Του Πατριάρχη
Η σημερινή επέτειος της υπογραφής του συμφώνου Μολότοφ Ρίμπεντροπ στις 23 Αυγούστου 1939, προκαλεί ακόμη αμηχανία σε όσους θέλουν να παρουσιάζουν την ιστορία σαν σύγκρουση του απόλυτου κακού με μια εξαγνισμένη, άσπιλη και αμόλυντη Σοβιετική Ένωση. Η πραγματικότητα δυστυχώς είναι πιο ωμή, γιατί πριν γίνουν εχθροί, ο Χίτλερ και ο Στάλιν υπήρξαν συνέταιροι.
Δεν τους έδεσε κάποια παρεξήγηση ούτε αντάλλαξαν μια τυπική χειραψία για να κερδίσουν χρόνο. Συμφώνησαν να μοιράσουν χώρες, σύνορα και ανθρώπους σαν να επρόκειτο για περιουσία χωρίς ιδιοκτήτη. Στη συνέχεια έκαναν πράξη όσα είχαν αποφασίσει. Εισέβαλαν μαζί στην Πολωνία από διαφορετικές κατευθύνσεις, τη διαμέλισαν και πανηγύρισαν επί των ερειπίων της, κάνοντας κοινές στρατιωτικές παρελάσεις.
Αυτή η πραγματικότητα ενοχλεί τόσο τη σημερινή Μόσχα όσο και εκείνο το τμήμα της ευρωπαϊκής Αριστεράς που έχει μάθει να καταδικάζει τα εγκλήματα μόνο όταν οι δράστες βρίσκονται στη Δύση. Όταν ο εγκληματίας είναι δυτικός, η καταδίκη είναι απόλυτη και δικαιολογημένη. Όταν όμως είναι κομμουνιστής, αρχίζουν οι υποσημειώσεις, τα ιστορικά συμφραζόμενα και οι δικαιολογίες περί δήθεν ιστορικής αναγκαιότητας.
Σε αυτή την προσπάθεια επιστρατεύεται συχνά η Συμφωνία του Μονάχου. Η Βρετανία και η Γαλλία, λένε, είχαν ήδη συνθηκολογήσει με τον Χίτλερ και άρα η συμφωνία του Στάλιν μαζί του ήταν λίγο πολύ το ίδιο πράγμα.
Έλα όμως που δεν ήταν.
Το Μόναχο υπήρξε μια ντροπιαστική πράξη δειλίας και πολιτικής τύφλωσης. Οι δυτικές δυνάμεις πίστεψαν ότι, αν ικανοποιούσαν μία ακόμη απαίτηση του Χίτλερ, θα απέτρεπαν τον πόλεμο. Πρόδωσαν μια δημοκρατική χώρα και έδωσαν στον δικτάτορα την εντύπωση ότι μπορούσε να προχωρεί χωρίς κόστος. Ήταν κατευνασμός, ηθική αποτυχία και καταστροφικό στρατηγικό λάθος. Το ίδιο λάθος έκαναν και με την Κριμαία το 2014.
Ωστόσο η Συμφωνία του Μονάχου, δεν ήταν συμφωνία συνεκμετάλλευσης της Ευρώπης. Η Βρετανία και η Γαλλία δεν συμφώνησαν να εισβάλουν μαζί με τη Γερμανία και να προσαρτήσουν τμήματα της Τσεχοσλοβακίας. Δεν έστειλαν στρατό για να πάρουν το μερίδιό τους. Δεν συνεννοήθηκαν με τον Χίτλερ για το ποιες χώρες θα εξαφανίζονταν και ποια εδάφη θα περιέρχονταν στη δική τους κυριαρχία.
Η εξίσωση του Μονάχου με το σύμφωνο Χίτλερ και Στάλιν δεν υπηρετεί την ιστορική δικαιοσύνη, αλλά υπηρετεί την αθώωση του σταλινισμού. Μετατρέπει τη δυτική δειλία σε άλλοθι για τη σοβιετική επιθετικότητα. Είναι σαν να υποστηρίζει κάποιος ότι εκείνος που δεν εμπόδισε ένα έγκλημα έχει την ίδια ευθύνη με εκείνον που το σχεδίασε, το διέπραξε και μοιράστηκε τα λάφυρα.
Η σημερινή επέτειος έχει σημασία επειδή μας θυμίζει ότι τα ολοκληρωτικά καθεστώτα μπορεί να διαφέρουν στα σύμβολα και στη ρητορική, αλλά συναντώνται στην περιφρόνηση της ανθρώπινης ζωής και της ελευθερίας. Για τον Χίτλερ και τον Στάλιν, οι μικρότερες χώρες δεν είχαν δικαιώματα, κάτι που έχει υιοθετήσει και ο Πούτιν αλλά και ο Τραμπ. Ήταν κενός χώρος ανάμεσα σε δύο αυτοκρατορίες.
Η ίδια αντίληψη επιβιώνει σήμερα με τις απαιτήσεις Ρωσίας και ΗΠΑ για «σφαίρες επιρροής». Πίσω από τη διπλωματική διατύπωση κρύβεται η πεποίθηση ότι οι ισχυροί δικαιούνται να αποφασίζουν για τους μικρότερους και να αλλάζουν σύνορα με τη βία.
Αυτό ακριβώς υπερασπίστηκαν τότε ο Χίτλερ και ο Στάλιν και αυτό ακριβώς οφείλει να απορρίπτει σήμερα κάθε δημοκρατικός άνθρωπος.