Φόρτωση Text-to-Speech…
Σκηνές από δάση και αρχαία ερείπια, άγρια και εξωτικά ζώα, μορφές αγίων και θεοτήτων, προσωπογραφίες, εικόνες που ανακαλούν στη μνήμη κορυφαία αριστουργήματα της ιστορίας της τέχνης· ένας ολόκληρος χαρακτικός κόσμος, που για περισσότερο από έναν αιώνα παρέμενε κρυμμένος στα συρτάρια της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος (ΕΒΕ), έρχεται για πρώτη φορά στο φως στην έκθεση «Ευρωπαϊκή χαρακτική: 15ος-19ος αιώνας», στις 12 Νοεμβρίου.
Η πρωτοβουλία για να αναδειχθεί η άγνωστη συλλογή της ΕΒΕ ξεκίνησε ως φόρος τιμής στη μνήμη του γενικού διευθυντή της, Φίλιππου Τσιμπόγλου (1956-2023). Χάρη σε δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, η διοίκηση της Βιβλιοθήκης προχώρησε στη συστηματική καταγραφή και επιστημονική τεκμηρίωση των περίπου 5.000 ευρωπαϊκών έργων της. Η πλειονότητα των τεκμηρίων (περίπου 3.000) προέρχεται από τη μεγάλη δωρεά του Ιωάννη Γενναδίου το 1905, ενώ τα υπόλοιπα συγκεντρώθηκαν μέσα από διαδοχικές αγορές και δωρεές από τα μέσα του 19ου αιώνα.
Μεγάλος θησαυρός
«Κανείς στην πραγματικότητα δεν γνώριζε ή δεν υποψιαζόταν ότι η Εθνική Βιβλιοθήκη κρύβει έναν τέτοιο θησαυρό. Μέχρι σήμερα, για να μπορέσει κάποιος στην Ελλάδα να δει αντίστοιχα έργα χαρακτικής, έπρεπε πρακτικά να ταξιδέψει σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού όπως στο Λούβρο ή στο Βρετανικό Μουσείο», λέει στην «Κ» ο επιμελητής της έκθεσης και ιστορικός τέχνης Σωκράτης Λούπας, ο οποίος ολοκλήρωσε το έργο της τεκμηρίωσης έπειτα από διετή έρευνα.
Από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα, «η χαρακτική λειτουργούσε ακριβώς όπως λειτουργεί η φωτογραφία σήμερα: αναπαρήγε ζωγραφικά έργα τέχνης που ήταν δύσκολο να δει κανείς από κοντά», λέει ο επιμελητής Σωκράτης Λούπας.
Στον εκθεσιακό χώρο θα παρουσιαστούν 263 επιλεγμένα έργα (ενώ ο επιστημονικός κατάλογος περιλαμβάνει 290), καλύπτοντας μια διαδρομή τεσσάρων αιώνων, από τα τέλη του 15ου έως και τον 19ο αιώνα. «Στο διάστημα που ορίζει η έκθεση, η χαρακτική λειτουργούσε ακριβώς όπως λειτουργεί η φωτογραφία σήμερα: αναπαρήγε ζωγραφικά έργα τέχνης που ήταν δύσκολο να δει κανείς από κοντά, όπως για παράδειγμα τα έργα του Μιχαήλ Αγγέλου ή του Ραφαήλ στο Βατικανό. Περίπου τα μισά χαρακτικά της έκθεσης αναπαράγουν κλασικά αριστουργήματα της Αναγέννησης και μεταγενέστερων εποχών», αναφέρει ο κ. Λούπας, την ώρα που ξεφυλλίζουμε τον ψηφιακό κατάλογο και παρατηρούμε μορφές του Μικελάντζελο όπως τον Προφήτη Ζαχαρία, σε ένα υποδειγματικό χαρακτικό έργο των τελών του 18ου αιώνα.
Η εκθεσιακή αφήγηση συγκροτείται γύρω από θεματικές ενότητες που ταξινομούν το υλικό σε προσωπογραφίες, αλληγορικά έργα, παραστάσεις ζώων, καθώς και θρησκευτικές και μυθολογικές σκηνές. Παράλληλα, δύο ξεχωριστές ενότητες αφιερώνονται σε δύο κορυφαίους δημιουργούς: τον Γάλλο Ζακ Καλό και τον Ιταλό Φραντσέσκο Μπαρτολότσι.
«Ο Ζακ Καλό υπήρξε μια πραγματική καλλιτεχνική ιδιοφυΐα του 17ου αιώνα και η σημασία του έγκειται πρωτίστως στην απόλυτη πρωτοτυπία του: σε αντίθεση με πολλούς συγχρόνους του, δεν αντέγραφε ζωγραφικούς πίνακες, αλλά δημιουργούσε δικές του, αυθεντικές συνθέσεις», εξηγεί ο κ. Λούπας. Μέσα από τα χαρακτικά του αποτυπώνεται η εμπειρία του Τριακονταετούς Πολέμου, τα δεινά του οποίου κατέγραψε στην εμβληματική σειρά «Οι δυστυχίες και συμφορές του πολέμου», αναδεικνύοντας την εξαθλίωση, τη βία και τα εγκλήματα της εποχής, όχι σε πεδία μαχών, αλλά στο πλαίσιο του καθημερινού βίου. «Παράλληλα, στα χρόνια που πέρασε στην Ιταλία, εμπνεύστηκε από τα λαϊκά θεάματα του δρόμου και τη θεατρική παράδοση της commedia dell’ arte, χαράσσοντας κωμικούς τύπους και τοπία, ενώ αργότερα στη Λωρραίνη εικονογράφησε επίσημες γιορτές και σκηνές από την καθημερινότητα της τοπικής αριστοκρατίας», σημειώνει ο επιμελητής.
Διαδρομή σε τρεις χώρες
Δίπλα του ξεχωρίζει ο Φραντσέσκο Μπαρτολότσι, επίσης ένας καλλιτέχνης που παρά τη σπουδαιότητά του παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστος στο ελληνικό κοινό. Ο Ιταλός χαράκτης διέγραψε σπουδαία διεθνή διαδρομή σε τρεις χώρες: έγινε γνωστός στην πατρίδα του, εγκαταστάθηκε για περίπου τριάντα χρόνια στο Λονδίνο –όπου υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών (Royal Academy of Arts)– και ολοκλήρωσε την πορεία του στη Λισσαβώνα διευθύνοντας το βασιλικό τυπογραφείο. «Το σήμα κατατεθέν και η μεγάλη επιτυχία του ήταν ότι διαμόρφωσε ένα απόλυτα αναγνωρίσιμο ύφος, μεταφέροντας την κλασική ομορφιά, τη χάρη, την απλότητα και την αισθητική της ιταλικής ώριμης Αναγέννησης στο Λονδίνο του 18ου αιώνα», μας λέει ο κ. Λούπας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το έργο «Ο Τωβίας συναντά τη Σάρα», εμπνευσμένο από την Παλαιά Διαθήκη, ένα λεπτομερές χαρακτικό, τυπωμένο με καφέ μελάνι, μέρος των πιο εντυπωσιακών εκθέματων που θα δει ο επισκέπτης και το οποίο μοιάζει σχεδόν με ζωγραφικό πίνακα.
«Ευρωπαϊκή χαρακτική: 15ος-19ος αιώνας», ΕΒΕ, ΚΠΙΣΝ, 12 Νοεμβρίου 2026 – 12 Φεβρουαρίου 2027.