Ο λόγος για την Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή (NSR), την οποία η Ρωσία χρησιμοποιεί για την μεταφορά υγροποιημένου φυσικού αερίου παρά τις κυρώσεις που της έχουν επιβληθεί.
Το CNNi κατάφερε να εντοπίσει την πορεία του δεξαμενόπλοιου «Christophe de Margerie» το οποίο ξεκίνησε το πρώτο ταξίδι για φέτος κατά μήκος της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής στα τέλη Μαΐου.
Σύμφωνα με τα ναυτιλιακά δεδομένα, το πλοίο είχε μόλις σταματήσει σε λιμάνι που συνδέεται με το Arctic LNG-2, μια εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στα βάθη της ρωσικής Αρκτικής, η οποία τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις. Από εκεί, και με την καθοδήγηση παγοθραυστικού το δεξαμενόπλοιο διέσχισε με αργές κινήσεις χιλιάδες μίλια αρκτικών υδάτων και τον Βερίγγειο Πορθμό.
Το ταξίδι του, διάρκειας περίπου δύο εβδομάδων, ολοκληρώθηκε στη χερσόνησο Καμτσάτκα, στη ρωσική Άπω Ανατολή, όπου το πλοίο εισήλθε σε έναν απομονωμένο κόλπο που παλαιότερα φιλοξενούσε σοβιετικό στρατιωτικό οικισμό.
Εκεί, δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το CNNi δείχνουν το «Christophe de Margerie» να προσεγγίζει μια τεράστια πλωτή μονάδα αποθήκευσης, σε διάταξη τυπική για μεταφορές φορτίου από πλοίο σε πλοίο. Το δεξαμενόπλοιο φάνηκε να εκφορτώνει το φορτίο του – το οποίο υπόκειται σε κυρώσεις – στη μονάδα, προτού ξεκινήσει το ταξίδι της επιστροφής προς την Αρκτική, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της υπηρεσίας Marine Traffic.
Υπό τον έλεγχο της Μόσχας
Η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή (NSR), η οποία ελέγχεται από τη Μόσχα, παραμένει αποκλεισμένη από αδιαπέραστους πάγους το μεγαλύτερο μέρος του έτους και είναι πλεύσιμη χωρίς τη βοήθεια παγοθραυστικών μόνο για ένα σύντομο χρονικό διάστημα το καλοκαίρι. Πρόκειται για μια αμφιλεγόμενη θαλάσσια αρτηρία που διασχίζει μια περιοχή η οποία ολοένα και περισσότερο αναδεικνύεται σε νέο πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Ανάλυση του CNNi σε ναυτιλιακά δεδομένα – τα οποία συγκεντρώθηκαν από το Centre for High North Logistics με έδρα τη Νορβηγία – δείχνει ότι, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η διεθνής κυκλοφορία κατά μήκος της διαδρομής κυριαρχείται από το εμπόριο με έναν μόνο ξένο εταίρο: την Κίνα.
Αυτή η εμπορική δραστηριότητα – η οποία ενισχύει τη ρωσική πολεμική οικονομία και θωρακίζει την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας – συνδυάζεται με την επέκταση των κινεζικών ναυτιλιακών δραστηριοτήτων στην περιοχή, καθώς και με την αυξανόμενη ανησυχία στη Δύση ότι η κινεζική παρουσία εκεί ενδέχεται να προμηνύει μελλοντική στρατιωτική χρήση.
Μία ημέρα αφότου το δεξαμενόπλοιο «Christophe de Margerie» αναχώρησε από τη χερσόνησο Καμτσάτκα, ένα δεύτερο δεξαμενόπλοιο που υπόκειται σε αμερικανικές κυρώσεις –το «Arctic Mulan»– έφτασε στην είσοδο του ίδιου κόλπου. Την επόμενη μέρα το πλοίο ξεκίνησε το ταξίδι του προς το κινεζικό λιμάνι Μπεϊχάι.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNNi, δορυφορική εικόνα που λήφθηκε 11 ημέρες αργότερα δείχνει το «Arctic Mulan» ελλιμενισμένο στο λιμάνι της νότιας Κίνας, όπου ένας τερματικός σταθμός έχει «απομονωθεί ειδικά για την παραλαβή ρωσικών φορτίων LNG που υπόκεινται σε κυρώσεις» από τον περασμένο Σεπτέμβριο, όπως δήλωσε ο Τσαρλς Κοστερούς, ανώτερος αναλυτής LNG στην εταιρεία εμπορικών πληροφοριών Kpler.
Τα στοιχεία ναυσιπλοΐας δείχνουν ότι η μεταφορά επαναλήφθηκε με τα ίδια πλοία τον Ιούλιο, υπογραμμίζοντας πώς η Βόρεια Θαλάσσια Οδός (NSR) έχει αναδειχθεί σε ταχεία οδό για την πρόσβαση της Κίνας σε καύσιμα που υπόκεινται σε αμερικανικές κυρώσεις.
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αλλάζει τα δεδομένα
Τώρα, καθώς η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή – έχει προκαλέσει τον εγκλωβισμό δεξαμενόπλοιων πετρελαίου και φυσικού αερίου και έχει πλήξει το παγκόσμιο εμπόριο, η Κίνα και η Ρωσία προετοιμάζονται για αυτό που θα μπορούσε να γίνει μια χρονιά – ρεκόρ ως προς τη διακίνηση κατά μήκος αυτής της εναλλακτικής ναυτιλιακής διαδρομής.
Για την Κίνα, αυτό σημαίνει επίσης μια εξαιρετικά ευνοϊκή χρονιά σε μια περιοχή όπου επιδιώκει εδώ και καιρό να διευρύνει την παρουσία της ως αυτοαποκαλούμενο «κράτος κοντά στην Αρκτική» όπου το λιώσιμο των πάγων θα μπορούσε να επιτρέψει μεγαλύτερες περιόδους ναυσιπλοΐας και περισσότερες διαδρομές τις επόμενες δεκαετίες.
«Η Κίνα έχει πλέον μπροστά της ένα τεράστιο πεδίο δράσης», δήλωσε ο Νταϊσούκε Χαράντα, γενικός διευθυντής του τμήματος ενέργειας στον κρατικά υποστηριζόμενο ιαπωνικό οργανισμό Japan Organization for Metals and Energy Security, ο οποίος είναι γνώστης του έργου Arctic LNG-2 και των δραστηριοτήτων της Κίνας στην περιοχή.
Το όνειρο του Πούτιν για την Αρκτική
Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν οραματίζεται εδώ και καιρό τη διαδρομή μήκους 3.500 μιλίων κατά μήκος των δαντελωτών ακτών της Ρωσίας στην Αρκτική ως μια βασική αρτηρία εμπορίου, αλλά και ως μοχλό προσέλκυσης επενδύσεων σε ρωσικά λιμάνια και κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Τους τελευταίους μήνες, υποστηρίζει ότι οι διαταραχές στο εμπόριο λόγω των συγκρούσεων γύρω από την Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ αποδεικνύουν πως η εν λόγω εποχική διαδρομή είναι «η ασφαλέστερη, η πιο αξιόπιστη και η πιο αποδοτική».
Αντίστοιχα, ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ ονειρεύεται εδώ και χρόνια έναν «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» που θα διασχίζει την Αρκτική, αποτελώντας μια παγωμένη προέκταση της εμβληματικής πρωτοβουλίας του για υποδομές, γνωστής ως «Μία ζώνη ένας δρόμος» (Belt and Road). Το σχέδιο, το οποίο παρουσίασε ο Σι το 2018, αποσκοπεί στην επέκταση της κινεζικής επιρροής στην περιοχή, από τη Ρωσία έως τη Σκανδιναβία και πέρα από αυτήν.
Η κατάσταση δημιούργησε ένα «παράθυρο ευκαιρίας» για το Πεκίνο, σύμφωνα με τον Μαρλ Λαντέιν, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Τρόμσο: την ευκαιρία να αξιοποιήσει τη θέση της ως βασικός εταίρος που συνδράμει τη Μόσχα στην ανάπτυξη της διαδρομής, ενισχύοντας έτσι τον ρόλο της στην Αρκτική.
Συνολικά, τουλάχιστον έξι κινεζικές ναυτιλιακές εταιρείες αναμένεται να πραγματοποιήσουν περισσότερα από 50 δρομολόγια κατά μήκος της διαδρομής αυτή τη σεζόν, χρησιμοποιώντας πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, πλοία μεταφοράς χύδην φορτίου και πλοία πολλαπλών χρήσεων. Σύμφωνα με τα δρομολόγια που δημοσίευσε η Ένωση Κινέζων Πλοιοκτητών, η συντριπτική πλειονότητα των μετακινήσεων αφορά δρομολόγια μεταξύ Κίνας και Ρωσίας.
«Όσον αφορά το φορτίο, η Κίνα και η Ρωσία είναι πλέον οι μόνες που χρησιμοποιούν πραγματικά αυτή τη διαδρομή, τη θεωρούν αναπόσπαστο μέρος της στενής τους συνεργασίας», δήλωσε ο Κγιέλ Στόκβικ, διευθύνων σύμβουλος του Κέντρου Logistics για τον Άπω Βορρά (CHNL) του Πανεπιστημίου Nord της Νορβηγίας, το οποίο παρακολουθεί την κίνηση στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό (NSR).
Βέβαια ο όγκος του εμπορίου κατά μήκος της διαδρομής παραμένει ελάχιστος σε σύγκριση με μεγάλες αρτηρίες όπως η Διώρυγα του Σουέζ και κυριαρχείται από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τα οποία διοχετεύονται κυρίως προς την Κίνα.
Η επιφυλακτική Δύση
Η Δύση δεν μένει αμέτοχη και παρακολουθεί τις εξελίξεις. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επικαλέστηκε το ενδεχόμενο περιπολιών ρωσικών και κινεζικών πλοίων στα ύδατα του Βόρειου Ατλαντικού, κοντά στη Γροιλανδία, για να δικαιολογήσει την απειλή του περί βίαιης κατάληψης του δανικού νησιωτικού εδάφους – ένα ζήτημα που προκάλεσε ιστορική ρήξη με τους συμμάχους της Ουάσιγκτον στο ΝΑΤΟ και την Ευρώπη. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον υπέγραψε συμφωνία ναυπήγησης πλοίων με τη Φινλανδία για την ενίσχυση του αμερικανικού στόλου παγοθραυστικών, ως απάντηση στην απόφαση της Κίνας να επεκτείνει τον δικό της στόλο.
Νωρίτερα φέτος, η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε ότι η Κίνα θα μπορούσε να εργαλειοποιήσει τις ναυτιλιακές οδούς και τις εφοδιαστικές αλυσίδες της Αρκτικής. Τον Ιούλιο, ο επικεφαλής του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι η Συμμαχία οφείλει να συντονιστεί για την αντιμετώπιση του «τεράστιου κινδύνου να αποκτήσουν η Ρωσία και η Κίνα ολοένα και μεγαλύτερη πρόσβαση στην Αρκτική».
Έντονοι είναι οι φόβοι ότι κινεζικές ερευνητικές αποστολές ενδέχεται να παρέχουν κρίσιμα δεδομένα στον κινεζικό στρατό. Μια ερευνητική αποστολή που πραγματοποιήθηκε πέρυσι περιελάμβανε την αποστολή υποβρύχιων σκαφών κάτω από τους πάγους της Αρκτικής.
Το Πεκίνο έχει επανειλημμένα απορρίψει τέτοιους ισχυρισμούς. Υπεραμύνεται των δραστηριοτήτων του στην Αρκτική, δηλώνοντας ότι «στοχεύουν στην προώθηση της ειρήνης, της σταθερότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης», σε συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο. Παράλληλα, το Πεκίνο υπερασπίζεται εδώ και καιρό τις εμπορικές του σχέσεις με τη Ρωσία, και απορρίπτει τις μονομερείς κυρώσεις.
Γιατί η Κίνα χρησιμοποιεί ιδιωτικές εταιρείες
Τα βήματα της Κίνας είναι προσεκτικά καθώς στο εγχείρημα εμπλέκονται ιδιωτικές εταιρείες. Η χρήση νέων, ιδιωτικών εταιρειών για εγχειρήματα στην Αρκτική ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη επιφυλακτικότητας εκ μέρους του Πεκίνου, δήλωσε η Ελίζαμπεθ Γουίσνικ, ειδική σε θέματα σχέσεων Κίνας-Ρωσίας και ανώτερη ερευνήτρια στο Center for Naval Analyses των ΗΠΑ. Η διέλευση από τη συγκεκριμένη διαδρομή, αν και δεν συνιστά από μόνη της παραβίαση των δυτικών κυρώσεων, ενέχει κινδύνους που σχετίζονται με τη συνεργασία με εταιρείες που περιλαμβάνονται σε “μαύρες λίστες”. «Η (Κίνα) έπρεπε να ιδρύσει νέες εταιρείες για να αποφύγει τις κυρώσεις», ανέφερε.
Υπάρχει μέλλον στην Αρκτική;
Ερωτήματα σχετικά με τη βιωσιμότητα της διαδρομής – αλλά και για τα όνειρα των ηγετών που επιδιώκουν την ανάπτυξή της – υπήρχαν ανέκαθεν. Ακόμη και πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι διεθνείς ναυτιλιακοί κολοσσοί τηρούσαν επιφυλακτική στάση, ενώ η εν λόγω διαδρομή εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Η διέλευση προϋποθέτει εγγραφή σε φορέα που υπάγεται στη ρωσική Rosatom. Το χρονικό παράθυρο για τη ναυσιπλοΐα είναι περιορισμένο. Οι συνθήκες κατά μήκος της διαδρομής μπορούν να μεταβληθούν ραγδαία, ενώ δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο να εγκλωβίζονται πλοία στους πάγους και να χρειάζονται βοήθεια —ακόμη και κατά τη θερινή περίοδο.
«Η προβλεψιμότητα είναι ένας παράγοντας που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τη λειτουργία μιας θαλάσσιας γραμμής, και το ζήτημα εδώ είναι ότι υπάρχουν διάφορες συνθήκες που προκαλούν καθυστερήσεις», δήλωσε ο Στόκβικ από το CHNL της Νορβηγίας.
Ο υψηλός κίνδυνος – καθώς και οι προκλήσεις αντιμετώπισης – διαρροών πετρελαίου και άλλων περιστατικών ασφαλείας στο αντίξοο κλίμα της Αρκτικής αποτελούν έναν ακόμη αποτρεπτικό παράγοντα, όπως και το περιβαλλοντικό κόστος της δραστηριοποίησης στην περιοχή.
Ωστόσο, οι κυβερνήσεις γνωρίζουν επίσης ότι, καθώς οι πάγοι λιώνουν τις επόμενες δεκαετίες, οι περίοδοι ναυσιπλοΐας ενδέχεται να επιμηκυνθούν και να ανοίξουν επιπλέον διαδρομές, όπως μια πιθανή διαδρομή που θα παρακάμπτει πλήρως τις ρωσικές ακτές. Για την Κίνα, αυτό θα μπορούσε να προσφέρει μια ταχεία οδό προς τον Βόρειο Ατλαντικό.
Ως πρωτοπόροι σε αυτές τις ναυτιλιακές διαδρομές, οι κινεζικές εταιρείες διαθέτουν ένα «συγκεκριμένο συγκριτικό πλεονέκτημα», σύμφωνα με τον Ζάο Λονγκ, ανώτερο ερευνητή στο Ινστιτούτο Διεθνών Στρατηγικών Μελετών και Μελετών Ασφαλείας της Σαγκάης, ιδίως για τη μελλοντική στιγμή που η «γεωπολιτική κατάσταση θα εξομαλυνθεί».
Σε μια τέτοια χρονική στιγμή, προέβλεψε, «θα υπάρξει ένα νέο κύμα κινεζικών εταιρειών που θα στραφούν στη Μόσχα για να πραγματοποιήσουν περισσότερες επενδύσεις στη ρωσική Αρκτική».