Ο Καναδός Αντρέ Γκανιέ, από το Οντάριο, είναι 60 ετών. Εργαζόταν ως ταχυδρομικός υπάλληλος. Το περασμένο καλοκαίρι εμφάνισε συμπτώματα που έμοιαζαν με εκείνα της γρίπης: αδιαθεσία, πυρετό και γενική κακουχία. Σύντομα, όμως, η κατάστασή του επιδεινώθηκε. Τα άκρα του άρχισαν να μην υπακούν, αδυνατούσε να σταθεί όρθιος και χρειάστηκε να μεταφερθεί στο νοσοκομείο. Η διάγνωση ήταν λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου με νευροδιήθηση, δηλαδή με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Πρόκειται για τη σοβαρότερη εκδήλωση της λοίμωξης, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία προσβολή των κινητικών νευρώνων, με αποτέλεσμα μυϊκή αδυναμία και παράλυση. Μέσα στον πρώτο μήνα της νοσηλείας του έχασε 30 κιλά. Δεν μπορούσε να φάει, ούτε καν να καταπιεί, ενώ παράλληλα έχασε την ακοή και την όρασή του. Η νοσηλεία του διήρκεσε οκτώ μήνες. Σήμερα, μολονότι έχει επιστρέψει στο σπίτι του, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Eχει μερική παράλυση, δεν μπορεί να ντυθεί ή να φάει χωρίς βοήθεια και παρουσιάζει διαταραχές μνήμης.
Περίπου 70%-80% όσων έχουν εκτεθεί στον ιό δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα. Σε λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων, ωστόσο, εμφανίζονται σοβαρές επιπλοκές.
Η επίσης Καναδή και σχεδόν συνομήλική του Κάρμεν Απλγκαθ ήταν επιτυχημένη σεφ και ιδιαίτερα αγαπητή στη γειτονιά της στο Τορόντο. Οταν εμφάνισε τα πρώτα συμπτώματα ιογενούς λοίμωξης, υπέθεσε ότι είχε COVID-19. Το τεστ, όμως, ήταν αρνητικό και η υγεία της δεν βελτιωνόταν. Εχανε συνεχώς βάρος και, έπειτα από μερικές εβδομάδες, κατέρρευσε. Μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο και, λίγες ώρες αργότερα, έπεσε σε κώμα. Η διάγνωση ήταν εγκεφαλίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Πρόκειται για λοίμωξη του εγκεφαλικού ιστού η οποία, όταν προκαλείται από τον συγκεκριμένο ιό, συχνά συνοδεύεται από διαταραχές του επιπέδου συνείδησης, σύγχυση, μυϊκή αδυναμία, διαταραχές του συντονισμού και της κίνησης, τρόμο ή σπασμούς. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε αναπνευστική ανεπάρκεια, παράλυση, κώμα και θάνατο. Η Κάρμεν πάλεψε επί έξι μήνες. Αφού οι γιατροί κατέστησαν σαφές ότι οι πιθανότητες ουσιαστικής αποκατάστασής της ήταν απειροελάχιστες, αποφάσισε ότι δεν ήθελε να συνεχίσει να ζει έτσι. Ο μηχανικός αερισμός διεκόπη και πέθανε ήσυχα, περιστοιχισμένη από την οικογένειά της.
Οι δύο ιστορίες, που δημοσιεύθηκαν τις τελευταίες ημέρες στον καναδικό Τύπο με αφορμή τη φετινή επιδημική έξαρση του ιού στη χώρα, υπενθυμίζουν κάτι που συχνά χάνεται πίσω από τους αριθμούς των επιδημιολογικών καταγραφών: ο ιός του Δυτικού Νείλου, που μεταδίδεται από ένα απλό τσίμπημα «κοινού» κουνουπιού (γένους Culex), για τους περισσότερους μεν σημαίνει μια ήπια ή ακόμη και ασυμπτωματική λοίμωξη, όμως σε μικρό ποσοστό των νοσούντων μπορεί να εξελιχθεί σε βαριά και δυνητικά θανατηφόρο νόσο του νευρικού συστήματος.
Περίπου 70%-80% όσων έχουν εκτεθεί στον ιό δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα. Οι υπόλοιποι, στην πλειονότητά τους, εμφανίζουν ήπια εμπύρετη νόσο, με πυρετό, πονοκέφαλο, μυϊκούς πόνους, κακουχία ή εξάνθημα. Σε λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων, ωστόσο, ο ιός προσβάλλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και προκαλεί νευροδιηθητική νόσο, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί ως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση, να αφήσει μόνιμες νευρολογικές βλάβες ή να οδηγήσει στον θάνατο. Ειδική αντιιική θεραπεία δεν υπάρχει σήμερα, ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για την πρόληψη της λοίμωξης στον άνθρωπο. Η αντιμετώπιση των σοβαρών περιστατικών είναι κυρίως υποστηρικτική: νοσηλεία, στενή παρακολούθηση των ζωτικών λειτουργιών και, όταν χρειάζεται, υποστήριξη της αναπνοής, καθώς και μακρά περίοδος αποκατάστασης.
Στοχευμένες παρεμβάσεις
Εδώ βρίσκεται η ουσία της πρόληψης. Η προστασία από τα τσιμπήματα και, κυρίως, η συστηματική καταπολέμηση των κουνουπιών παραμένουν τα βασικά όπλα μας απέναντι στη νόσο. Η εξάπλωση του ιού στην Ελλάδα τους τελευταίους μήνες, με επίκεντρο και την Αττική, απαιτεί εγρήγορση. Μόνο που η εγρήγορση δεν μπορεί να ξεκινάει όταν οι αριθμοί των κρουσμάτων έχουν ήδη αυξηθεί. Η επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών, η ανίχνευση της κυκλοφορίας του ιού και οι στοχευμένες παρεμβάσεις πρέπει να προηγούνται της έξαρσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η προνυμφοκτονία: η έγκαιρη αντιμετώπιση των εστιών όπου αναπτύσσονται οι προνύμφες των κουνουπιών, με ψεκασμούς, βιολογικά μέσα και περιβαλλοντική διαχείριση, περιορίζει τους πληθυσμούς τους πριν αυτά ενηλικιωθούν και καταστούν ικανά να μεταδώσουν τον ιό. Η καταπολέμηση, επομένως, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια πυροσβεστική διαδικασία που ενεργοποιείται όταν η έξαρση έχει ήδη γίνει εμφανής.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί λόγο πανικού. Απαιτεί, όμως, επαρκή προετοιμασία. Γιατί δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποιος θα ανήκει στη μικρή ομάδα που θα εμφανίσει βαριά νευρολογική νόσο. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την πρόληψη τόσο σημαντική. Οι ιστορίες του Αντρέ Γκανιέ και της Κάρμεν Απλγκαθ υπενθυμίζουν, με τον πιο σκληρό τρόπο, ότι πίσω από το «λιγότερο από 1%» των πολύ σοβαρών επιπλοκών υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες και ζωές που μπορεί να αλλάξουν μέσα σε λίγες ημέρες – με το τσίμπημα ενός κουνουπιού.
* Ο κ. Αθανάσιος Τσακρής είναι καθηγητής Μικροβιολογίας, διευθυντής Εργαστηρίου Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ.