Ιδιο χώμα, ξένος τόπος

Κάθε οικοσύστημα είναι αυτό που πρώτα λέει η λέξη: Ενας οίκος. Ενας τόπος όπου κατοικείς και όπου ανήκεις. Γι’ αυτό και την καταστροφή του οικοσυστήματος δεν μπορείς να τη μετρήσεις με το στρέμμα.

Μπορείς, φυσικά, δορυφορικώς, να υπολογίσεις πόσα στρέμματα πευκοδάσους κάηκαν. Αλλά αυτή η πληροφορία δεν λέει τίποτε για το πεύκο στον ίσκιο του οποίου περνούσες τα καλοκαιρινά σου απογεύματα. Δεν μετράει το βίωμα της απώλειάς του.

Μπορείς να υπολογίσεις την έκταση και τις συνέπειες της οικολογικής καταστροφής κατά πλάτος. Αλλά κατά το βάθος της ανθρώπινης εμπειρίας τι σημαίνει η καταστροφή του κόσμου μέσα στον οποίο είχε ανθίσει τόση ζωή; Οχι μόνο η ζωή των ζώντων, αλλά και των τεθνεώτων, το ίχνος των οποίων επιζεί στα σπίτια που άφησαν· στα δέντρα που φύτεψαν· στους μικρούς ελαιώνες· στις ασπρισμένες αυλές· στην άμμο όπου οδήγησαν κάποτε τα παιδιά τους στα πρώτα τους θαλασσινά περπατήματα. Ο χώρος δεν γνωρίζεται χωρίς τον δομημένο χρόνο των ανθρώπινων υπάρξεων που τον διαμόρφωσαν.

Τέτοια απροσμέτρητη απώλεια βιώνει ο πυρόπληκτος. Ακόμη κι αν αποζημιωθεί, η καταστροφή του κόσμου του δεν μπορεί να αναπληρωθεί. Δεν μπορεί να επιστρέψει στον τόπο του. Είναι χειρότερα από πρόσφυγα, γιατί ο πρόσφυγας έχει τουλάχιστον την παρηγοριά ενός μελλοντικού νόστου. Ο πυρόπληκτος βρίσκεται μεν γεωγραφικά στον τόπο του. Ομως ο τόπος –ως οίκος– έχει χαθεί. Πατάει το ίδιο χώμα. Αλλά σε αυτό το περιβάλλον –που μέσα σε μια νύχτα γυμνώθηκε και έγινε ξένο– είναι σαν άπατρις. Α-κοσμος.

Η τεχνοκρατική γλώσσα των ιθυνόντων της πολιτείας καταλογίζει –όχι δημοσίως– ευθύνες για την απώλεια στον ίδιο τον άπατρι. Δεν είχε «κουλτούρα πρόληψης». Δεν φρόντισε για «πλήρη καθαρισμό» του οικοπέδου του. Δεν είχε ασφαλίσει το ακίνητό του, παρ’ ότι ήταν δίπλα στο δάσος και γι’ αυτό ήταν πιθανότατα «τακτοποιημένο» αυθαίρετο.

Κι αυτός που φρόντισε; Αυτός που είχε καθαρίσει, θα έχει σώσει ίσως το σπίτι του. Αλλά πού; Στη μέση μιας ερημιάς. Αυτός που το είχε ασφαλίσει, πώς ασφαλίζει τώρα τον βίο του στα όρια του οικοπέδου του; Πώς τον περιτοιχίζει από την τέφρα που τον κυκλώνει;

Ακόμη κι αν η παρούσα πολιτική μπορεί να επικαλείται ως άλλοθι τη διαχρονική ανοχή στις αυθαιρεσίες, ακόμη κι αν δεν έχει ευθύνη για το γεγονός ότι τέτοια σοκ απερήμωσης έχουν γίνει πλέον ρουτίνα, δεν μπορεί να τα προσπεράσει. Δεν μπορεί η μέριμνά της να εξαντλείται σε διανομή έκτακτων βοηθημάτων και αντιδιαβρωτικά κορμοδέματα.

Είναι αστείο και πικρό ταυτόχρονα: Ξοδεύεται τόση κινδυνολογική ρητορική για τη δημογραφική φθορά του έθνους, που δήθεν οφείλεται στην έλλειψη βιοποριστικής ασφάλειας. Δεν είναι όμως και η εμπειρία των καταστροφών μια πηγή υπαρξιακής ανασφάλειας που δικαιολογεί την απροθυμία για αναπαραγωγή; Η τετριμμένη διαπίστωση ότι «αυτή η γενιά κινδυνεύει να ζήσει χειρότερα από την προηγούμενη» δεν έχει και μια οικολογική παράμετρο; Πώς να πάρεις την ευθύνη μιας νέας ανθρώπινης ύπαρξης, όταν η ύπαρξη έχει γίνει τόσο επισφαλής, ώστε διακυβεύονται μέχρι και οι φυσικές της συνθήκες – ο ίδιος ο κόσμος;

Οταν διατυπώνεται τόσο θεωρητικά, η σύνδεση μοιάζει παρατραβηγμένη. Δεν αποφασίζει κανείς συνειδητά να μην κάνει παιδιά επειδή καίγονται τα δάση. Υποσυνείδητα όμως η «κοσμική» ανασφάλεια τον διαποτίζει. Το μέλλον από τόπος της ελπίδας γίνεται έδρα μιας δυστοπίας, όχι απλώς επαπειλούμενης, αλλά σταδιακά αποκαλυπτόμενης.

Αυτή την καθηλωτική αγωνία η πολιτική δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει μόνο με καθηκοντολόγια αντιπυρικής κηπουρικής.

3η Σεπτεμβρίου

Παγκρήτιο Σοσιαλιστικό Κίνημα