Του Πατριάρχη
Υπάρχει μια δήλωση που αξίζει να μείνει στα κοινοβουλευτικά χρονικά. Στις 2 Απριλίου 2026, κατά τη συζήτηση για την ακύρωση των δεσμεύσεων σε κατεχόμενες περιουσίες, ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Νίκος Γεωργίου εξήγησε, (σύμφωνα με το ΚΥΠΕ), ότι το κόμμα του θα υπερψήφιζε την πρόταση «μόνο και μόνο για πολιτικούς λόγους», ενώ είχαν προηγηθεί προειδοποιήσεις της Νομικής Υπηρεσίας για αντισυνταγματικότητα. Η πρόταση εγκρίθηκε και μάλιστα ομόφωνα και στις 30 Σεπτεμβρίου, το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο (για μαντέψτε) την έκρινε αντισυνταγματική!
Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει τουλάχιστον ελαφρότητα. Πόσες φορές ψηφίζεται ένας νόμος επειδή μπορεί να εφαρμοστεί και πόσες επειδή κανένα κόμμα λαϊκίζει και δεν θέλει να εμφανιστεί ότι αντιτίθεται σε κάτι δημοφιλές;
Η συγκεκριμένη νομοθεσία επιχειρούσε να ακυρώσει εγγραφές δικαστικών αποφάσεων που δεσμεύουν περιουσίες στα κατεχόμενα. Η πρόθεση ήταν κατανοητή. Πολλοί πρόσφυγες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα επειδή οι περιουσίες τους παραμένουν δεσμευμένες. Ωστόσο, το Δικαστήριο ξεκαθάρισε ότι η Βουλή δεν μπορεί, με αναδρομική νομοθετική παρέμβαση, να εξουδετερώνει τα αποτελέσματα δικαστικών αποφάσεων. Παραβιάζονται η διάκριση των εξουσιών και το άρθρο 30 του Συντάγματος.
Η πρόταση προήλθε από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Προσφύγων, της οποίας προήδρευε ο Νίκος Κέττηρος του ΑΚΕΛ. Η Νομική Υπηρεσία είχε καταθέσει γραπτό υπόμνημα με επιφυλάξεις. Ο βουλευτής της ΔΗΠΑ Γιώργος Πενηνταέξ δήλωσε επίσης ότι, παρά τις ενστάσεις περί αντισυνταγματικότητας, το κόμμα του θα υπερψήφιζε.
Επομένως, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι το πρόβλημα εμφανίστηκε ξαφνικά στο Δικαστήριο. Ήταν γνωστό πριν από την ψηφοφορία.
Ανάλογο ζήτημα προέκυψε και την προηγούμενη εβδομάδα για τους τραπεζικούς λογαριασμούς των πολύ μικρών επιχειρήσεων. Η Βουλή, με νομοθεσία που ψήφισε τον Μάρτιο, επιχείρησε να επεκτείνει στις επιχειρήσεις προστασία που ισχύει για τους καταναλωτές. Το Ανώτατο έκρινε ότι οι βασικές διατάξεις παραβίαζαν το άρθρο 26 του Συντάγματος, περιορίζοντας υπέρμετρα την ελευθερία των τραπεζών να συνάπτουν συμβάσεις, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση επιτακτικής κοινωνικής ανάγκης.
Η σχετική πρόταση είχε κατατεθεί από τους βουλευτές Ανδρέα Πασιουρτίδη, Γιαννάκη Γαβριήλ και Κώστα Κώστα και εξετάστηκε από την Επιτροπή Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού.
Για να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα, η προσπάθεια προστασίας των μικρών επιχειρήσεων από τραπεζικές πρακτικές αποτελεί θεμιτή πολιτική επιδίωξη. Το Σύνταγμα άλλωστε επιδέχεται διαφορετικών νομικών ερμηνειών. Η διαφωνία με τη Νομική Υπηρεσία δεν σημαίνει οπωσδήποτε επίδειξη λαϊκισμού. Όμως, όταν η ίδια η απόφαση διαπιστώνει ανεπαρκή τεκμηρίωση της ανάγκης περιορισμού ενός θεμελιώδους δικαιώματος, τίθεται ζήτημα ποιότητας της νομοθετικής προετοιμασίας.
Υπάρχει και το προηγούμενο των χρονόμετρων στις κάμερες τροχαίας. Τον Μάρτιο του 2025 η Βουλή ψήφισε την υποχρεωτική εγκατάστασή τους. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέπεμψε τον νόμο, η Βουλή απέρριψε την αναπομπή και τελικά, τον Ιούλιο, το Ανώτατο τον έκρινε αντισυνταγματικό. Το άρθρο 80.2 απαγορεύει σε βουλευτικές προτάσεις να αυξάνουν τις κρατικές δαπάνες. Οι πρόσθετες δαπάνες είχαν εξηγηθεί στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.
Ασφαλώς, τα κόμματα έχουν δικαίωμα να συγκρούονται πολιτικά με την κυβέρνηση. Δεν έχουν όμως δικαίωμα να παρουσιάζουν ως εξασφαλισμένη μια παροχή όταν γνωρίζουν ότι υπάρχουν σοβαρά εμπόδια στην εφαρμογή της.
Ένας βουλευτής μπορεί να καταθέσει μια ελκυστική πρόταση, να εξασφαλίσει δημοσιότητα, να ανακοινώσει ότι υπερασπίστηκε τους πολίτες και, όταν ο νόμος κριθεί αντισυνταγματικός, να μεταφέρει την ευθύνη στον Πρόεδρο, στη Νομική Υπηρεσία ή στους δικαστές. Ο ίδιος πάντως θα έχει εισπράξει χειροκροτήματα και likes, αλλά η δουλειά δεν θα έχει γίνει. Προφανώς δεν είναι αυτή πάντοτε η πρόθεση των εισηγητών. Είναι, ωστόσο, ένας μηχανισμός πολιτικής επιβράβευσης της νομοθετικής προχειρότητας.
Οι κοινοβουλευτικές επιτροπές οφείλουν να λειτουργούν και ως φίλτρο νομιμότητας. Κάθε σοβαρή συνταγματική ένσταση πρέπει να δημοσιοποιείται, να απαντάται τεκμηριωμένα και να συνοδεύει την πρόταση μέχρι την τελική ψηφοφορία. Οι εισηγητές πρέπει να εξηγούν γιατί επιμένουν και, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου, τι πρέπει να διορθώσουν.
Οι βουλευτές διαθέτουν την εξουσία να νομοθετούν και την ευθύνη να ελέγχουν την κυβέρνηση. Δεν χρειάζεται να μετατραπεί η Βουλή σε υποκατάστημα της Νομικής Υπηρεσίας ούτε να αποφεύγει τολμηρές πρωτοβουλίες με τον φόβο κάποιας δικαστικής ακύρωσης.
Χρειάζεται όμως οι βουλευτές να αντιμετωπίζουν του πολίτες με σοβαρότητα και όχι ως αδαές κοινό που θα τους χειροκροτήσει για την «μαγκιά» τους, η οποία στοιχίζει στους φορολογούμενους πολλές χιλιάδες ευρώ.
Όταν ένας βουλευτής γνωρίζει ότι ο νόμος μπορεί να ακυρωθεί αλλά τον ψηφίζει για να μη χάσει πολιτικούς πόντους, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο Σύνταγμα, αλλά στην αντίληψή του για την πολιτική ευθύνη.