Καθώς τα κόμματα ετοιμάζουν τα προγράμματά τους για την επόμενη τετραετία, ας σχεδιάσουν, για πρώτη φορά, μια συγκροτημένη πολιτική για τους ηλικιωμένους. Με σκοπό και να ζουν αυτοί καλύτερα, αλλά και να κερδίσει όλη η κοινωνία από αυτούς.
Μέχρι σήμερα το ελληνικό κράτος έχει στηρίξει την τρίτη ηλικία με επιχορηγήσεις στις συντάξεις από τον κρατικό προϋπολογισμό, με μειωμένα εισιτήρια, με επιδόματα αλληλεγγύης, και πιο πρόσφατα με φορολογικά κίνητρα για να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση. Ολα αυτά είναι χρήσιμα και πρέπει να διατηρηθούν σε κάποιο βαθμό. Αυτό που λείπει όμως είναι οι οργανώσεις και οι δομές που θα δώσουν στους ηλικιωμένους περισσότερες ευκαιρίες αφενός για εργασία και αφετέρου για τις απολαύσεις της συντροφιάς (convivium, ή συν-ζωή, κατά τον όρο του Κικέρωνα).
Ούτε ο επιχειρηματικός τομέας έχει επενδύσει πολύ μέχρι σήμερα σε υπηρεσίες προς αυτή την ομάδα του πληθυσμού. Ειδικά κέντρα επαγγελματικής επιμόρφωσης για ηλικιωμένους δεν υπάρχουν, η συγκατοίκηση σε οργανωμένα συγκροτήματα είναι άγνωστη στη χώρα μας και η φροντίδα στο σπίτι παρέχεται από μεμονωμένες γυναίκες (συνήθως μετανάστριες), συχνά άτυπα. Υπάρχουν μόνο οργανωμένα ταξίδια και ξεναγήσεις από ιδιωτικές εταιρείες ή σωματεία, που καλύπτουν σε κάποιο βαθμό την ανάγκη για convivium.
Είναι σημαντικό να καλυφθούν αυτά τα κενά για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί η αναλογία των άνω των 65 προς τους νεότερους στον πληθυσμό είναι ήδη πολύ υψηλή στη σημερινή Ελλάδα τόσο σε σύγκριση με τις περισσότερες δυτικές χώρες, όσο και σε σύγκριση με παλαιότερες εποχές. Οι προβλέψεις των ειδικών είναι ότι η αναλογία θα αυξάνεται στο ορατό μέλλον, και αυτό μάλλον δεν μπορεί να αναστραφεί ούτε από τις πολιτικές για αύξηση των γεννήσεων, ούτε από οργανωμένη εισροή μεταναστών. Αν οι άνω των 65 ή των 70 δεν εργάζονται καθόλου, δεν θα υπάρχουν αρκετοί εργαζόμενοι για να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη για όλους. Αν πολλοί ηλικιωμένοι ξαναμπούν στην αγορά εργασίας αξιοποιώντας την εμπειρία τους ή/και αφού αποκτήσουν νέες γνώσεις και δεξιότητες, τότε το εθνικό εισόδημα θα μπορεί να αυξάνεται περισσότερο και να ανεβαίνει το βιοτικό επίπεδο.
Δεύτερον, η εργασία σε καλές συνθήκες και οι απολαύσεις της συντροφιάς είναι παράγοντες που ευνοούν την υγιή μακροζωία. Χωρίς αυτές, οι ηλικιωμένοι θα ζουν λιγότερα χρόνια με υγεία και ευδαιμονία, και περισσότερα με σοβαρές ασθένειες και άνοια. Προφανώς κάτι τέτοιο θα επιβαρύνει όλη την κοινωνία.
Αν πολλοί ηλικιωμένοι ξαναμπούν στην αγορά εργασίας αξιοποιώντας την εμπειρία τους ή/και αφού αποκτήσουν νέες γνώσεις και δεξιότητες, τότε το εθνικό εισόδημα θα μπορεί να αυξάνεται περισσότερο.
Τι θα πρότεινα λοιπόν στην επιτροπή προγράμματος ενός σοβαρού κόμματος;
Για την εργασία, η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) να ξεκινήσει αμέσως πιλοτικά προγράμματα ειδικά για ηλικιωμένους προκειμένου να αποκτήσουν νέες δεξιότητες, αλλά και για να τοποθετηθούν στην αγορά εργασίας. Με την εμπειρία των πιλοτικών, μετά από ένα χρόνο, να διευρύνει το πρόγραμμα σε όλη τη χώρα, με στόχο στο τέλος της τετραετίας να απασχολούνται μερικές δεκάδες χιλιάδες. Παράλληλα, να υπάρξει ένα νέο είδος συνεταιρισμού επαγγελματιών μεγάλης ηλικίας, για παροχή υπηρεσιών σε επιχειρήσεις ή για φροντίδα προς άλλους ηλικιωμένους.
Για τη συλλογική ζωή και την απόλαυση της συντροφιάς, ενίσχυση σε επιχειρήσεις που χτίζουν και οργανώνουν μονάδες συγκατοίκησης, και παρέχουν υπηρεσίες υγείας και ευεξίας στους ηλικιωμένους. Θα μπορούσαν να υποστηριχθούν με δημόσια συμμετοχή μερικά νέα επενδυτικά ταμεία σε αυτό το πεδίο, όπως συμβαίνει σήμερα για την καινοτομία ή την πράσινη οικονομία. Ενα κριτήριο επένδυσης μπορεί να είναι γεωγραφικό: να ενισχύεται περισσότερο η συγκατοίκηση σε μικρές πόλεις, που έχουν δυνητικά πολύ καλή ποιότητα ζωής. Ετσι θα ενισχυθεί και η περιφέρεια που σήμερα ερημώνει.
Μια τέτοια δέσμη πολιτικών μπορεί να μετατρέψει το δημογραφικό μειονέκτημα της Ελλάδας σε πλεονέκτημα. Αυτό ισχύει γενικότερα και για την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Ελλάδα μπορεί να προτείνει έναν νέο πυλώνα για την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε.: την Ασημένια Οικονομία – Silver Economy.
*Ο κ. Αρίστος Δοξιάδης είναι ομότιμος εταίρος στο κεφάλαιο επενδύσεων τεχνολογίας Big Pi και μέλος του Ελληνικού Κέντρου Μακροβιότητας.