Σε ένα δροσερό φθινοπωρινό βράδυ, μια ομάδα Σέρβων φοιτητών και εθελοντών βγήκε να κάνει προεκλογική εκστρατεία στις γειτονιές της Κρνιάτσα, ενός προαστίου του Βελιγραδίου. Ηταν εξοπλισμένοι με κορδέλες με τη λέξη «νίκη», έναν τυποποιημένο κατάλογο ερωτήσεων και μια εφαρμογή για κινητά που χαρτογραφούσε τα σπίτια που επισκέπτονταν και το επίπεδο υποστήριξης σε κάθε ένα.
Οι εθελοντές αποτελούσαν μέρος ενός μαζικού φοιτητικού κινήματος, της Φοιτητικής Λίστας, που έχει σαρώσει τη Σερβία με δύο χρόνια αδιάκοπων διαδηλώσεων. Την Κυριακή, η ομάδα αυτή έμελλε να αποδειχτεί η καταλυτική δύναμη που έβαλε τέλος στα 14 χρόνια εξουσίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ευαγγελιζόμενη –μετά και το τέλος της 16ετούς διακυβέρνησης Ορμπαν στην Ουγγαρία προ μηνών– πολιτική αναγέννηση στην Κεντρική Ευρώπη.
https://x.com/shafeKoreshe/status/2114598945418772938/video/1
Θρυαλλίδα η κατάρρευση μιας στέγης
Την 1η Νοεμβρίου 2024, η τσιμεντένια στέγη του πρόσφατα ανακαινισμένου σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ κατέρρευσε, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άτομα. Πολλοί Σέρβοι απέδωσαν την ευθύνη στη διαφθορά και την αμέλεια που χαρακτήρισαν την κρατική ανακατασκευή.
Στις 22 Νοεμβρίου 2024, φοιτητές της Σχολής Δραματικών Τεχνών του Βελιγραδίου δέχθηκαν επίθεση κατά τη διάρκεια μιας σιωπηλής συγκέντρωσης για τα θύματα. Αντέδρασαν καταλαμβάνοντας τη σχολή τους. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, τα περισσότερα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της Σερβίας βρέθηκαν σε κατάσταση αποκλεισμού.
Ολομέλειες αντί για ηγέτες
Κάθε σχολή υπό κατάληψη διοικούνταν από μια ολομέλεια, μια ανοιχτή συνέλευση όπου κάθε φοιτητής μπορούσε να μιλήσει και να ψηφίσει. Φοιτητές και καθηγητές δήλωσαν στο Reuters ότι οι εκπρόσωποι του κινήματος εναλλάσσονταν τακτικά, προκειμένου να διατηρείται η διαφάνεια και να προστατεύονται οι ίδιοι από εκστρατείες δυσφήμησης.
Τα τέσσερα αρχικά αιτήματα ήταν:
- να δημοσιοποιηθούν όλα τα έγγραφα σχετικά με την ανακαίνιση του σιδηροδρομικού σταθμού·
- να εντοπιστούν και να διωχθούν ποινικά όσοι επιτέθηκαν στους φοιτητές·
- να αποσυρθούν οι κατηγορίες εναντίον των συλληφθέντων διαδηλωτών·
- να αυξηθεί η χρηματοδότηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης κατά 20%.
Η κυβέρνηση δήλωσε ότι τα αιτήματα είχαν ικανοποιηθεί. Οι φοιτητές διαφώνησαν – και κλιμάκωσαν.
Το κίνημα άρχισε να γεμίζει τους δρόμους και τις πλατείες. Στις 15 Μαρτίου του 2025, πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι η μεγαλύτερη συγκέντρωση στη χώρα, με τη συμμετοχή να ξεπερνά τις 320.000 ανθρώπους. Στις 5 Μαΐου 2025 οι φοιτητές ζήτησαν τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους δημοσίευσαν ένα πρόγραμμα και κανόνες για τους υποψηφίους. Τον Σεπτέμβριο του 2026 ο Βούτσιτς προκήρυξε εκλογές.
Χωρίς ηγέτη
Οπως και το κίνημα διαμαρτυρίας από το οποίο προήλθε, η Φοιτητική Λίστα δεν έχει ιεραρχία ούτε συγκεκριμένο, εκλεγμένο ηγέτη. Αυτό τον καθιστά ένα φαινόμενο μοναδικό στη σχετικά σύντομη δημοκρατική ιστορία της Σερβίας.
Οι 250 υποψήφιοί της Studentska lista – Studenti pobeđuju (Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν, όπως είναι κατοχυρωμένος ο τίτλος του κινήματος) είναι καθηγητές, γιατροί, ηθοποιοί, αγρότες, ακτιβιστές και προέρχονται από ολομέλειες και όχι από το παραδοσιακό κομματικό κατεστημένο.
«Δεν αναζητήσαμε άτομα που φαίνονται καλύτερα σε μια διαφημιστική πινακίδα», διαμηνύουν οι φοιτητές που τους επέλεξαν.
Επικεφαλής της λίστας είναι ο καρδιολόγος και καθηγητής στην Ιατρική του Νόβι Σαντ, Ιλια Σρντάνοβιτς, αλλά αυτό κάθε άλλο παρά ηγέτη του κινήματος τον καθιστά ούτε καν επικρατέστερο για πρωθυπουργό.
«Προσφέρουμε στους πολίτες μας τις θεμελιώδεις αξίες μιας πολιτισμένης κοινωνίας, τις οποίες το προηγούμενο καθεστώς είχε στερήσει από τους πολίτες μας», δήλωνε ο ίδιος προ ημερών.
Οι υπόλοιποι υποψήφιοι που περιλαμβάνονται στη Φοιτητική Λίστα είναι ακαδημαϊκοί αλλά και αθλητές, οικονομολόγοι αλλά και μηχανικοί. Κανείς από αυτούς δεν έχει πολιτικό υπόβαθρο. Ωστόσο, οι φοιτητές που τους επέλεξαν πιστεύουν ότι αυτό αποτελεί πλεονέκτημα και όχι μειονέκτημα.
Μεταξύ των υποψηφίων:
- Τιχομίρ Σάντιτς (8ος στη λίστα), ηθοποιός
- Ντέγιαν Μποντιρόγκα (Νο24), πρώην μπασκετμπολίστας
- Φέντα Ντίμοβιτς (Νο48), δικηγόρος
- Σάρα Ελ Σαράγκ (Νο110), δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων
- Μιχαΐλ Ντούντας (Νο178), αθλητής στίβου
«Συγκεντρώσαμε ανθρώπους που είναι πραγματικά οι καλύτεροι στο πεδίο τους και πιστεύουμε πραγματικά ότι διαθέτουν την απαραίτητη ικανότητα για να κυβερνήσουν τη χώρα», λέει η Αλεξάνδρα, φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Νόβι Σαντ.
Τι ευαγγελίζονται
- Στο πεδίο της Δικαιοσύνης: ανεξάρτητο δικαστικό σώμα και εισαγγελία, καθώς και ειδικό εισαγγελέα για δημόσιους λειτουργούς.
- Κατά της διαφθοράς: αυστηρότερους κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις και ανεξάρτητο έλεγχο των μεγάλων κατασκευαστικών έργων.
- Αναβάθμιση υπηρεσιών: καλύτερη εκπαίδευση, υγεία και γεωργία, υψηλότερο κατώτατο μισθό και αναστολή του έργου λιθίου στο Τζαντάρ.
- Εξωτερική πολιτική: κυριαρχία, εδαφική ακεραιότητα, στρατιωτική ουδετερότητα.
Σύμφωνα με το Reuters, οι προεκλογικές τους αναφορές για την Ευρωπαϊκή Ενωση είναι περιορισμένες.
Τα πρώτα συγχαρητήρια, πάντως, από το εξωτερικό έφτασαν από την Ευρωπαϊκή Ενωση.
Σε κοινή δήλωση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συνεχάρησαν την Φοιτητική Λίστα για τη νίκη της και επιβεβαίωσαν την ετοιμότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να βοηθήσουν τη Σερβία να προχωρήσει στην πορεία της προς την Ε.Ε.
«Είμαστε έτοιμοι να υποστηρίξουμε μεταρρυθμίσεις στους τομείς του κράτους δικαίου, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, της καταπολέμησης της διαφθοράς και των ισχυρών δημοκρατικών θεσμών, και να συνεργαστούμε για την επίτευξη του ευρωπαϊκού μέλλοντος της Σερβίας», πρόσθεσαν.
Η Ευρωπαία επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος, δήλωσε ότι το αποτέλεσμα των σερβικών εκλογών σηματοδοτεί νέα αρχή στις σχέσεις ανάμεσα στο Βελιγράδι και στις Βρυξέλλες.
«Μπορεί να ξεκινήσει ένα νέο κεφάλαιο για τη Σερβία. Η πόρτα της Ε.Ε. είναι ανοιχτή και είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε μαζί», ανέφερε η Κος σε γραπτή δήλωση που κοινοποιήθηκε σε δημοσιογράφους από το γραφείο της.