Φόρτωση Text-to-Speech…
Η οικογένεια κάθισε ήσυχα στο τραπέζι του πρωινού. Τα παιδάκια, πολύ μικρά, ηλικίας κάτω των τριών και τα δύο, κάθονταν στα ειδικά τους καθισματάκια. Ο μπαμπάς πήγε για να διαλέξει τα φαγητά από το μπουφέ και να γεμίσει τους δίσκους για όλη την οικογένεια, και η μαμά έβγαλε από την τσάντα με τα συμπράγκαλα τα παγούρια των παιδιών με το νερό. Τα τοποθέτησε μπροστά από τα παιδιά, που περίμεναν. Τα παιδιά ήταν ήρεμα. Δεν έκλαιγαν. Δεν γκρίνιαζαν. Δεν φώναζαν. Η μαμά έβαλε τα παγούρια δίπλα δίπλα και μετά πήρε το κινητό της, πάτησε κάτι για να παίζει και το στερέωσε στα παγούρια, με την οθόνη προς το μέρος των παιδιών. Τους είχε βάλει να βλέπουν YouTube.
Είναι δύσκολο να μιλάει κανείς για αυτό το φαινόμενο πια χωρίς να κουνάει το δάχτυλο και χωρίς να γίνεται δυσάρεστος. Η ζωή είναι δύσκολη, ο κόσμος πάει κατά διαόλου, η γονεϊκότητα είναι ένας γολγοθάς ούτως ή άλλως και το να μιλάει ή να γράφει κανείς για ένα θέμα που άμεσα ή έμμεσα υπονοεί ότι κάποιοι γονείς κάνουν κάτι που σχεδόν σίγουρα έχει αρνητική επίπτωση στην ανάπτυξη των παιδιών τους είναι, ομολογουμένως, δύσκολο. Αλλά από ό,τι φαίνεται στους μπουφέδες, τις ταβέρνες, τις καφετέριες και τις ξαπλώστρες της πατρίδας μας και φέτος το καλοκαίρι, είναι μια συζήτηση που πρέπει να γίνει.
Γιατί, γενικά, αυτό δεν είναι ένα θέμα αμφιλεγόμενο. Δεν υπάρχει ιδιαίτερη αμφισβήτηση για το αν είναι καλό ή κακό να αφήνεις μικρά παιδιά να κοιτάζουν το κινητό ή το τάμπλετ για ώρες κάθε ημέρα. Όλες και όλοι πλέον ξέρουν (ή θα έπρεπε να ξέρουν) την απάντηση. Σημαντικές έρευνες για το θέμα βγαίνουν συνέχεια εδώ και δέκα χρόνια τουλάχιστον. Είναι πλέον πάρα πολλές και τα ευρήματα υπερβολικά γλαφυρά για να τα αγνοήσει κανείς. Διάσημη έρευνα στον Καναδά, ας πούμε, έδειξε ότι παιδάκια που περνούσαν περισσότερο χρόνο στις οθόνες στην ηλικία των 2 ετών σημείωναν σημαντικά χειρότερες νοητικές δεξιότητες όταν έφταναν στην ηλικία των 3. Άλλη έρευνα από την Ιαπωνία έδειξε ότι παιδάκια που βλέπουν πάνω από 4 ώρες οθόνη την ημέρα στην ηλικία των δώδεκα μηνών είχαν πέντε φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν καθυστερημένη ανάπτυξη επικοινωνιακών δεξιοτήτων στα 2. Έρευνα σε παιδάκια από την Αυστραλία έδειξε ότι στην ηλικία των 3 ετών τα παιδάκια άκουγαν πάνω από χίλιες λιγότερες λέξεις, έλεγαν οχτακόσιες λιγότερες λέξεις και ανταλλάσσουν διακόσιες λιγότερες στιχομυθίες με άλλους κάθε ημέρα, εξαιτίας του χρόνου που περνούσαν κοιτάζοντας οθόνες. Άλλη έρευνα στην Αλάσκα έδειξε ότι κάθε επιπλέον ώρα μπροστά σε μια οθόνη αυξάνει κατά 21% τις πιθανότητες να αναπτύξουν τα παιδιά μυωπία. Μια μετα-ανάλυση δεκάδων ερευνών συμπέρανε ότι η χρήση οθονών από παιδιά το βράδυ διπλασιάζει τις πιθανότητες να κοιμηθούν άσχημα και τριπλασιάζει τις πιθανότητες να νυστάζουν την επόμενη ημέρα. Είναι ενδιαφέρον ότι η έρευνα αυτή έδειξε ότι και μόνο η πρόσβαση σε οθόνη, ακόμα και χωρίς τη χρήση, οδηγεί σε χειρότερη ποιότητα ύπνου. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι η χρήση οθονών σε πολύ μικρά παιδιά έχει συνδεθεί με την εμφάνιση παχυσαρκίας. Ότι διπλασιάζεται η πιθανότητα τα παιδιά να εμφανίζουν ξεσπάσματα θυμού, ότι γίνεται 46% πιο δύσκολο να ηρεμήσουν μετά. Το συμπέρασμα επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά και ξανά και ξανά και ξανά και ξανά και ξανά: οι οθόνες κάνουν κακό στα παιδιά.
Βεβαίως, για να μην υποκύψουμε και στην τρομολαγνεία, πρέπει να τονίσουμε ότι όλες αυτές οι έρευνες χωράνε και κριτική και ερμηνεία. Δεν είπε κανένας ότι οι οθόνες των κινητών είναι ραδιενεργές και ότι όσα παιδιά τις κοιτάζουν χαζεύουν, ξεχνάνε να μιλάνε και γίνονται παχύσαρκα. Οι επιπτώσεις της πολύωρης χρήσης είναι λιγότερο απλές και ο μηχανισμός με τον οποίο ακριβώς επηρεάζουν αρνητικά τη ζωή των παιδιών είναι λιγότερο ξεκάθαρος. Δεν συμφωνούν όλοι ότι η ίδια χρήση ή το περιεχόμενο των οθονών είναι που κάνει κακό στον εγκέφαλο ή στην ψυχική υγεία των παιδιών (αν και κάποιοι το υποστηρίζουν σθεναρά). Αυτό το οποίο κανείς δεν αμφισβητεί, πάντως, είναι ότι η βασική αρνητική επίπτωση της χρήσης οθονών είναι η υποκατάσταση της επαφής με άλλους ανθρώπους, του παιχνιδιού και της δραστηριότητας εκτός σπιτιού. Όσο χρόνο περνούν τα παιδιά κοιτάζοντας τις συσκευές, τόσο χρόνο αλληλεπίδρασης με γονείς, φίλους, τα παιχνίδια τους και τη φύση χάνουν. Από εκεί προέρχονται οι περισσότερες αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη τους.
Κάθε άνθρωπος που γίνεται γονιός αλλάζει εντελώς με πολλούς και συγκεκριμένους τρόπους -μια από τις πιο τρανταχτές αλλαγές που παρατήρησα στη δική μου περίπτωση, ήταν η ανοχή μου στη συμπεριφορά άλλων γονέων. Θυμάμαι να σχολιάζω μπαμπάδες και μαμάδες που φέρονταν απότομα στα παιδιά τους, ή άλλους που κάθονταν ανέμελοι καθώς τα παιδιά τους συμπεριφέρονταν άσχημα. Θυμάμαι να κακοχαρακτηρίζω μια μαμά το παιδάκι της οποίας ούρλιαζε υστερικά σε κάποιο gate αεροδρομίου, ενώ αυτή καθόταν, σαν παρατημένη, σιωπηρή σε μια γωνιά, φαινομενικά αδιαφορώντας. Αυτά κόπηκαν μαχαίρι. Δεν ξέρεις σε τι κατάσταση είναι ο άλλος. Δεν ξέρεις τι έχει περάσει με αυτό το παιδί τις προηγούμενες τρεις ώρες, τι tantrums έχει υποστεί, πόσες εβδομάδες έχει να κοιμηθεί. Το να μεγαλώνεις παιδί είναι δύσκολο πράγμα, οι αντοχές όλων έχουν όρια, και κανείς δεν πέρασε πολυετή παιδαγωγική κατάρτιση ή εξετάσεις πριν αποκτήσει την ευθύνη της ανατροφής ενός ζωντανού πλάσματος. Οπότε πλέον η ανοχή και η κατανόησή μου για τους άλλους γονείς, που παλεύουν και αντέχουν και κάνουν το καλύτερο που μπορούν, είναι σχεδόν απεριόριστη.
Αλλά ο αγώνας κατά των οθονών είναι ένας αγώνας που πρέπει να γίνει και συλλογικά. Οι εταιρείες τεχνολογίας διεκδικούν ύπουλα το χρόνο και την προσοχή των παιδιών μας, και το παρκάρισμά τους μπροστά στις οθόνες που έχουμε όλες και όλοι ανά πάσα στιγμή στην τσέπη, ειδικά τις δύσκολες στιγμές, έχει γίνει υπερβολικά εύκολη λύση. Σε κάποιες περιπτώσεις (γιατί το θέμα έχει και σαφή και έντονη ταξική διάσταση), για πολύ ζορισμένους γονείς, μπορεί να είναι η μόνη λύση. Αλλά έχει συνέπειες και, όσο περνούν τα χρόνια και τα παιδιά μεγαλώνουν και οι κίνδυνοι για τον εθισμό πληθαίνουν και το παράθυρο για την ανάπτυξη εργαλείων αυτονομίας και ανθεκτικότητας μικραίνει, θα γίνονται μη αναστρέψιμες.
Σκέφτομαι ακόμα εκείνη την οικογένεια, εκείνο το πρωί. Θυμάμαι το μπαμπά να γυρίζει με τα φαγητά, και την οικογένεια να τρώει το πρωινό στην ησυχία. Δεν ξέρω τι είχαν περάσει το προηγούμενο βράδυ αυτοί οι άνθρωποι, τι ανάγκες για ηρεμία και γαλήνη είχαν εκείνη τη στιγμή, πριν καν ξεκινήσει καλά καλά η ημέρα. Θυμάμαι όμως τα μικρά να μασουλάνε σαν αφηρημένα, με την πλάτη γυρισμένη στο καταγάλανο Αιγαίο που απλωνόταν κάτω απ’ το μπαλκόνι, με τα ματάκια καρφωμένα στη μικρή οθόνη. Κι ανησυχώ γι’ αυτά.