Φόρτωση Text-to-Speech…
– Θέλετε να μου πείτε ότι το σπήλαιο όπου γυρίστηκε η σκηνή με τον Κύκλωπα υπάρχει στην πραγματικότητα και απέχει 15 λεπτά από το ξενοδοχείο σας;
– Ασφαλώς. Πρόκειται για το σπήλαιο του Νέστορα που βρίσκεται πολύ κοντά στο ανάκτορο του Νέστορα όπου σπεύδει ο Τηλέμαχος για να αναζητήσει πληροφορίες για την τύχη του πατέρα του. Πρακτικά είμαστε δίπλα.
Ο διάλογος είναι αυθεντικός. Ενας Αμερικανός από το Οχάιο έχει στείλει e-mail σε ξενοδοχείο που βρίσκεται στις παρυφές της Πύλου. Ο γιος του ιδιοκτήτη του καταλύματος έχει αναλάβει να διαφωτίσει τον εκστασιασμένο θαυμαστή της ταινίαςτου Κρίστοφερ Νόλαν.
Δύο, μόλις, εβδομάδες μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της κινηματογραφικής «Οδύσσειας» φαίνεται ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μία θεαματική έκρηξη περιέργειας με επίκεντρο την επιτυχία μιας υπερπαραγωγής, που ακουμπά όμως σε ένα οικουμενικά αναγνωρίσιμο ελληνικό brand name.
Μερικά σκόρπια νούμερα ίσως βοηθήσουν στην κατανόηση αυτού του παλιρροϊκού κύματος. Ο εκδοτικός οίκος W. W. Norton ανακοίνωσε ότι οι συνολικές πωλήσεις της εμβληματικής μετάφρασης της Εμιλι Γουίλσονστις ΗΠΑ, σε όλες τις μορφές (έντυπη, e-book, audiobook), ξεπέρασαν το 1 εκατ. αντίτυπα. «Οι περισσότερες νέες μεταφράσεις ίσως πουλήσουν 1.000 αντίτυπα, αν είσαι τυχερός», την είχε προειδοποιήσει ένας γνώστης της αμερικανικής εκδοτικής αγοράς το 2017, όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά η νέα μετάφραση του ομηρικού έπους.
Ταυτόχρονα η «Οδύσσεια» του Βρετανού σκηνοθέτη φαίνεται πως έχει προκαλέσει μια αναπάντεχη αναζωπύρωση ενδιαφέροντος για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι αναζητήσεις για τον όρο «learn Greek» («μάθετε ελληνικά») αυξήθηκαν κατά περίπου 550% μέσα σε ένα μήνα. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας διαφορετική χρονική περίοδο σύγκρισης από το Google Trends, κάνουν λόγο ακόμη και για αύξηση 5.000% μέσα σε δύο εβδομάδες. Οπως επισημαίνει η Preply, η «Οδύσσεια» του Ομήρου μπορεί να γράφτηκε στα αρχαία ελληνικά, όμως πολλοί ενδιαφέρονται παράλληλα για τη σύγχρονη Ελλάδα και τη γλώσσα της αλλά και την προοπτική να επισκεφθούν τη χώρα.
«Odyssey effect»
Τουρισμός, πολιτισμός, οικονομία, εκπαίδευση, πολιτιστική διπλωματία και μια ευκαιρία αναβάπτισης της λεγόμενης ήπιας ισχύος της χώρας. Λίγοι τομείς μένουν έξω όταν ενεργοποιηθεί ένα ντόμινο ευεργετικών επιδράσεων –ας το ονομάσουμε «Odyssey effect»– με αφορμή ένα παγκοσμιοποιημένο φαινόμενο της ποπ κουλτούρας στο πρότυπο άλλων παρόμοιων «effects». Οταν ο Πίτερ Τζάκσον γύρισε στη Νέα Ζηλανδία στις αρχές του 21ου αιώνα την τριλογία «Ο Αρχοντας των Δαχτυλιδιών», το κύμα ενδιαφέροντος για αυτήν την πανέμορφη αλλά απομακρυσμένη για έναν Ευρωπαίο ή έναν Αμερικανό χώρα στην «άκρη» του Ειρηνικού δεν περιορίστηκε αποκλειστικά στον τουρισμό που είδε εντυπωσιακή αύξηση στις αφίξεις της τάξης του 40%. Γύρω από το κινηματογραφικό σύμπαν της «Μέσης Γης» δημιουργήθηκε μια νέα αγορά με εξειδικευμένους tour operators, θεματικά καταστήματα, εκδηλώσεις, διαδραστικές εκθέσεις που συνεχίζουν να παράγουν έσοδα σχεδόν 25 χρόνια μετά την πρώτη ταινία της τριλογίας.
Ομως η κεφαλαιοποίηση αυτού του κύματος περιέργειας δεν γίνεται στον «αυτόματο πιλότο». Κι όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις η ιδιωτική πρωτοβουλία βρίσκεται σχεδόν πάντα ένα βήμα μπροστά σε σχέση με το κράτος. Η Costa Navarino προτείνει στους πελάτες της ήδη από τον Απρίλιο ένα βιωματικό ταξίδι εμπνευσμένο από την Οδύσσεια. Ανάμεσα σε άλλα, ακολουθώντας τα βήματα των επικών ηρώων, οι συμμετέχοντες επισκέπτονται το ανάκτορο του Νέστορα, το Αρχαιολογικό Μουσείο της Πύλου και την παραλία της Βοϊδοκοιλιάς, βλέποντας από κοντά όσα θαύμασαν και στη μεγάλη οθόνη.
Θεματικές διαδρομές
Ο αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού της Περιφέρειας Πελοποννήσου Θανάσης Μιχελόγγονας δείχνει να έχει επίγνωση της ευκαιρίας που ανοίγεται για έναν προορισμό που σε πρώτη φάση φαίνεται να επωφελείται κυρίως από το «Odyssey effect» – επειδή ο Κρίστοφερ Νόλαν επέλεξε τις ακτές της Πύλου για να γυρίσει μερικές κομβικές σκηνές της ταινίας του. «Από τα τέλη της περασμένης χρονιάς κατακλυζόμαστε από αιτήματα δημοσιογράφων και ανθρώπων του τουρισμού από όλο τον κόσμο και αυτό που κάνουμε είναι να τους παρέχουμε καθοδήγηση και ενημέρωση για το τι μπορεί να προσφέρει η ευρύτερη περιοχή. Σε δεύτερο χρόνο τρέχουμε ή προσαρμόζουμε ψηφιακές καμπάνιες που συνδέουν έμμεσα την προβολή της Πελοποννήσου με την ταινία του Νόλαν. Και σε ένα λιγότερο αντιληπτό επίπεδο δημιουργούμε περιεχόμενο έτσι ώστε οι βασικές μηχανές αναζήτησης, είτε της Google, είτε της τεχνητής νοημοσύνης, να μας συνδέουν με όσους εκδηλώνουν ενδιαφέρον να επισκεφθούν τα μέρη όπου γυρίστηκε η ταινία».
Η πιο χειροπιαστή πρωτοβουλία της Περιφέρειας Πελοποννήσουείναι η δημιουργία μιας θεματικής διαδρομής με άξονα το ομηρικό έπος και την κατάλληλη επωνυμία: «The Odyssey Route – Homer’s Peloponnese». Οπως εξηγεί στην «Κ» ο κ. Μιχελόγγονας, στόχος είναι «να αξιοποιήσουμε το ενδιαφέρον για τα σημεία των γυρισμάτων και να το διοχετεύσουμε στο πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα ολόκληρης της περιφέρειας».
Από τα τέλη της περασμένης χρονιάς κατακλυζόμαστε από αιτήματα δημοσιογράφων και ανθρώπων του τουρισμού από όλο τον κόσμο. Tους παρέχουμε καθοδήγηση και ενημέρωση για το τι μπορεί να προσφέρει η ευρύτερη περιοχή. -Θανάσης Μιχελόγγονας, Αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού Πελοποννήσου
Σχεδιασμένη ως οδικό ταξίδι και με αφετηρία τον Ακροκόρινθο, η διαδρομή περνάει από τις Μυκήνες, τη Σπάρτη, την Κρανάη και την Πέφνο, πριν μας οδηγήσει στη γη του Νέστορα, στη Μεσσηνία. Αρχαίες ακροπόλεις, ομηρικά ανάκτορα, μυθικές νησίδες και σπήλαια, παραλίες και θαλάσσια κάστρα συνθέτουν μια ενιαία εμπειρία. Σε επίπεδο υλοποίησης, αυτή την εποχή σχεδιάζονται οι πινακίδες που θα χρησιμοποιηθούν για τη σήμανση και σχεδιάζεται η ιστοσελίδα.
Πύλος vs Ντουμπρόβνικ
Καθώς μιλάμε με τον αντιπεριφερειάρχη Τουρισμού θυμάμαι ένα πρόσφατο δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Guardian που προβλέπει αύξηση του τουρισμού στην ευρύτερη περιοχή, επισημαίνοντας παράλληλα τους πιθανούς κινδύνους που αυτή θα μπορούσε να έχει για το περιβάλλον. Ορισμένοι, μάλιστα, σπεύδουν να κάνουν συγκρίσεις με το Ντουμπρόβνικ. Η ιστορική πόλη της Κροατίας βρέθηκε αντιμέτωπη με ακραία φαινόμενα υπερτουρισμού ύστερα από τα γυρίσματα της εμβληματικής τηλεοπτικής σειράς «Games of Thrones». Με όσους Ελληνες μιλάω, όμως, όπως ο εντεταλμένος σύμβουλος του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΣΕΤΕ) Αλέξανδρος Θάνος, μου λένε ότι οι δύο περιπτώσεις δεν είναι συγκρίσιμες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, η Πελοπόννησος καταγράφει περίπου 10,5 τουριστικές διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο ετησίως, έναντι περίπου 14,5 για τον μέσο όρο της Ελλάδας. Το μέγεθος αυτό την κατατάσσει σημαντικά χαμηλότερα από περιοχές όπως το Ντουμπρόβνικ, το οποίο καταγράφει περίπου 93 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο ετησίως (Croatian Bureau of Statistics). Επιπλέον, το κομμάτι από τη συνολική πίτα των τουριστικών εσόδων που αντιστοιχεί στην Περιφέρεια Πελοποννήσου υπολογίζεται σε μόλις 1,8%.
Ο κ. Θάνος συμπληρώνει ότι η τόνωση του τουριστικού προφίλ της Πελοποννήσου και εν γένει της Δυτικής Ελλάδας έχει δύο παράπλευρα οφέλη. «Η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων που δείχνουν πρόθυμοι να ταξιδέψουν για να δουν από κοντά κάτι που τους κέντρισε το ενδιαφέρον στο σινεμά είναι συνήθως Αμερικανοί, μια κατηγορία επισκεπτών που μας ενδιαφέρει πολύ εξαιτίας του οικονομικού τους αποτυπώματος. Επίσης πρόκειται για ανθρώπους που ταξιδεύουν όλο τον χρόνο».
Η ταινία ως αφορμή
Λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν καλύτερα τον ομηρικό κόσμο της Πύλου από τον Τζακ Ντέιβις και τη Σάρον Στόκερ. Οι δύο καθηγητές του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι διευθύνουν εδώ και χρόνια τις ανασκαφές στο ανάκτορο του Νέστορα, συνεχίζοντας ένα ερευνητικό πρόγραμμα που ξεκίνησε το 1939 και έχει φέρει στο φως μερικά από τα σημαντικότερα ευρήματα του μυκηναϊκού πολιτισμού. Το διεθνές κύρος τους ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά την ανακάλυψη, το 2015, του ασύλητου τάφου του «Γρύπα Πολεμιστή», ενός από τα σημαντικότερα ευρήματα της μυκηναϊκής αρχαιολογίας των τελευταίων δεκαετιών. Κτερίσματα του τάφου παρουσιάζονται αυτή την εποχή στην έκθεση «Η Πύλος του Νέστορα. Ενα μυκηναϊκό βασίλειο αποκαλύπτεται», που φιλοξενείται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (έως τις 31 Οκτωβρίου) σε δική τους επιμέλεια.
Η πλειοψηφία όσων θέλουν να ταξιδέψουν για να δουν από κοντά κάτι που τους κέντρισε το ενδιαφέρον στο σινεμά είναι συνήθως Αμερικανοί. Πρόκειται για ανθρώπους με οικονομική άνεση που ταξιδεύουν όλο τον χρόνο. -Αλέξανδρος Θάνος, Εντεταλμένος σύμβουλος ΣΕΤΕ
Τόσο ο Ντέιβις όσο και η σύζυγός του Σάρον Στόκερ δείχνουν κάπως ενοχλημένοι που η κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Νόλαν παρέλειψε τον Νέστορα και το ανάκτορό του. «Πρόκειται για ένα πραγματικό ανάκτορο της Εποχής του Χαλκού, το καλύτερα διατηρημένο από ολόκληρο τον μυκηναϊκό πολιτισμό. Μαζί με το υπουργείο Πολιτισμού έχουμε βελτιώσει σημαντικά τις υποδομές για τους επισκέπτες. Το ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο της Χώρας αναμένεται να ανοίξει σύντομα ξανά τις πύλες του, φιλοξενώντας πολλά από τα ευρήματα των ανασκαφών μας στον τάφο του “Γρύπα Πολεμιστή”», λέει ο Τζακ Ντέιβις.
Τι θα συμβούλευαν όσους αναζητήσουν τα αυθεντικά τοπία του ομηρικού έπους. «Μια επίσκεψη στην περιοχή θα μπορούσε να συνδυαστεί με άλλους αρχαιολογικούς χώρους της δυτικής Πελοποννήσου που συνδέονται με τον ομηρικό κόσμο, όπως οι ανασκαφές στην Ιθάκη που διευθύνει ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γιάννος Λώλος, ή ακόμη και οι αυστριακές ανασκαφές στον Κακόβατο της Τριφυλίας. Θα πρέπει επίσης να αναφέρουμε το σπήλαιο του Νέστορα πάνω από τον όρμο της Βοϊδοκοιλιάς. Το όνομα του Νέστορα συνδέεται με το σπήλαιο ήδη από τους ρωμαϊκούς χρόνους και το πανεπιστήμιό μας ανέσκαψε εκεί προϊστορικά κατάλοιπα τη δεκαετία του 1950. Ωστόσο, ο Νόλαν επέλεξε να το μετατρέψει στην κατοικία του Κύκλωπα».
Η Σάρον Στόκερ δηλώνει ενθουσιασμένη που τμήματα της «Οδύσσειας» του Νόλαν γυρίστηκαν στην περιοχή της Πύλου. «Τα έπη, και ιδιαίτερα η “Οδύσσεια”, αποτελούν ένα εξαιρετικό σημείο εκκίνησης για να γνωρίσει κανείς τον μυκηναϊκό πολιτισμό. Ελπίζουμε ότι η ταινία θα στρέψει την προσοχή στα πολυάριθμα μέρη που αναφέρει ο Ομηρος, αλλά και γενικότερα στη μυκηναϊκή εποχή. Μπορώ να φανταστώ από τώρα μια συνεκτική “Ομηρική Διαδρομή” που θα συνδέει περιοχές της δυτικής Πελοποννήσου με τα νησιά του Ιονίου».