Το τέχνασμα του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με την αλλαγή αεροσκαφών στην Αγκυρα αποτέλεσε σπάνιο περιστατικό κρατικής παραπλάνησης. Δεν μπορεί, όμως, να συγκριθεί με το πυκνό πέπλο μυστικότητας που καλύπτει κάθε δραστηριότητα του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ορισμένοι δημοσιογράφοι στη Ρωσία αναγκάστηκαν να παρατηρούν τα λουλούδια στα βάζα του προεδρικού γραφείου κατά τη διάρκεια τηλεοπτικών διαγγελμάτων του Πούτιν και συσκέψεων με συνεργάτες του, προκειμένου να μαντέψουν εάν ο πρόεδρος βρίσκεται όντως στο Κρεμλίνο. Οι δημοσιογράφοι αυτοί παρατήρησαν ότι τα λουλούδια στα βάζα μαραίνονταν σε διαφορετικούς χρόνους, αποδεικνύοντας ότι τα διαγγέλματα και οι συσκέψεις ήταν μαγνητοσκοπημένα και είχαν προβληθεί σε άλλη χρονολογική σειρά.
Ο Ρώσος πρόεδρος έχει εγκαταστήσει στις κατοικίες του πανομοιότυπα γραφεία, προκειμένου η τηλεοπτική εικόνα να μην προδίδει την τοποθεσία του.
Για τον Πούτιν, τέτοιες κινήσεις αποτελούν μέρος της καθημερινότητας. Ο Λευκός Οίκος αντιθέτως δέχθηκε επικρίσεις για τη μυστική μεταφορά του Τραμπ σε άλλο αεροσκάφος στον διάδρομο του αεροδρομίου της Αγκυρας τον περασμένο μήνα.
«Σε σχέση με το τι συμβαίνει στη Ρωσία, αυτό είναι παιχνιδάκι», λέει ο Ρώσος δημοσιογράφος Μιχαήλ Ρούμπιν. Ο ίδιος και άλλοι συνάδελφοί του ανακάλυψαν ότι ο Πούτιν έχει εγκαταστήσει στις κατοικίες του πανομοιότυπα γραφεία, προκειμένου η τηλεοπτική εικόνα να μην προδίδει την τοποθεσία του προέδρου. Η ομάδα ασφαλείας του έχει κατασκευάσει προεδρικό τρένο, το οποίο έχει τη δυνατότητα να ταξιδεύει σε ειδικές γραμμές και να σταθμεύει σε μυστικούς σταθμούς κοντά σε τουλάχιστον τρεις από τις εξοχικές προεδρικές κατοικίες.
Ιδιότυπο πρωτόκολλο
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι αναγκάζονται να ακολουθούν το ιδιότυπο αυτό πρωτόκολλο, διατηρώντας μυστική την τοποθεσία των συναντήσεών τους με τον πρόεδρο. Οι συσκέψεις αυτές ενδέχεται να προβληθούν στην τηλεόραση ως έκτακτες ειδήσεις, παρότι έχουν πραγματοποιηθεί πριν από εβδομάδες.
Στη Ρωσία, η κρατική παραπληροφόρηση για το πού βρίσκεται ο πρόεδρος είναι συνηθισμένη υπόθεση, επισημαίνει η Φαριντά Ρουστάμοβα, αυτοεξόριστη δημοσιογράφος που καλύπτει το Κρεμλίνο. Η Ρουστάμοβα παρατήρησε ότι πολλοί συνομιλητές του Πούτιν στις συσκέψεις αυτές αναφέρονταν σε παλαιά γεγονότα. Οι Ρώσοι ονομάζουν τις μαγνητοσκοπημένες αυτές συσκέψεις «κονσέρβες». Το Κρεμλίνο έχει αρνηθεί ότι παραπλανά το κοινό γύρω από την τοποθεσία του προέδρου.
Ως ανταποκριτής της New York Times στη Μόσχα, είχα προσωπική εμπειρία της προσπάθειας του Ρώσου προέδρου να αποκρύψει τις κινήσεις του όταν επισκέφθηκα το 2021 τη λίμνη Βαλντάι, όπου ο Πούτιν διατηρεί εξοχική κατοικία. Κάτοικοι της περιοχής μού μίλησαν για μυστηριώδη νέα σιδηροδρομική γραμμή που κατασκευάσθηκε κοντά στην προεδρική κατοικία. Δορυφορικές εικόνες δείχνουν ελικοδρόμιο και τον νέο σταθμό, ο οποίος δεν εμφανίζεται σε κανένα χάρτη.
Το 2023, Ρώσος αξιωματικός της υπηρεσίας προστασίας του προέδρου FSO, που αυτομόλησε στη Δύση, αποκάλυψε ότι ο Πούτιν μετακινείτο με τρένα ώστε να μην εντοπίζεται. Εγγραφα που διέρρευσαν κάνουν λόγο για θωρακισμένο προεδρικό τρένο, εξοπλισμένο με πιστό αντίγραφο του προεδρικού γραφείου στο Κρεμλίνο, γυμναστήριο, σάουνα και ειδικό τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό.
Η εμμονή του Πούτιν με τη μυστικότητα και την ασφάλεια οξύνθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν ο πρόεδρος υποχρέωσε τους αξιωματούχους του να τίθενται σε καραντίνα για δύο εβδομάδες πριν τον συναντήσουν. Η απομόνωσή του κατέστησε ευκολότερη την απόκρυψη της τοποθεσίας του. Νέα ενίσχυση της ασφάλειας σημειώθηκε μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ενώ η γεωγραφική επέκταση των ουκρανικών πληγμάτων με drones έκανε την προεδρική φρουρά να απαγορεύσει το Ιντερνετ σε κινητά τηλέφωνα συνεργατών του Πούτιν και υποχρέωσε τον πρόεδρο να περιορίσει τις μετακινήσεις του.
Στη Μόσχα, πολλοί εκτιμούν πως οι τεράστιες πομπές οχημάτων, που μοιάζουν να μεταφέρουν τον Πούτιν στους δρόμους της πρωτεύουσας, είναι δολώματα. Ο Ρούμπιν αποκάλυψε το 2020 ότι ο Πούτιν εργαζόταν από γραφεία-απομιμήσεις του Κρεμλίνου στις εξοχικές κατοικίες του στην περιοχή της Μόσχας και στο θέρετρο του Σότσι στη Μαύρη Θάλασσα.
Ασφάλεια και προφίλ
Για τον Ρώσο πρόεδρο, η παραπλάνηση του κοινού δεν αφορά μόνο την ασφάλεια του προσώπου του, αλλά και την προβολή εικόνας ενεργητικού προέδρου σε διαρκή εγρήγορση. Η 24ωρη κάλυψη των προεδρικών δραστηριοτήτων που χαρακτηρίζει τις ΗΠΑ θα ήταν αδιανόητη στη Ρωσία. Οι περιορισμοί που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ στα μέσα ενημέρωσης και η παραπληροφόρηση γύρω από το ταξίδι του προέδρου στην Τουρκία τον περασμένο μήνα φαντάζουν πολύ γνώριμα στο ρωσικό κοινό. «Υπό αυτή την έννοια, ο Πούτιν είναι μια καρικατούρα προσωπικότητας, η οποία αντιμετωπίζει με μεγάλη καχυποψία και φόβο κάθε τι που συμβαίνει γύρω της. Ο Τραμπ φαίνεται ότι αρχίζει και αυτός να στρέφεται προς την κατεύθυνση αυτή», υπογραμμίζει ο Ρούμπιν.