεξη, αν πίνει πολύ νερό και πηγαίνει συχνά στην τουαλέτα, αν εμφανίζει σημάδια εφηβείας πολύ νωρίς ή αν, αντίθετα, η εφηβεία αργεί σημαντικά να ξεκινήσει.
Φυσικά κάθε αλλαγή δεν είναι λόγος ανησυχίας. Τα παιδιά δεν μεγαλώνουν όλα με τον ίδιο τρόπο ούτε με τον ίδιο ρυθμό. Σημαίνει όμως ότι υπάρχουν σημάδια που αξίζει να συζητάμε με τον παιδίατρο και, όταν χρειάζεται, με τον/την παιδοενδοκρινολόγο. Η έγκαιρη παρατήρηση μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να λάβει τη φροντίδα που χρειάζεται, την κατάλληλη στιγμή.
Προεφηβεία όχι μόνο στα συναισθήματα, αλλά και στο σώμα
Η περίοδος πριν από την εφηβεία αλλά και κατά τη διάρκειά της επιφέρει αλλαγές στη διάθεση, στη σχέση με τους γονείς, αλλά πέρα από τη συναισθηματική, έχει και μια σωματική, ορμονική πλευρά. Πριν από την εφηβεία, το σώμα αρχίζει σιγά σιγά να προετοιμάζεται. Μπορεί να εμφανιστούν αλλαγές στην οσμή του σώματος, στο δέρμα, στην τριχοφυΐα, στον ρυθμό ανάπτυξης, στη διάθεση. Κάποιες από αυτές τις αλλαγές είναι αναμενόμενες. Αλλες, ανάλογα με την ηλικία και τον τρόπο που εμφανίζονται, μπορεί να χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
Το σημαντικό είναι να μπορούμε να μιλάμε για αυτές τις αλλαγές χωρίς ντροπή και χωρίς φόβο. Να μην κάνουμε το σώμα του παιδιού αντικείμενο σχολιασμού, αλλά να το αντιμετωπίζουμε ως κάτι ζωντανό, φυσικό, που μεγαλώνει και χρειάζεται σεβασμό.
Ακούστε εδώ το επεισόδιο με τίτλο Προεφηβεία.
Ανεμελιά ή πρόγραμμα;
Το καλοκαίρι όλα χαλαρώνουν λίγο. Ο ύπνος μετακινείται πιο αργά, τα γεύματα γίνονται πιο ακατάστατα, ο χρόνος μπροστά σε οθόνες μπορεί να αυξηθεί, παγωτά και σνακ μπαίνουν πιο εύκολα στην καθημερινότητα και… καλά κάνουν, έως έναν βαθμό. Η ανεμελιά είναι μέρος του καλοκαιρινού προγράμματος! Χρειάζεται όμως και ένας σταθερός ρυθμός. Οχι στρατιωτικό πρόγραμμα, όχι άγχος και απαγορεύσεις, αλλά μια σταθερότητα που βοηθά το σώμα και το μυαλό παιδιών και εφήβων να λειτουργούν καλύτερα.
Ο ύπνος, η κίνηση, η ενυδάτωση, η ισορροπημένη διατροφή και ο χρόνος μακριά από οθόνες δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι μικρά καθημερινά στηρίγματα για ένα παιδί που μεγαλώνει. Ετσι οι γονείς καλούνται να βρουν την ισορροπία ανάμεσα στο να αφήνουν χώρο στην ανεμελιά, χωρίς να χάνουν εντελώς τον ρυθμό.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην πράξη
Το ζητούμενο το καλοκαίρι δεν είναι να μεταφέρουμε το πρόγραμμα του σχολείου στις διακοπές. Είναι να κρατήσουμε μερικές σταθερές που βοηθούν τα παιδιά να νιώθουν καλά και να μεγαλώνουν με φροντίδα.
Μπορούμε, για παράδειγμα, να τα βάλουμε πιο ενεργά στην καθημερινότητα τουφαγητού: να μαγειρέψουμε μαζί, να ετοιμάσουμε ένα εύκολο καλοκαιρινό γεύμα, να διαλέξουμε φρούτα στη λαϊκή ή στο μανάβικο, να φτιάξουμε μαζί ένα σνακ για την παραλία. Ακόμα και στην ταβέρνα, μπορούμε να κοιτάξουμε μαζί τον κατάλογο και να αναζητήσουμε επιλογές που είναι νόστιμες αλλά και πιο ισορροπημένες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα χαθεί η χαρά της εξόδου ή της τηγανητής πατάτας που όλοι αγαπάμε.
Το ίδιο ισχύει και με την κίνηση. Δεν είναι μόνο το κολύμπι άσκηση. Είναι ένας πρωινός περίπατος, το ποδήλατο, το παιχνίδι στην πλατεία, το περπάτημα μέχρι το περίπτερο, το κυνηγητό, οι ρακέτες, το σχοινάκι, μια μικρή βόλτα στο πάρκο που είναι κοντά μας. Το σώμα του παιδιού χρειάζεται να κινείται καθημερινά, όχι απαραίτητα οργανωμένα ή «σωστά», αλλά με φυσικό τρόπο στην καθημερινότητα.
Πολύ σημαντικός είναι και ο ύπνος. Ναι, το καλοκαίρι δεν είναι πάντα εφικτό –ούτε ίσως και επιθυμητό– να κοιμούνται τα παιδιά νωρίς κάθε βράδυ. Υπάρχουν βραδιές με φίλους, βόλτες, θερινά σινεμά, οικογενειακά τραπέζια, διακοπές που αξίζει να τις ζήσουμε. Ομως μπορούμε να φροντίζουμε να μη χαθεί τελείως ο ρυθμός. Να υπάρχουν μέρες ανάπαυσης ανάμεσα στα ξενύχτια, να δίνουμε χώρο στον μεσημεριανό ή απογευματινό ξεκούραστο χρόνο, να μειώνουμε τις οθόνες πριν από τον ύπνο και, όσο πλησιάζει ο Σεπτέμβριος, να επιστρέφουμε σταδιακά σε ένα πιο σταθερό ωράριο.
Ισως, τελικά, αυτό που μπορούν να κάνουν οι γονείς είναι να κρατήσουν την ισορροπία. Ούτε καλοκαίρι γεμάτο απαγορεύσεις ούτε καλοκαίρι χωρίς κανένα πλαίσιο. Λίγη ανεμελιά, λίγη φροντίδα, λίγη παρατήρηση. Και πολύς χρόνος μαζί.
Ακούστε το επεισόδιο με τίτλο: Προσεχώς Δημοτικό.
Προτάσεις για βιβλία
- Καλώς ήρθες στην περίοδό σου!, DrMelissaKang, YumiStynes, εκδ. Μεταίχμιο
- Οδηγός εφηβείας: Για αγόρια αποκλειστικά!, LizzieCox, εκδ. Μεταίχμιο
- Οδηγός εφηβείας: Για κορίτσια αποκλειστικά!, LizzieCox, εκδ. Μεταίχμιο
- Μα… τι μου συμβαίνει;, JacquiBailey, εκδ. Μεταίχμιο
- Εγώ, το σώμα μου και οι άλλοι, Τζ. Σάντερς, εκδ. Ψυχογιός
- Ανάμεσα στα οκτώ και τα δεκατρία: Ενας πολύτιμος οδηγός για γονείς με παιδιά στην προεφηβική ηλικία, SarahOckwell-Smith, εκδ. Μίνωας
- Ages and Stages, Charles E. Schaefer, Theresa Foy DiGeronimo
Προτάσεις για ταινίες
Παρατήρηση με ψυχραιμία
Ισως η πιο σημαντική σκέψη που κρατάμε από όλα αυτά είναι ότι το να παρατηρούμε την ανάπτυξη των παιδιών μας δεν χρειάζεται να σημαίνει άγχος. Δεν χρειάζεται να μετράμε τα παιδιά συνεχώς, να σχολιάζουμε το σώμα τους ή να συγκρίνουμε το ύψος και το βάρος τους με εκείνο των φίλων, των συμμαθητών ή των αδελφών τους.
Χρειάζεται όμως να έχουμε μια ήρεμη εικόνα της πορείας τους. Να ξέρουμε αν μεγαλώνουν με σταθερό ρυθμό, αν κάτι αλλάζει απότομα, αν εμφανίζονται σημάδια που δεν ταιριάζουν με την ηλικία τους, αν η καθημερινότητά τους αλλάζει με τρόπο που μας προβληματίζει.
Το «πρόσεχε» που λέμε συχνά στα παιδιά μπορεί εδώ να αποκτήσει ένα πιο χρήσιμο νόημα. Οχι πρόσεχε γιατί κάτι κακό θα συμβεί, αλλά πρόσεχε να βλέπεις. Να βλέπεις το παιδί σου όπως μεγαλώνει, όπως αλλάζει, όπως περνά από τη μία ηλικιακή φάση στην άλλη. Και όταν κάτι σε ανησυχεί, να μη μένεις μόνος ή μόνη με την ανησυχία σου· να τη συζητάς με τον παιδίατρο και, αν χρειάζεται, με τον ειδικό.