Οι καθημερινές τραπεζικές συναλλαγές στην Ελλάδα αλλάζουν σταδιακά μορφή. Το μοντέλο των μεμονωμένων προμηθειών για κάθε έμβασμα, πληρωμή ή μεταφορά χρημάτων δίνει τη θέση του σε συνδρομητικά πακέτα υπηρεσιών, τα οποία έναντι μικρής μηνιαίας χρέωσης προσφέρουν ένα σύνολο ηλεκτρονικών συναλλαγών. Η μετάβαση αυτή δεν είναι τυχαία. Αποτελεί την απάντηση των τραπεζώνσε δύο παράλληλες εξελίξεις: αφενός τις κυβερνητικές παρεμβάσεις που περιόρισαν σημαντικά τις προμήθειες στις βασικές τραπεζικές υπηρεσίες και αφετέρου τις ολοένα μεγαλύτερες επενδύσεις που απαιτεί ο ψηφιακός μετασχηματισμόςτου τραπεζικού συστήματος.
Μετά τη Eurobank, που εφάρμοσε πρώτη τα συνδρομητικά πακέτα συναλλαγών, τη σκυτάλη πήραν η Εθνική Τράπεζα και η Alpha Bank, καθιερώνοντας τη μηνιαία χρέωση των λογαριασμών, ενώ η Τράπεζα Πειραιώςδεν έχει μέχρι σήμερα προχωρήσει στην υποχρεωτική ένταξη των πελατών της σε κάποιο πακέτο, παρά το γεγονός ότι έχει λανσάρει επίσης πακέτα λογαριασμών. Η δημιουργία συνδρομητικών πακέτων ήλθε και ως συνέχεια της αύξησης του κόστους εξυπηρέτησης στα φυσικά καταστήματα, και πλέον με μηνιαίο κόστος από 0,60 έως 0,80 ευρώ τα πακέτα αυτά περιλαμβάνουν έναν αριθμό ηλεκτρονικών συναλλαγών, όπως μεταφορές χρημάτων, πληρωμές λογαριασμών και άλλες υπηρεσίες που πραγματοποιούνται μέσω e-banking και mobile banking. Η λογική τους θυμίζει αρκετά τα προγράμματα συνδρομής που εφαρμόζονται σε άλλους κλάδους και αντί ο πελάτης να πληρώνει κάθε συναλλαγή ξεχωριστά, καταβάλλει ένα σταθερό ποσό και αποκτά πρόσβαση σε ένα «πακέτο» υπηρεσιών.
Η δημιουργία συνδρομητικών πακέτων ήλθε και ως συνέχεια της αύξησης του κόστους εξυπηρέτησης στα φυσικά καταστήματα. Η λογική τους θυμίζει αρκετά τα προγράμματα συνδρομής που εφαρμόζονται σε άλλους κλάδους και αντί ο πελάτης να πληρώνει κάθε συναλλαγή ξεχωριστά, καταβάλλει ένα σταθερό ποσό και αποκτά πρόσβαση σε ένα πακέτο υπηρεσιών.
Για έναν πελάτη που χρησιμοποιεί συστηματικά τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες της τράπεζάς του, πραγματοποιεί συχνά εμβάσματα ή πληρωμές και αξιοποιεί τις ψηφιακές εφαρμογές, τα πακέτα αυτά μπορεί να αποδειχθούν οικονομικότερα από τις μεμονωμένες χρεώσεις. Αντίθετα, για έναν πελάτη που χρησιμοποιεί περιορισμένα τον λογαριασμό του ή πραγματοποιεί ελάχιστες συναλλαγές κάθε μήνα, η χρησιμότητά τους είναι σαφώς μικρότερη.
Η νέα στρατηγική των τραπεζών δοκιμάζεται ωστόσο και στις δικαστικές αίθουσες. Οι αποφάσεις του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών για τα συνδρομητικά πακέτα της Εθνικής Τράπεζας και της Alpha Bank δεν αμφισβητούν, καταρχήν, τη δυνατότητα των τραπεζών να διαθέτουν τέτοιου είδους προϊόντα. Θέτουν όμως αυστηρότερες προϋποθέσεις ως προς την ενημέρωση των πελατών πριν από την ένταξή τους σε αυτά, ανοίγοντας τη συζήτηση για τον τρόπο διάθεσης των τραπεζικών πακέτων συναλλαγών.
Σύμφωνα με το σκεπτικό των αποφάσεων, ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να αντιληφθεί με σαφήνεια ποιες υπηρεσίες παρέχονται ήδη χωρίς επιβάρυνση βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, ποιες αποτελούν πραγματικά πρόσθετες παροχές του συνδρομητικού πακέτου και ποια είναι η οικονομική αξία της μηνιαίας χρέωσης σε σχέση με τις μεμονωμένες προμήθειες που θα κατέβαλλε χωρίς αυτό. Το δικαστήριο έκρινε ότι η ενημέρωση που είχε προηγηθεί δεν επέτρεπε στον μέσο καταναλωτή να αξιολογήσει με πληρότητα τα στοιχεία αυτά, πριν θεωρηθεί ότι αποδέχεται την τροποποίηση της σύμβασής του.
Oι αποφάσεις του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών θέτουν αυστηρότερες προϋποθέσεις ως προς την ενημέρωση των πελατών πριν από την ένταξή τους στα τραπεζικά πακέτα συναλλαγών, ανοίγοντας τη συζήτηση για τον τρόπο διάθεσης αυτών.
Οι δύο αποφάσεις οδηγούν ήδη σε αλλαγή της πρακτικής που ακολουθούν οι δύο τράπεζες, καθώς τόσο η Εθνική Τράπεζα όσο και η Alpha Bank αναθεωρούν τον τρόπο με τον οποίο τα παρουσιάζουν στους πελάτες τους.
Εθνική
Στη νέα ενημέρωση που απέστειλε στους πελάτες της, η Εθνική Τράπεζα εξηγεί αναλυτικά την προστιθέμενη αξία του «Λογαριασμού Προνομίων» σε σχέση με έναν απλό καταθετικό λογαριασμό. Το πακέτο, με μηνιαία συνδρομή 0,80 ευρώ, περιλαμβάνει:
– Εως 50 εξερχόμενα και 50 εισερχόμενα διατραπεζικά εμβάσματα τον μήνα μέσω digital banking.
– Δωρεάν φόρτιση προπληρωμένης κάρτας χωρίς περιορισμό ποσού.
– Δωρεάν πληρωμές και πάγιες εντολές προς όλους τους οργανισμούς – συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών φορέων και οργανισμών του εξωτερικού.
– Υπηρεσίες όπως βεβαιώσεις υπολοίπου, έκτακτα αντίγραφα κίνησης λογαριασμού και συμμετοχή στο πρόγραμμα επιβράβευσης Go For More.
Η τράπεζα αποτυπώνει με συγκεκριμένα παραδείγματα πότε το πακέτο είναι οικονομικά συμφέρον για τον πελάτη. Υπενθυμίζει ότι, βάσει του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, τα διατραπεζικά εμβάσματα έως 5.000 ευρώ μέσω ψηφιακών καναλιών κοστίζουν 0,50 ευρώ ανά συναλλαγή, γεγονός που σημαίνει ότι δύο εμβάσματα τον μήνα ισοδυναμούν με τη μηνιαία συνδρομή. Αντίστοιχα, επισημαίνει ότι οι δωρεάν πληρωμές που προβλέπει ο νόμος αφορούν συγκεκριμένες κατηγορίες οργανισμών, ενώ για πληρωμές προς ιδιωτικούς φορείς ή για συναλλαγές εκτός Ελλάδας εξακολουθούν να επιβάλλονται προμήθειες, οι οποίες επίσης μπορούν να υπερβούν το κόστος της μηνιαίας συνδρομής. Ανάλογη σύγκριση κάνει και για τη φόρτιση προπληρωμένων καρτών, όπου το πακέτο καταργεί τους περιορισμούς και τις πρόσθετες χρεώσεις που ισχύουν στον απλό καταθετικό λογαριασμό.
Αντίστοιχα, το myAlpha Benefit Base της Alpha Bank, με την ίδια μηνιαία συνδρομή των 0,80 ευρώ, προσφέρει:
– Μία δωρεάν εξερχόμενη και μία δωρεάν εισερχόμενη διατραπεζική μεταφορά έως 5.000 ευρώ κάθε μήνα.
– Μία δωρεάν πληρωμή πιστωτικής κάρτας άλλης τράπεζας μέσω digital banking.
– Δωρεάν ανανέωση της χρεωστικής ή της προπληρωμένης κάρτας.
– Απεριόριστες πληρωμές προς εταιρείες και οργανισμούς μέσω digital banking ή πάγιας εντολής.
Σύμφωνα με την Alpha Bank, το πακέτο μπορεί να μειώσει τα μηνιαία έξοδα συναλλαγών έως και κατά 70%, ανάλογα με τη χρήση που κάνει ο πελάτης. Η χρέωση δεν εφαρμόζεται σε όσους λαμβάνουν τη μισθοδοσία ή τη σύνταξή τους στην Alpha Bank, σε πελάτες με διευρυμένη σχέση και σειρά προϊόντων της τράπεζας, καθώς και σε κατοίκους των νησιών του Αιγαίου με καθεστώς μειωμένου ΦΠΑ.
Αντίστοιχη λογική που συνοδεύεται με εξαιρέσεις έχει και το πακέτο Eurobank My Blue Advantage, το οποίο με χρέωση 0,60 ευρώ εξασφαλίζει:
– Δωρεάν έκδοση και πενταετή ανανέωση χρεωστικής κάρτας (Debit Mastercard, Hybrid Debit Mastercard ή Personal Banking Debit Visa) για τον πρώτο δικαιούχο του λογαριασμού.
– Δωρεάν επανέκδοση χρεωστικής κάρτας λόγω απώλειας, φθοράς ή κλοπής, επίσης για τον πρώτο δικαιούχο του λογαριασμού.
– Δωρεάν έκδοση και φόρτιση άυλης προπληρωμένης κάρτας Travellers Prepaid για συναλλαγές σε ξένο νόμισμα, με 0% προμήθεια μετατροπής συναλλάγματος κάθε μέρα και τα Σαββατοκύριακα.
– Δωρεάν έκδοση και φόρτιση προπληρωμένης κάρτας Prepaid Eurobank Visa ή/και Virtual Prepaid Mastercard.
– Δωρεάν απεριόριστες πάγιες εντολές για αυτόματη πληρωμή λογαριασμών σε όλους τους οργανισμούς και τις εταιρείες, πέρα από εκείνες που είναι δωρεάν βάσει νόμου.
Η χρέωση των 0,60 ευρώ δεν ισχύει για όποιον έχει κατά μέσον όρο κάθε μήνα από 10.000 και πάνω συνολικά σε καταθετικά, ασφαλιστικά και επενδυτικά προϊόντα στη Eurobank ως πρώτος δικαιούχος, για όποιον λαμβάνει τη μισθοδοσία ή τη σύνταξή του σε λογαριασμό όπου είναι πρώτος δικαιούχος, για τους πελάτες personal banking ή private banking και για όσους λαμβάνουν συγκεκριμένα επιδόματα από τον ΟΠΕΚΑ στη Eurobank.
Απώλειες εσόδων μετά τη μείωση των προμηθειών
Με δεδομένο ότι, σύμφωνα με στοιχεία του Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ), ο αριθμός των καταθετών σε όλες τις τράπεζες στη χώρα μας φτάνει τα 31 εκατ., καθώς πολλοί είναι αυτοί που διατηρούν λογαριασμό σε πάνω από δύο τράπεζες, ακόμη και τα 60-80 λεπτά δημιουργούν μια νέα και υπολογίσιμη πηγή εσόδων για τις τράπεζες. Το έσοδο αυτό γίνεται υπολογίσιμο μετά τα κυβερνητικά μέτρα κατάργησης ή μείωσης των προμηθειών σε εμβάσματα και στις αναλήψεις μετρητών από τα ATM.
Υπενθυμίζεται ότι η πρώτη μεγάλη αλλαγή ήρθε στις αρχές του 2025, όταν τέθηκε σε εφαρμογή το πακέτο μέτρων για τον περιορισμό των τραπεζικών προμηθειών. Μεταξύ άλλων, επιβλήθηκε ανώτατη χρέωση 0,50 ευρώ στα διατραπεζικά εμβάσματα έως 5.000 ευρώ που πραγματοποιούνται μέσω ψηφιακών καναλιών, μηδενίστηκαν οι προμήθειες για πληρωμές προς το Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία και επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας μέσω e-banking και mobile banking, ενώ καταργήθηκαν ή περιορίστηκαν και άλλες επιβαρύνσεις σε καθημερινές συναλλαγές.
Ακολούθησε δεύτερη παρέμβαση για τις αναλήψεις μετρητών από ΑΤΜ, η οποία περιόρισε περαιτέρω τις σχετικές χρεώσεις. Αφορμή αποτέλεσαν οι χρεώσεις σε δίκτυα ΑΤΜ τρίτων παρόχων (όπως η Cashflex) και η κυβέρνηση προχώρησε σε νέα νομοθετική παρέμβαση.
Οι αλλαγές αυτές είχαν άμεσο αντίκτυπο στα έσοδα από προμήθειες –το υπουργείο είχε εκτιμήσει τις απώλειες στα 150 εκατ. ευρώ– και με βάση τα στοιχεία που αναφέρονται στις οικονομικές καταστάσεις των τραπεζών η Εθνική κατέγραψε μείωση των αντίστοιχων εσόδων κατά 21% το 2025, αποδίδοντας τη μείωση στα κρατικά μέτρα. Η Τράπεζα Πειραιώς υπολόγισε την επίπτωση στα περίπου 50 εκατ. ευρώ για το 2025. Στην Alpha Bank τα έσοδα από κάρτες και πληρωμές υποχώρησαν αλλά σε μικρότερο ποσοστό, ενώ στη Eurobank η αύξηση του όγκου των συναλλαγών και άλλων τραπεζικών εργασιών αντιστάθμισε τις απώλειες από τις χαμηλότερες χρεώσεις.
Η απώλεια μέρους των εσόδων από προμήθειες συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία οι τράπεζες καλούνται να χρηματοδοτήσουν ολοένα και υψηλότερες δαπάνες για τον ψηφιακό μετασχηματισμό τους. Το κόστος αυτό δεν περιορίζεται στις νέες επενδύσεις σε τεχνολογία. Μεγάλο μέρος αφορά τη διαρκή λειτουργία ενός σύνθετου τεχνολογικού οικοσυστήματος που υποστηρίζει εκατομμύρια ηλεκτρονικές συναλλαγές κάθε χρόνο. Mobile banking, Internet banking, συστήματα άμεσων πληρωμών, μηχανισμοί πρόληψης απάτης, εφαρμογές καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος, υποδομές κυβερνοασφάλειας, clouds και κέντρα δεδομένων λειτουργούν αδιάλειπτα, ανεξάρτητα από τον αριθμό των συναλλαγών που πραγματοποιούνται καθημερινά.
Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, μόνο το ετήσιο λειτουργικό κόστος για τη διατήρηση αυτού του τεχνολογικού οικοσυστήματος σε μια μεγάλη συστημική τράπεζα κυμαίνεται από τα 70 έως τα 100 εκατ. ευρώ, χωρίς να περιλαμβάνονται νέα έργα ή πρόσθετες επενδύσεις. Το κόστος αυτό μάλιστα ακολουθεί ανοδική πορεία, καθώς οι δαπάνες για εξοπλισμό, υποδομές cloud και εξειδικευμένα πληροφοριακά συστήματα αυξάνονται τα τελευταία χρόνια με ρυθμούς της τάξης του 5%-10% ετησίως, ενώ, σύμφωνα με στελέχη του κλάδου, σε ορισμένες κατηγορίες τεχνολογικού εξοπλισμού οι αυξήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός των τραπεζών έχει και σημαντικά οφέλη, με κυριότερο τη μείωση του προσωπικού που απελευθερώνεται από τα καταστήματα, αλλά και κεντρικές υπηρεσίες και τη σημαντική μείωση του κόστους. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με στοιχεία της ΤτΕ, ο αριθμός των τραπεζοϋπαλλήλων έχει συρρικνωθεί κατά 17.700 άτομα την τελευταία 10ετία, καθώς από τις 46.000 το 2015 περιοριστηκε στις 28.380 στα τέλη του 2025, ενώ το ίδιο διάστημα ο αριθμός των υποκαταστημάτων περιορίστηκε από 2.547 σε 1.352.