Νέα στοιχεία που ενδεχομένως αλλάζουν τη γνώση μας για μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της προϊστορίας, την κολοσσιαία έκρηξη από το ηφαίστειο στη Σαντορίνη, έρχονται στο φως από την αρχαιολογική έρευνα.
Στον αρχαιολογικό χώρο του Τσεσμέ κοντά στη σημερινή Σμύρνη, ανακαλύφθηκαν υπολείμματα από την προϊστορική έκρηξη από το ηφαίστειο της Σαντορίνης, ένα γεγονός που επηρέασε όχι μόνον το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο, αλλά και σχεδόν ολόκληρο τον πλανήτη.
Ανάμεσα στα ευρήματα είναι και ο σκελετός ενός 15χρονου εφήβου, ο οποίος βρέθηκε στον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο.
Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι ο νεαρός βρέθηκε θαμμένος μέσα στα στρώματα άμμου, λάσπης και θαλάσσιων υλικών που άφησαν τα κύματα του τσουνάμι.
Η θέση του σώματος και τα γεωλογικά στοιχεία δείχνουν ότι δεν πέθανε από άλλη αιτία, αλλά παρασύρθηκε και καταπλακώθηκε από τα τεράστια κύματα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, πρόκειται για την πρώτη άμεση απόδειξη ανθρώπινου θύματος που μπορεί να συνδεθεί με τα τσουνάμι της έκρηξης της Θήρας.
Νεότερα στοιχεία που αναδημοσιεύουν οι «Times», αντλημένα από εξελίξεις στην ίδια έρευνα, σημειώνουν ότι η χρονολόγηση των οστών του εφήβου τοποθετεί τον θάνατό του γύρω στο 1500 π.Χ.
Αυτή η χρονολόγηση διαφέρει από το 1600 π.Χ., που είναι η εν γένει παραδεδομένη άποψη για την έκρηξη της Θήρας.
Αν επιβεβαιωθεί, αυτή η ημερομηνία μπορεί να αναθεωρήσει τη χρονολόγηση της έκρηξης.
Η αναπηρία του 15χρονου
Από την εξέταση των οστών προκύπτει ότι ο 15χρονος έφηβος πιθανότατα αντιμετώπιζε κινητικό πρόβλημα ή κάποια αναπηρία στο ένα του πόδι.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί δεν κατάφερε να απομακρυνθεί εγκαίρως, ενώ άλλοι κάτοικοι ίσως είχαν ήδη εγκαταλείψει την περιοχή.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι το τσουνάμι δεν ήταν ένα μόνο κύμα. Αντίθετα, η περιοχή φαίνεται πως χτυπήθηκε από διαδοχικά κύματα.
Μετά το πρώτο κύμα, κάποιοι άνθρωποι επέστρεψαν για να αναζητήσουν επιζώντες ή να περισυλλέξουν αντικείμενα.
Στη συνέχεια όμως ακολούθησαν νέα, ακόμη ισχυρότερα κύματα, τα οποία προκάλεσαν περισσότερους θανάτους και μεγαλύτερες καταστροφές.
Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στη διαδοχή των στρωμάτων καταστροφής που εντόπισαν οι αρχαιολόγοι.
«Πομπηία του Αιγαίου»
Οι «Times» κάνουν αναφορά στον οικισμό του Ακρωτηρίου Σαντορίνης (συχνά αποκαλούμενο «Πομπηία του Αιγαίου») επαναλαμβάνοντας μία από τις επιστημονικές εκδοχές:
Το γεγονός ότι, σε αντίθεση με την Πομπηία της Ιταλίας, στο Ακρωτήρι δεν έχουν βρεθεί ανθρώπινοι σκελετοί, οδηγεί «τους περισσότερους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι οι κάτοικοι είχαν αντιληφθεί τα προειδοποιητικά σημάδια της επικείμενης έκρηξης – όπως οι σεισμοί – και εγκατέλειψαν τον οικισμό πριν από την τελική καταστροφή».
Όσον αφορά στη χρονολόγηση της έκρηξης: Η ακριβής ημερομηνία αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής διαφωνίας εδώ και δεκαετίες.
Η νέα ανάλυση του σκελετού, μέσω ραδιοχρονολόγησης, φαίνεται να τοποθετεί το γεγονός περίπου στο 1500 π.Χ., δηλαδή νωρίτερα από ορισμένες προηγούμενες εκτιμήσεις που έκαναν λόγο για το 1600 π.Χ.
Ορθώς επίσης το άρθρο εξετάζει τη σχέση της έκρηξης με την παρακμή του μινωικού πολιτισμού.
Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν θεωρούν πλέον ότι η έκρηξη προκάλεσε αυτή καθ’ αυτή την κατάρρευση της μινωικής Κρήτης. Κρίνουν όμως ότι οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες επώδυνες.
Η καταστροφή των παράκτιων εγκαταστάσεων, η απώλεια του εμπορικού στόλου και οι ζημιές στα δίκτυα εμπορίου πιθανότατα αποδυνάμωσαν τον μινωικό κόσμο, διευκολύνοντας αργότερα την μυκηναϊκή επικράτηση στην Κρήτη.
Τα νεότερα στοιχεία της έρευνας πρόκειται να παρουσιαστούν σε ντοκιμαντέρ του National Geographic, βασισμένο σε επιστημονική εργασία που βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία αξιολόγησης από ειδικούς.
Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετες μελέτες πριν τα συμπεράσματα θεωρηθούν οριστικά.
Το ντοκιμαντέρ «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin», στο οποίο παρουσιάζονται τα νέα στοιχεία, θα προβληθεί από το National Geographic την Κυριακή 9 Αυγούστου.