Φόρτωση Text-to-Speech…
Ο Μάρκο Ραντόγιεβιτς, φοιτητής από το Νόβι Σαντ, είναι είκοσι δύο ετών. «Δεν θυμάμαι την εποχή πριν από τον Βούτσιτς. Ημουν οκτώ ετών όταν πήρε την εξουσία. Ελπίζω όμως ότι δεν θα θυμάμαι ούτε εκείνον σε μερικά χρόνια. Είμαι χαρούμενος. Νιώθω απελευθερωμένος».
Η χαρά του φοιτητή –όπως τη μοιράστηκε με τους FT– δεν αντιστοιχεί στην πολιτική πραγματικότητα στο Βελιγράδι. Η εκλογική επικράτηση των αντιπάλων του Βούτσιτς δεν ήταν η μεγαλύτερη έκπληξη. Πιο απροσδόκητη ήταν η αποδοχή του αποτελέσματος, που είχε στη διάθεσή του τα μέσα για να το αμφισβητήσει. Τα έχει ακόμη, λένε. Η εξουσία του είναι τόσο εμπεδωμένη –στους θεσμούς, στην αγορά και στα media– που μπορεί να υπονομεύσει την ομαλή μετάβαση. Εχει άλλωστε προσωπικούς λόγους για να το κάνει.
Ομως, ο Μάρκο μπορεί να βρει νωπά ιστορικά προηγούμενα για να στηρίξει την αισιοδοξία του. Μπορεί να κοιτάξει προς την Πολωνία, όπου ένα κόμμα που είχε αποκτήσει καθεστωτικά χαρακτηριστικά έχασε τις εκλογές τον Δεκέμβριο του 2023. Μπορεί, ακόμη πιο κοντά του, να δει την αλλαγή στη Βουδαπέστη, όπου από τον Απρίλιο ο Ορμπαν δεν κρατάει πια τα ηνία.
Πώς αλλάζουν οι ελλειμματικές δημοκρατίες.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η εκλογική αναμέτρηση δεν δόθηκε με ίσους όρους. Και ωστόσο οι «δημοκρατορίες» –οι δημοκρατίες που διατηρούν την εκλογική τους ρουτίνα ενώ οι άλλοι πυλώνες τους, όπως το κράτος δικαίου και η ελευθερία του λόγου, έχουν φαλκιδευτεί– αποδεικνύονται λιγότερο κραταιές απ’ ό,τι φοβούνταν οι επικριτές τους. Μπορεί να μην ήρθε το τέλος της Ιστορίας – με την οριστική επικράτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας· δεν έχει έρθει όμως ούτε η υποτροπή της. Η Δύση δεν ξαναζεί τη δεκαετία του ’30. Οχι ακόμη.
Θα πει κανείς ότι είναι παραπειστικό να επιχειρούνται τέτοιες προβολές με παραδείγματα τρεις ανατολικοευρωπαϊκές δημοκρατίες, την ώρα που στη μεγαλύτερη δυτική δημοκρατία ο πρόεδρος τάζει κυριολεκτικά λεφτά, για να εξαγοράσει όσες ψήφους δεν μπορεί να χειραγωγήσει ή να καταπιέσει με διοικητικά ή «δικαστικά» μέσα. Θα αντέχαμε αν άλλα δέκα χρόνια στη μικρή Σερβία κυριαρχούσε ο Βούτσιτς. Αλλά την κυριαρχία του τραμπισμού στις ΗΠΑ –και παντού, όπου προκαλεί βραχυκυκλώματα– πόσο ακόμη μπορούμε να την αντέξουμε;
Από αύριο, από το Ισραήλ, ανοίγει μια εκλογική εβδομάδα που μπορεί να αλλάξει τα πράγματα στη Δύση. Την επόμενη Τρίτη, οι Αμερικανοί ψηφίζουν για τα δύο νομοθετικά τους σώματα.
Στις κάλπες αυτές δεν κρίνεται μόνο, κορώνα-γράμματα, η εξουσία του Νετανιάχου ή του Τραμπ. Κρίνεται η δυνατότητα των ίδιων των σύγχρονων δημοκρατιών να ανανεώνονται –να αυτοδιορθώνονται– εκλογικά. Τα μικρά παραδείγματα της Ευρώπης δείχνουν ότι καμία καθεστωτική δύναμη δεν μπορεί να διαχειριστεί μια μεγάλη εκλογική ήττα σε συνθήκες έστω και χωλής δημοκρατίας. Οι «Μάρκο» μπορεί να μην αρκούν για να ολοκληρωθεί η αλλαγή. Αλλά χωρίς τη μαζική τους συμμετοχή δεν γίνεται.