Τα ξημερώματα της Κυριακής (31/5) προς τη Δευτέρα (1/6) θα είναι ορατό από την Ελλάδα το εντυπωσιακό φαινόμενο τηςΜπλε Σελήνης,με τιςιστορικές ρίζες του όρου και τους δύο ορισμούς του να περιβάλλονται από ένα μυστήριο και, σύμφωνα με μαρτυρίες, από ένα σφάλμα ερμηνείας.
Φυσικά, η Σελήνη δεν θα είναι… μπλε. Γιατί μπορεί να υπάρχουν δύο τύποι μπλε φεγγαριών, αλλά κανένας τους δεν έχει σχέση με το χρώμα. Αντίθετα, η Μπλε Σελήνη έχει να κάνει με τον τρόπο που μετράμε τον χρόνο και τους σεληνιακούς κύκλους.
Ο παραδοσιακός ορισμός της Μπλε Σελήνης είναι η λεγόμενη εποχική Μπλε Σελήνη και αναφέρεται στην τρίτη πανσέληνο μιας εποχής που έχει συνολικά τέσσερις πανσελήνους.
Ο δεύτερος ορισμός, που προέκυψε αργότερα από παρερμηνεία του αρχικού, είναι η μηνιαία Μπλε Σελήνη και αναφέρεται στη δεύτερη πανσέληνο μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα. Σήμερα, ο μηνιαίος ορισμός θεωρείται αποδεκτός ως εναλλακτικός. Και η πανσέληνος που θα δούμε στις 31 Μαΐου θα είναι μια τέτοια, μηνιαία Μπλε Σελήνη.
Μάλιστα, θα είναι μια από τις μικρότερες του έτους, γνωστή ως «μικροσελήνη», καθώς η Σελήνη θα βρίσκεται στη μεγαλύτερη απόστασή της από τη Γη (αντίθετα με την υπερσελήνη, που βρίσκεται στην μικρότερη απόσταση από εμάς).
Η μικροσελήνη φαίνεται 7% μικρότερη από μια μέση πανσέληνο και 12-14% μικρότερη από μια υπερπανσέληνο. Όσον αφορά την επόμενη εποχική Μπλε Σελήνη, αναμένεται στις 21 Αυγούστου 2032.
Γιατί εμφανίζεται η Μπλε Σελήνη
Η Σελήνη ολοκληρώνει τον κύκλο των φάσεών της σε περίπου 29,5 ημέρες. Έτσι, μέσα σε ένα έτος συνήθως παρατηρούμε 12 πανσελήνους, καθεμία από τις οποίες σε πολλές κουλτούρες έχει το δικό της όνομα. Ωστόσο, 12 σεληνιακοί κύκλοι αντιστοιχούν σε περίπου 354 ημέρες, λιγότερες από τις 365 του ημερολογιακού έτους. Αυτό σημαίνει ότι περίπου κάθε δυόμισι χρόνια εμφανίζεται μια 13η πανσέληνος μέσα στο ίδιο έτος, η οποία δεν ακολουθεί το καθιερωμένο σύστημα ονοματοδοσίας και αναφέρεται ως Μπλε Σελήνη.
Παρότι λοιπόν οι αγγλόφωνοι έχουν τη φράση «once in a blue moon» για να αναφερθούν σε κάτι που συμβαίνει σπάνια, το φαινόμενο εμφανίζεται αρκετά τακτικά από αστρονομική άποψη. Λόγω της διάρκειας των σεληνιακών κύκλων, ο Φεβρουάριος δεν μπορεί ποτέ να «φιλοξενήσει» ποτέ μηνιαία Μπλε Σελήνη, καθώς έχει μόνο 28 ημέρες – ή 29 στα δίσεκτα έτη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ο Φεβρουάριος μπορεί να μην έχει καθόλου πανσέληνο, ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως «Μαύρη Σελήνη».
Πότε θα τη δούμε
Η Μπλε Σελήνη της 31ης Μαΐου θα είναι ορατή στον νυχτερινό ουρανό τα ξημερώματα της Δευτέρας, 1η Ιουνίου, στις 4:06 το πρωί. Η Σελήνη θα εμφανιστεί στον ουρανό προς την κατεύθυνση του κόκκινου αστέρα Αντάρη στον αστερισμό του Σκορπιού, προτού εισέλθει στον Οφιούχο.
Όταν η Σελήνη γίνεται όντως μπλε
Αξίζει να αναφερθεί ότι υπάρχει όντως και η κυριολεκτικά Μπλε Σελήνη, αν και πρόκειται για εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο. Το 1883, μετά την έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα στην Ινδονησία, τεράστιες ποσότητες στάχτης εκτοξεύθηκαν σε ύψος έως και 80 χιλιομέτρων στην ατμόσφαιρα. Τα πολύ μικρά σωματίδια λειτούργησαν σαν φίλτρο, διαχέοντας το κόκκινο φως και δίνοντας στη Σελήνη μια χαρακτηριστική γαλαζοπράσινη απόχρωση. Παρόμοια φαινόμενα έχουν παρατηρηθεί και μετά άλλες μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις, όπως του Ελ Τσιτσόν στο Μεξικό το 1983, του Όρους της Αγίας Ελένης το 1980 και του Πινατούμπο το 1991.