Η μάχη του Αλαμο έχει συγκριθεί όσο λίγες με εκείνη των Θερμοπυλών. Στη συλλογική μνήμη των Ηνωμένων Πολιτειών και κυρίως του Τέξας θεωρείται μία από τις ηρωικότερες στιγμές της αμερικανικής ιστορίας. Περίπου 200 άνδρες κλείστηκαν μέσα σε ένα παλιό οχυρό και αντιστέκονταν επί 13 ημέρες στον πολυάριθμο στρατό του Μεξικανού στρατηγού και de facto ισχυρού άνδρα της χώρας, εκλεγμένου προέδρου που βρισκόταν τότε σε άδεια από την άσκηση των καθηκόντων του, Αντόνιο Λόπες ντε Σάντα Αννα. Στην τελική έφοδο ρίχτηκαν εναντίον τους περίπου 1.800 Μεξικανοί στρατιώτες. Η αναλογία δηλαδή ήταν εννέα προς έναν.
Οταν ο εχθρός κατάφερε να διασπάσει τα πέτρινα τείχη, κανένας από τους μάχιμους υπερασπιστές του οχυρού δεν επέζησε. Η ιστορία τους έγινε θρύλος, πέρασε στα σχολικά βιβλία και στον κινηματογράφο και γέννησε μια φράση που εξακολουθεί να ακούγεται μέχρι σήμερα: «Θυμηθείτε το Αλαμο».
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετη από την εικόνα με την οποία μεγάλωσαν γενιές και γενιές Αμερικανών. Οι πολιορκημένοι δεν είχαν κλειστεί στο Αλαμο έχοντας αποφασίσει εξαρχής να θυσιαστούν. Περίμεναν βοήθεια, ζητούσαν συνεχώς ενισχύσεις και εκτιμούσαν πως μπορούσαν να κρατήσουν τη θέση έως ότου καταφθάσουν περισσότερες δυνάμεις. Οταν έγινε σαφές ότι η βοήθεια δεν επρόκειτο να έρθει εγκαίρως, παρέμειναν στις θέσεις τους μέχρι το τέλος.
Οι ιεραποστολικές εγκαταστάσεις που μετατράπηκαν σε στρατιωτικό οχυρό
Ας τα πάρουμε, όμως, με τη σειρά. Το Αλαμο βρίσκεται στο κέντρο του σημερινού Σαν Αντόνιο, μιας από τις μεγαλύτερες πόλεις του Τέξας, στις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1836, όμως, ούτε το Τέξας ανήκε στις ΗΠΑ ούτε το Αλαμο είχε χτιστεί εξαρχής ως φρούριο. Επρόκειτο για ένα μεγάλο ισπανικό κτιριακό συγκρότημα που είχαν αρχίσει να κατασκευάζουν Φραγκισκανοί ιεραπόστολοι το 1744. Περιλάμβανε εκκλησία, αποθήκες, μια μεγάλη αυλή και μακρόστενα οικήματα στα οποία έμεναν αρχικά οι μοναχοί και οικογένειες αυτοχθόνων, τα μέλη των οποίων κατηχούνταν στον Καθολικισμό και εργάζονταν στα χωράφια και στα εργαστήρια της ιεραποστολής.
Οι ιεραποστολές αυτού του τύπου δεν προορίζονταν να λειτουργούν επ’ αόριστον. Σκοπός τους ήταν να προσηλυτίσουν τους αυτόχθονες στον Καθολικισμό, να τους διδάξουν την ισπανική γλώσσα και διάφορες εργασίες και να τους εντάξουν ομαλότερα στην κοινωνία της ισπανικής αποικίας. Το 1793, λοιπόν, το ισπανικό στέμμα αποφάσισε να τερματίσει τον ιεραποστολικό χαρακτήρα του συγκροτήματος. Η γη και μέρος της περιουσίας του μοιράστηκαν στους αυτόχθονες κατοίκους, ενώ η παλιά ιεραποστολή μετατράπηκε σε αυτοδιοικούμενη πολιτική κοινότητα.
Δέκα χρόνια αργότερα, το 1803, εγκαταστάθηκε στα παλιά κτίρια του Αλαμο μια μονάδα περίπου 100 ανδρών του ισπανικού αποικιακού ιππικού. Οι στρατιώτες μετέτρεψαν τα οικήματα σε στρατώνες και το συγκρότημα άρχισε να χρησιμοποιείται ως στρατιωτικό φυλάκιο.
Μετά την ανεξαρτησία του Μεξικού από την Ισπανία, το 1821, η στρατιωτική χρήση του συγκροτήματος Αλαμο συνεχίστηκε. Απλώς τώρα στο οχυρό, αντί να ζουν Ισπανοί οπλίτες, διέμεναν Μεξικανοί στρατιώτες. Ετσι, όταν ξέσπασε η Επανάσταση του Τέξας το 1835, το παλιό ιεραποστολικό συγκρότημα χρησιμοποιούνταν ήδη επί τρεις δεκαετίες ως στρατιωτικό οχυρό.
Πώς το Τέξας οδηγήθηκε στην εξέγερση
Για να καταλάβει κανείς πώς περίπου 200 άνδρες βρέθηκαν τελικά πολιορκημένοι μέσα στο Αλαμο, πρέπει να δει πρώτα τι συνέβαινε στο Τέξας τα χρόνια πριν από τη μάχη. Οταν το Μεξικό απέκτησε την ανεξαρτησία του από την Ισπανία, το 1821, το Τέξας αποτελούσε τμήμα της επικράτειάς του. Ηταν μια τεράστια, αραιοκατοικημένη και δύσκολα ελεγχόμενη έκταση στα βόρεια σύνορα της χώρας. Η μεξικανική κυβέρνηση δεν διέθετε αρκετό πληθυσμό, ούτε ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις για να προστατεύσει και να αναπτύξει την περιοχή. Αποφάσισε, λοιπόν, να προσφέρει μεγάλες εκτάσεις γης σε όσους ήταν διατεθειμένοι να εγκατασταθούν εκεί. Τα κίνητρα προσέλκυσαν πολλούς αποίκους από τις γειτονικές Ηνωμένες Πολιτείες και κυρίως από τις νότιες πολιτείες τους.
Την εγκατάσταση των νέων κατοίκων αναλάμβαναν οι λεγόμενοι «εμπρεσάριος», ιδιώτες στους οποίους η μεξικανική κυβέρνηση παραχωρούσε το δικαίωμα να οργανώσουν τη μεταφορά και την εγκατάσταση συγκεκριμένου αριθμού οικογενειών στο Τέξας. Ο γνωστότερος από αυτούς ήταν ο Στίβεν Οστιν, ο οποίος οργάνωσε την εγκατάσταση εκατοντάδων οικογενειών και έμεινε στην Ιστορία ως ο «πατέρας του Τέξας». Οι άποικοι έπρεπε, θεωρητικά, να αποδεχθούν τη μεξικανική νομοθεσία, να ορκιστούν πίστη στη χώρα και να ασπαστούν τον Καθολικισμό. Στην πράξη, όμως, αρκετοί εξακολούθησαν να μιλούν αγγλικά, να διατηρούν τις συνήθειές τους και να έχουν στενές οικονομικές και οικογενειακές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την πατρίδα τους.
Μέσα σε λίγα χρόνια, οι αγγλόφωνοι έποικοι έγιναν πολύ περισσότεροι από τους μεξικανικής καταγωγής κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι ήταν γνωστοί ως Τεχάνος. Οσο περνούσε ο καιρός, οι διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές άρχισαν να γίνονται όλο και εντονότερες. Πολλοί από τους νεοφερμένους προέρχονταν από τις νότιες ΗΠΑ, όπου η οικονομία στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην καλλιέργεια βαμβακιού με την εργασία σκλάβων. Ετσι λοιπόν, έφεραν μαζί τους σκλάβους στο Τέξας, την ώρα που το Μεξικό επιχειρούσε την κατάργηση της δουλείας.
Η δουλεία ωστόσο δεν ήταν η μοναδική αιτία της σύγκρουσης των δύο πλευρών, αποτέλεσε όμως ένα σημαντικό μέρος της, καθώς πολλοί ιδιοκτήτες φυτειών φοβούνταν ότι η μεξικανική κυβέρνηση θα τους ανάγκαζε να απελευθερώσουν τους ανθρώπους που είχαν στην ιδιοκτησία τους.
Εντάσεις καταγράφονταν επίσης γιατί οι άποικοι αντιδρούσαν στους δασμούς που επέβαλλε το Μεξικό, διαφωνούσαν με τους σταδιακούς περιορισμούς ως προς την άφιξη νέων κατοίκων από τις ΗΠΑ και στο γεγονός ότι η διοίκηση της περιοχής βρισκόταν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Το Τέξας δεν αποτελούσε μια ξεχωριστή πολιτεία, αλλά ήταν ενωμένο διοικητικά με τη γειτονική Κοαουίλα. Πολλοί κάτοικοί του ζητούσαν να αποσπαστεί από αυτήν και να αποκτήσει δική του τοπική κυβέρνηση, χωρίς αρχικά να απαιτούν την ανεξαρτησία του από το Μεξικό.
Η κρίση κορυφώθηκε όταν ο Αντόνιο Λόπες ντε Σάντα Αννα, ο οποίος είχε ανέλθει στην προεδρία του Μεξικού, εγκατέλειψε το ομοσπονδιακό σύστημα διακυβέρνησης και συγκέντρωσε όλο και περισσότερες εξουσίες στα χέρια της κεντρικής κυβέρνησης. Οι μεξικανικές πολιτείες έχασαν μεγάλο μέρος της αυτονομίας που τους έδινε το Σύνταγμα του 1824. Στο Τέξας υπήρξαν έντονες αντιδράσεις, όπως και σε άλλες περιοχές του Μεξικού. Ετσι, οι αγγλόφωνοι έποικοι βρέθηκαν να έχουν κοινά αιτήματα με πολλούς Τεχάνος, καθώς αμφότεροι αντιδρούσαν στην αυταρχική πολιτική του Σάντα Αννα. Η εξέγερση που ακολούθησε, επομένως, δεν ήταν μια απλή σύγκρουση Αμερικανών εναντίον Μεξικανών, όπως παρουσιαζόταν συχνά τα επόμενα χρόνια.
«Ελάτε να το πάρετε» το κανόνι
Η πρώτη ένοπλη σύγκρουση θα ξεσπούσε τον Οκτώβριο του 1835 στην κωμόπολη Γκονζάλες. Οι μεξικανικές αρχές ζήτησαν από τους κατοίκους να επιστρέψουν ένα μικρό κανόνι που τους είχε παραχωρηθεί για την προστασία τους από επιδρομές. Εκείνοι αρνήθηκαν, το έκρυψαν σε κάτι οπωρώνες και ύψωσαν μια λευκή σημαία πάνω στην οποία είχαν ζωγραφίσει πρόχειρα το κανόνι και τη φράση «Come and Take It» («Ελάτε να το πάρετε»). Μια σύγχρονη εκδοχή του «μολών λαβέ». Η σύγκρουση που ακολούθησε ήταν μικρής έκτασης, θεωρείται όμως η πρώτη μάχη της Επανάστασης του Τέξας. Οι Μεξικανοί στρατιώτες υποχώρησαν και η είδηση της επιτυχίας ενθάρρυνε περισσότερους ενόπλους να ενωθούν με τους επαναστάτες.
Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, οι Τεξανοί, έχοντας συγκροτήσει ένοπλους εθελοντικούς λόχους που απαρτίζονταν από αγρότες, κτηνοτρόφους και κυνηγούς, κατέλαβαν αρκετές μεξικανικές στρατιωτικές θέσεις και τον Δεκέμβριο του 1835, ανάγκασαν τη φρουρά του Σαν Αντόνιο να παραδοθεί. Μαζί με την πόλη πέρασε στα χέρια τους και το Αλαμο, το οποίο χρησιμοποιούσε έως τότε ο μεξικανικός στρατός. Μέσα στα κτίριά του βρήκαν πυροβόλα, όπλα και στρατιωτικές προμήθειες. Η γρήγορη επικράτησή τους τούς δημιούργησε την εντύπωση ότι η εξέγερση είχε σχεδόν κερδηθεί και πως το Μεξικό δεν θα μπορούσε να οργανώσει σύντομα μια ισχυρή αντεπίθεση.
Εκαναν λάθος. Ο πρόεδρος του Μεξικού, Σάντα Αννα, συγκέντρωνε ήδη στρατό αρκετών χιλιάδων ανδρών και με τη διττή ιδιότητα του στρατηγού ετοιμαζόταν να κινηθεί πλέον ο ίδιος προς το Τέξας. Στόχος του ήταν όχι μόνο να ανακαταλάβει τις χαμένες πόλεις και τα οχυρά, αλλά και να συντρίψει την εξέγερση, δίνοντας ένα παραδειγματικό μάθημα σε όσους είχαν σηκώσει τα όπλα εναντίον της μεξικανικής κυβέρνησης. Το πρώτο μεγάλο εμπόδιο που θα συναντούσε στον δρόμο του ήταν το Αλαμο.
Ενα παλιό ιεραποστολικό κτιριακό συγκρότημα μετατρέπεται σε φρούριο
Ο Σάντα Αννα ξεκίνησε την επίθεση μέσα στον χειμώνα. Παρά το κρύο, την έλλειψη εφοδίων και την εξαντλητική πορεία, εμφανίστηκε έξω από το Σαν Αντόνιο με τον καλά οργανωμένο στρατό του, στις 23 Φεβρουαρίου 1836. Νωρίτερα από όσο υπολόγιζαν οι αντίπαλοι. Οι περισσότεροι κάτοικοι εγκατέλειψαν την πόλη και ορισμένοι κλείστηκαν μαζί με τους επαναστάτες στο Αλαμο. Στο φρούριο βρίσκονταν τότε περίπου 150 άνδρες. Ο αριθμός τους αυξήθηκε στη διάρκεια της πολιορκίας και σήμερα ο επίσημος κατάλογος περιλαμβάνει 189 υπερασπιστές.
Το Αλαμο δεν ήταν κατάλληλο για να το υπερασπιστεί μια τόσο μικρή δύναμη. Η περίμετρός του ήταν μεγάλη, τα τείχη του είχαν αδύναμα σημεία και χρειάζονταν εκατοντάδες άνδρες για να καλυφθούν σωστά. Είχε όμως περίπου 18 λειτουργικά πυροβόλα και βρισκόταν πάνω σε σημαντικούς δρόμους που οδηγούσαν από το Μεξικό προς τους οικισμούς του ανατολικού Τέξας.
Ο επικεφαλής των τεξανικών δυνάμεων Σαμ Χιούστον, ένας 42χρονος βετεράνος αξιωματικός του αμερικανικού στρατού που ασκούσε τη γενική στρατιωτική διοίκηση εξ αποστάσεως, καθώς δεν βρισκόταν στο Αλαμο, εκτιμούσε πως το οχυρό δεν θα μπορούσε εύκολα να κρατηθεί. Είχε προτείνει μάλιστα να απομακρυνθούν τα πυροβόλα και τα πολεμοφόδια, να καταστραφούν οι εγκαταστάσεις, ώστε να μη χρησιμοποιηθούν από τους Μεξικανούς, και να εγκαταλειφθεί η θέση. Η πρότασή του, ωστόσο, δεν εγκρίθηκε.
Ο Χιούστον στέλνει στο Σαν Αντόνιο τον συνταγματάρχη των τεξανικών εθελοντικών δυνάμεων Τζέιμς Μπάουι με περίπου 30 άνδρες. Μόλις φθάνει εκεί καταλήγει στο ακριβώς αντίθετο συμπέρασμα. Αντικρίζει τις οχυρώσεις και θεωρεί ότι το Αλαμο αποτελεί σημείο στρατηγικής σημασίας που χρίζει υπεράσπισης. Αρχές Φεβρουαρίου έχει φθάσει στο φρούριο και ο μόλις 26 ετών Ουίλιαμ Μπάρετ Τράβις, επικεφαλής μιας μικρής ομάδας τακτικών στρατιωτών. Για ένα διάστημα η διοίκηση εντός του Αλαμο μοιράζεται ανάμεσα στους δύο, ώσπου ο Μπάουι αρρωσταίνει βαριά και καθηλώνεται στο κρεβάτι.
Δεν θα μπλέξουμε με άλλα ονόματα προκειμένου να μην μπερδευτούμε, πέραν της αναφοράς στον Ντέιβιντ (γνωστότερο ως Ντέιβι) Κρόκετ, έναν από τους σημαντικότερους υπερασπιστές του Αλαμο. Διάσημος κυνηγός, άριστος σκοπευτής, αξιωματικός της τοπικής εθνοφυλακής και πρώην μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων, στην οποία εκπροσωπούσε το Τενεσί. Τον αναφέρουμε για να διευκρινίσουμε πως δεν ήταν διοικητής του Αλαμο, όπως εμφανίζεται σε ορισμένες ταινίες. Πολεμούσε ως εθελοντής μαζί με μια μικρή ομάδα ανδρών από το Τενεσί.
Η κόκκινη σημαία στο καμπαναριό
Οταν λοιπόν ο οργανωμένος στρατός του Μεξικανού στρατηγού Σάντα Αννα περικύκλωσε το κτιριακό συγκρότημα, έδειξε κατευθείαν τις προθέσεις του. Υψωσε μια κόκκινη σημαία στο καμπαναριό της εκκλησίας του Σαν Φερνάντο. Με αυτό τον τρόπο ξεκαθάρισε στους πολιορκημένους πως η μοναδική επιλογή που τους πρόσφερε ήταν η παράδοση άνευ όρων και πως εάν συνεχιζόταν η αντίσταση, δεν θα δινόταν έλεος. Η απάντηση των υπερασπιστών ήταν εξίσου ξεκάθαρη. Το ισχυρότερο κανόνι του φρουρίου έβαλε προς το μέρος του στρατεύματος που είχε λάβει θέση έξω από το Αλαμο.
Η πολιορκία μόλις ξεκινούσε. Οι Μεξικανοί εγκατέστησαν πυροβόλα γύρω από το φρούριο και άρχισαν να χτυπούν καθημερινά τα τείχη, προωθώντας σταδιακά τις θέσεις τους όλο και πιο κοντά.
Στις 24 Φεβρουαρίου 1836, τη δεύτερη ημέρα της πολιορκίας, ο νεαρός διοικητής των υπερασπιστών του Αλαμο, Ουίλιαμ Μπάρετ Τράβις, έγραψε την επιστολή που θα τον έκανε γνωστό σε ολόκληρη την αμερικανική ιστορία. Την απηύθυνε «προς τον λαό του Τέξας και όλους τους Αμερικανούς ανά τον κόσμο». Οπως ενημέρωνε: «Είμαι πολιορκημένος από χίλιους ή περισσότερους Μεξικανούς υπό τον Σάντα Αννα, έχω υποστεί συνεχείς βομβαρδισμούς και κανονιοβολισμούς για 24 ώρες, αλλά δεν έχω χάσει ούτε έναν άνδρα. […] Η σημαία μας εξακολουθεί να κυματίζει περήφανα στα τείχη. Δεν θα παραδοθώ ποτέ ούτε θα υποχωρήσω. Σας καλώ στο όνομα της Ελευθερίας, του πατριωτισμού και κάθε πράγματος που είναι αγαπητό στον αμερικανικό χαρακτήρα, να σπεύσετε σε βοήθειά μας».
Εκλεινε την επιστολή με τις λέξεις «Νίκη ή θάνατος». Το γράμμα δεν ήταν αποχαιρετισμός κάποιου που είχε ήδη αποφασίσει να πεθάνει. Ηταν πρωτίστως μια απελπισμένη αλλά σαφής έκκληση για βοήθεια. Αγγελιαφόροι έβγαιναν τη νύχτα από το συγκρότημα, περνούσαν ανάμεσα από τις μεξικανικές θέσεις και μετέφεραν το αίτημα του Τράβις όσο γίνεται σε περισσότερους. Η βοήθεια που έφθασε όμως ήταν ελάχιστη. Τα ξημερώματα της 1ης Μαρτίου, 32 άνδρες από την τοπική κωμόπολη του Γκονζάλες πέρασαν τον κλοιό και μπήκαν μέσα στο Αλαμο. Γνώριζαν ότι η κατάσταση ήταν εξαιρετικά δύσκολη, αλλά αποφάσισαν να ενωθούν με τους πολιορκημένους. Καμία άλλη οργανωμένη ενίσχυση δεν κατάφερε να φθάσει.
Την ίδια ώρα, ο κλοιός γινόταν όλο και στενότερος. Τα μεξικανικά πυροβόλα χτυπούσαν όλο κι από πιο κοντά, τα τείχη παρουσίαζαν όλο και μεγαλύτερες ζημιές και οι υπερασπιστές κοιμούνταν ελάχιστα.
Στις 2 Μαρτίου, ενώ το Αλαμο εξακολουθούσε να πολιορκείται, αντιπρόσωποι των τεξανικών κοινοτήτων συνεδρίασαν στο Washington-on-the-Brazos, έναν μικρό οικισμό στις όχθες του ποταμού Μπράζος, και κήρυξαν την ανεξαρτησία του Τέξας από το Μεξικό. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα εάν η είδηση έφθασε στους άνδρες του Τράβις που μάχονταν ηρωικά. Εκείνοι, εξακολουθούσαν να περιμένουν μια δύναμη ενίσχυσης, που δεν θα ερχόταν ποτέ.
Γύρω από τις τελευταίες ημέρες της μάχης δημιουργήθηκαν πολλοί θρύλοι. Ο γνωστότερος υποστηρίζει ότι ο Τράβις χάραξε με το σπαθί του μια γραμμή στο χώμα και κάλεσε όσους ήθελαν να παραμείνουν και να πεθάνουν να την περάσουν. Σύμφωνα με την ιστορία, όλοι πέρασαν τη γραμμή εκτός από έναν. Το περιστατικό καταγράφηκε πολλά χρόνια αργότερα και δεν επιβεβαιώνεται από μαρτυρία της εποχής. Απέδιδε, όμως, με έναν απλό και δραματικό τρόπο αυτό που πράγματι συνέβη. Το γεγονός ότι οι άνδρες παρέμειναν μέσα στο Αλαμο, παρόλο που η δυνατότητα σωτηρίας τους μειωνόταν καθημερινά.
Η τελευταία αυγή
Το βράδυ της 5ης Μαρτίου, έπειτα από σχεδόν δύο εβδομάδες συνεχών κανονιοβολισμών, τα μεξικανικά πυροβόλα σίγησαν. Η ξαφνική ησυχία έδωσε στους εξαντλημένους υπερασπιστές την εντύπωση ότι ίσως μπορούσαν να ξεκουραστούν. Εξω από τα τείχη, όμως, οι άνδρες του Σάντα Αννα ετοιμάζονταν για τη γενική έφοδο. Περίπου 1.800 στρατιώτες χωρίστηκαν σε φάλαγγες και πήραν θέσεις γύρω από το συγκρότημα. Τμήματα ιππικού παρατάχθηκαν πιο πίσω, για να εμποδίσουν τη διαφυγή όσων θα επιχειρούσαν να ξεφύγουν.
Ορισμένοι Μεξικανοί αξιωματικοί είχαν αντιταχθεί στη γενική επίθεση εκ του συστάδην. Πίστευαν ότι το Αλαμο θα έπεφτε σύντομα από τον βομβαρδισμό και την έλλειψη εφοδίων και πως μια μετωπική έφοδος θα προκαλούσε άσκοπες απώλειες. Ο στρατηγός Σάντα Αννα, όμως, επέμεινε. Θεωρούσε την παρατεταμένη αντίσταση πλήγμα για το κύρος του και ήθελε το συγκρότημα να καταληφθεί με έφοδο.
Λίγο πριν από τις πέντε το πρωί της 6ης Μαρτίου 1836, μέσα στο σκοτάδι, οι μεξικανικές φάλαγγες κινήθηκαν προς τα τείχη. Η πρόθεσή τους ήταν να φθάσουν όσο γινόταν πιο αθόρυβα, όμως φωνές και συνθήματα πρόδωσαν την επίθεση. Οι σκοποί σήμαναν συναγερμό και οι υπερασπιστές έτρεξαν στις θέσεις τους.
Τα πυροβόλα του Αλαμο γέμισαν με ό,τι μπορούσε να μετατραπεί σε φονικό βλήμα μικρής απόστασης: μεταλλικά κομμάτια, καρφιά και άλλα αντικείμενα. Οι πρώτες ομοβροντίες άνοιξαν κενά στις πυκνές γραμμές των επιτιθέμενων και τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν προσωρινά. Οι Μεξικανοί ανασυντάχθηκαν και επανήλθαν.
Η επίθεση επαναλήφθηκε. Οι στρατιώτες του Σάντα Αννα συγκεντρώθηκαν κυρίως στη βόρεια πλευρά, όπου τα τείχη είχαν υποστεί τις μεγαλύτερες ζημιές. Τοποθετούσαν σκάλες, ανέβαιναν, έπεφταν από τα πυρά και τους αντικαθιστούσαν άλλοι. Η αριθμητική υπεροχή άρχισε να γέρνει τη μάχη. Ο Τράβις σκοτώθηκε στη βόρεια πλευρά, πιθανότατα από πυροβολισμό στο κεφάλι, ενώ προσπαθούσε να οργανώσει την άμυνα. Λίγο αργότερα οι πρώτοι Μεξικανοί πέρασαν πάνω από τα τείχη. Ανοιξαν τις πύλες και επέτρεψαν σε ακόμη περισσότερους στρατιώτες να μπουν στην αυλή. Η οργανωμένη άμυνα άρχισε να διαλύεται.
Οι υπερασπιστές υποχώρησαν στα εσωτερικά κτίρια. Η μάχη δινόταν πλέον σώμα με σώμα ή με πυροβολισμούς από κοντινή απόσταση, με τη χρήση της ξιφολόγχης, με μαχαίρια ή με τους υποκόπανους των όπλων. Οι Μεξικανοί έστρεψαν τα πυροβόλα προς τις υπόλοιπες πόρτες, άνοιξαν περάσματα και εξουδετέρωσαν έναν προς έναν τους τελευταίους θυλάκους αντίστασης. Ο βαριά άρρωστος Μπάουι σκοτώθηκε στο δωμάτιο όπου βρισκόταν κλινήρης. Το παρεκκλήσι ήταν από τα τελευταία σημεία που καταλήφθηκαν.
Το τέλος του Ντέιβιντ Κρόκετ παραμένει ένα από τα μεγάλα ερωτήματα της μάχης. Ορισμένες μαρτυρίες αναφέρουν ότι σκοτώθηκε πολεμώντας μαζί με τους άνδρες του. Αλλες υποστηρίζουν ότι συνελήφθη ζωντανός μαζί με λίγους υπερασπιστές και εκτελέστηκε έπειτα από διαταγή του Σάντα Αννα. Καμία εκδοχή δεν έχει αποδειχθεί οριστικά. Είναι βέβαιο, πάντως, ότι πέθανε στο Αλαμο και πως κανένας από τους καταγεγραμμένους άνδρες της φρουράς δεν έμεινε ζωντανός· όσοι πιθανώς αιχμαλωτίστηκαν κατά την τελική έφοδο, εκτελέστηκαν.
Η πολιορκία κράτησε συνολικά 13 ημέρες, από τις 23 Φεβρουαρίου έως τις 6 Μαρτίου 1836, ωστόσο η τελική σύγκρουση δεν ξεπέρασε σε διάρκεια τα ενενήντα λεπτά. Οι γυναίκες, τα παιδιά, οι υπηρέτες και οι σκλάβοι που βρίσκονταν μέσα στο συγκρότημα δεν εκτελέστηκαν. Ο Σάντα Αννα τούς επέτρεψε να φύγουν, ώστε να μεταφέρουν στους υπόλοιπους επαναστάτες την είδηση της καταστροφής. Τα πτώματα των υπερασπιστών συγκεντρώθηκαν έξω από το Αλαμο και κάηκαν. Οι μεξικανικές απώλειες παραμένουν αβέβαιες. Ο ίδιος ο Σάντα Αννα ανέφερε 70 νεκρούς και 300 τραυματίες, ενώ οι σύγχρονες εκτιμήσεις ανεβάζουν τα θύματα του μεξικανικού στρατού περίπου στα 600.
«Θυμηθείτε το Αλαμο»
Η πτώση του Αλαμο αποτέλεσε προφανώς μια στρατιωτική ήττα για τους επαναστάτες. Ολόκληρη η φρουρά είχε χαθεί και ο δρόμος προς το εσωτερικό του Τέξας ήταν πλέον ανοιχτός. Η είδηση προκάλεσε πανικό. Χιλιάδες άμαχοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και κινήθηκαν προς τα ανατολικά, φοβούμενοι την προέλαση του μεξικανικού στρατού. Λίγες εβδομάδες αργότερα, περισσότεροι από 300 αιχμάλωτοι επαναστάτες εκτελέστηκαν στον οικισμό Γκολιάδ, περίπου 145 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Αλαμο. Οι δύο καταστροφές αντί να διαλύσουν οριστικά την εξέγερση αύξησαν την οργή και τη συσπείρωση.
Στις 21 Απριλίου 1836, περίπου 900 άνδρες υπό τον στρατηγό Σαμ Χιούστον επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στον στρατό του Σάντα Αννα κοντά στον ποταμό Σαν Χασίντο. Καθώς ορμούσαν προς το μεξικανικό στρατόπεδο, φώναζαν «Θυμηθείτε το Αλαμο» και «Θυμηθείτε το Γκολιάδ». Εκείνη η έφοδος κράτησε μόλις 18 λεπτά. Η δύναμη των περίπου 1.300 ανδρών διαλύθηκε και ο Σάντα Αννα συνελήφθη την επόμενη ημέρα. Οσον βρισκόταν υπό κράτηση, συμφώνησε να αποσύρει τα στρατεύματά του. Το Μεξικό δεν αναγνώρισε επίσημα την απόσχιση, αλλά το Τέξας συμπεριφερόταν πλέον ως ανεξάρτητη δημοκρατία. Εννέα χρόνια αργότερα, το 1845, εντάχθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως η 28η πολιτεία.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, η πραγματική μάχη καλύφθηκε από τον θρύλο. Ταινίες και βιβλία παρουσίασαν τους υπερασπιστές ως μια ενιαία ομάδα Αμερικανών που αγωνιζόταν αποκλειστικά για την ελευθερία. Η εικόνα αυτή άφησε στο περιθώριο τους Τεχάνος που πολέμησαν μαζί τους, τη σημασία της δουλείας και τις εσωτερικές συγκρούσεις που είχαν αποδυναμώσει την τεξανική διοίκηση. Οι υπερασπιστές δεν είχαν επίσης αποφασίσει από την πρώτη στιγμή να θυσιαστούν. Οι διαταγές τους ήταν να κρατήσουν το Αλαμο μέχρι να φθάσει βοήθεια. Ο Τράβις δεν σταμάτησε ποτέ να ζητά ενισχύσεις. Ο θάνατος ήταν ένα ενδεχόμενο που αποδέχθηκαν, όχι ο αρχικός σκοπός τους.
Ακόμη και χωρίς τις υπερβολές που προστέθηκαν αργότερα, η ουσία της ιστορίας παραμένει εντυπωσιακή. Περίπου 200 άνδρες κράτησαν για 13 ημέρες μια ελλιπώς επανδρωμένη θέση απέναντι σε έναν πολύ μεγαλύτερο στρατό. Περίμεναν βοήθεια που δεν έφθασε και, όταν άρχισε η τελική έφοδος, πολέμησαν μέχρι την πτώση και του τελευταίου άνδρα. Το πρωί της 6ης Μαρτίου 1836 το Αλαμο έπεσε. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, όμως, η ήττα του είχε μετατραπεί σε σύνθημα μάχης. Και ένα παλιό ισπανικό ιεραποστολικό συγκρότημα, σε μια μικρή τότε πόλη του μεξικανικού Τέξας, είχε γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα αυτοθυσίας στην παγκόσμια ιστορία.