Η 36χρονη Αμερικανίδα βουλευτής της Νέας Υόρκης Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ βρίσκεται στην κουζίνα του σπιτιού της. Κόβει χαρτί, το τοποθετεί στον πάγκο και μιλώντας στην κάμερα του κινητού της δηλώνει: «Καλώς ήλθατε στην εκπομπή μαγειρικής μου – σήμερα θα φτιάξουμε αυγά». Από την προηγούμενη Κυριακή, όταν η δημοφιλής πολιτικός του Δημοκρατικού Κόμματος ανακοίνωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι θα καταψύξει τα ωάριά της, ξεκίνησε να δημοσιεύει μια σειρά από βίντεο στα οποία καταγράφει βήμα βήμα τη διαδικασία που ακολουθεί – τις καθημερινές ενέσεις, τον υπερηχογραφικό έλεγχο, τις σκέψεις που κάνει αυτές τις μέρες για το δικαίωμα στην αναπαραγωγική ιατρική.
Η απόφασή της να δημοσιοποιήσει αυτή την προσωπική εμπειρία προκάλεσε σειρά αντιδράσεων τόσο στον Τύπο όσο και στον διαδικτυακό κόσμο – εν μέρει επειδή πρόκειται για πολιτικό που ενδέχεται να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία των ΗΠΑ· έτσι, η δημοσιοποίηση της επιλογής της αποκτά έντονη πολιτική χροιά. Σε ένα από τα πιο πρόσφατα βίντεό της τονίζει ότι, καθώς προέρχεται από την εργατική τάξη, εργάστηκε πολύ σκληρά για να μπορεί να διαθέσει τους οικονομικούς πόρους που απαιτεί η κατάψυξη. «Η γενιά των Boomers ή η Gen-X έκανε αποταμίευση για να μπορέσει να αγοράσει ένα σπίτι – εγώ», λέει ενώ προετοιμάζει την ένεσή της, «έκανα αποταμίευση για να διατηρήσω τη γονιμότητά μου».
Πολλές συντηρητικές φωνές επέκριναν την επιλογή της, τόσο για τη διαδικασία αυτή καθαυτήν όσο και για τη δημοσιοποίησή της, όπως η συγγραφέας και αντιφεμινίστρια Αλι Μπεθ Στάκι, η οποία έγραψε μεταξύ άλλων στο X ότι η Οκάσιο-Κορτέζ «εξωραΐζει το ψέμα ότι μπορείς να τα έχεις όλα. Δεν μπορείς. Η βιολογία είναι πραγματική και ο τρόπος που οργανώνεις τη ζωή σου φτιάχνει ή χαλάει το μέλλον σου».
Χιλιάδες γυναίκες, όμως, επικρότησαν την επιλογή της να μιλήσει τόσο ανοιχτά για ένα ζήτημα βαθιά προσωπικό, που ταυτόχρονα απασχολεί εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως. Σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ των New York Times, το γεγονός ότι η Οκάσιο-Κορτέζ ανακοίνωσε την απόφασή της για την κρυοσυντήρηση των ωαρίων της έχει κάνει πολλές γυναίκες να αισθανθούν ότι μπορούν να μιλήσουν για κάτι που μέχρι πρόσφατα θεωρείτο ταμπού.
Η τάση
Με βάση τα δεδομένα έρευνας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Λος Αντζελες, που δημοσιεύθηκε πέρυσι, από το 2014 μέχρι το 2021 ο αριθμός των γυναικών που επέλεξαν να καταψύξουν τα ωάριά τους σχεδόν τετραπλασιάστηκε, ενώ η μέση ηλικία των γυναικών μειώθηκε – από 36 ετών το 2014 σε σχεδόν 35 ετών το 2021.
Υποχωρεί το ταμπού – Αν και δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, επιστήμονες παρατηρούν αύξηση του ενδιαφέροντος στη χώρα μας. «Είναι πλέον πιο γνωστή διαδικασία και υποχωρεί το ταμπού γύρω από τη συγκεκριμένη επιλογή», λέει η μαιευτήρας-γυναικολόγος Νόνικα Ταρλατζή.
Παρότι δεν είναι γνωστό πόσες γυναίκες καταψύχουν τα ωάριά τους στην Ελλάδα ετησίως, επιστήμονες του χώρου τονίζουν ότι έχει σημειωθεί αύξηση. «Ερχονται σίγουρα περισσότερες γυναίκες από παλαιότερα – είναι πλέον πιο γνωστό και υποχωρεί και το ταμπού γύρω από τη συγκεκριμένη επιλογή», αναφέρει στην «Κ» η μαιευτήρας-γυναικολόγος Νόνικα Ταρλατζή, η οποία ειδικεύεται στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.
Οι περισσότερες γυναίκες που μίλησαν στην «Κ» και έχουν προχωρήσει σε κατάψυξη των ωαρίων τους ή σκέφτονται να το κάνουν άμεσα τονίζουν ότι θέλουν να έχουν την επιλογή να γίνουν μητέρες. Καθεμία έχει και διαφορετικούς λόγους. Κάποια ανησυχεί ότι θα επανέλθει η ενδομητρίωσή της αφότου αφαιρέθηκε και ίσως επηρεαστεί η γονιμότητά της· άλλες ανησυχούν για τη γονιμότητά τους έπειτα από σχετική εξέταση ή εξαιτίας του ιστορικού της μητέρας τους· μια γυναίκα είχε διαγνωστεί με καρκίνο και θέλησε να καταψύξει τα ωάριά της πριν ξεκινήσει τη θεραπεία. Ολες όμως αποζητούν την ελευθερία που τους προσφέρει η συγκεκριμένη διαδικασία, μια δικλίδα ασφαλείας που περιορίζει κάπως το άγχος τους για τον χρόνο που καλπάζει.
«Το αποφάσισα επειδή ένιωθα συνεχώς τον χρόνο να με κυνηγάει, μου είχε γίνει έμμονη ιδέα», σημειώνει η 36χρονη Δέσποινα, η οποία το έπραξε στα 33 της. «Ως single και με χαμηλό εισόδημα, ήταν σχεδόν αδύνατο να μπορέσω καν να σκεφτώ να κάνω παιδιά τότε», συμπληρώνει, τονίζοντας ότι ούτε εκείνη τη στιγμή ήξερε μετά βεβαιότητος αν ήθελε να κάνει παιδιά ούτε τώρα. «Αλλά με πίεζε το ηλικιακό πλαίσιο – από την επόμενη μέρα που το έκανα, σταμάτησα μαχαίρι να το σκέφτομαι. Ηξερα ότι είμαι ασφαλής».
Τόσο εκείνη όσο και πολλές άλλες γυναίκες το περιγράφουν στην «Κ» σαν δώρο στον εαυτό τους. «Αφού τελείωσε όλη η διαδικασία, είπα ότι, αν είχα σε μικρότερη ηλικία τη σωστή ενημέρωση, θα το έκανα στα 25 μου – ξέρω ότι μπορεί να μην τα χρησιμοποιήσω, αλλά μπορεί και να τα χρειαστώ, και αυτή η ελευθερία επιλογής με ηρεμεί», δηλώνει η Βικτόρια, η οποία το έκανε στα 30 της.
Πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, η 36χρονη Μαίρη έμαθε ότι η γονιμότητά της δεν είναι πολύ υψηλή. Δεν είχε σχέση εκείνη την περίοδο και ο γιατρός της τής είπε πως κατά πάσα πιθανότητα, αν θελήσει να τεκνοποιήσει αργότερα, θα χρειαστεί να κάνει εξωσωματική. «Σκέφτηκα πως θα με βοηθήσει στη μετέπειτα δυσκολία, θα έχω ήδη τα ωάρια και, καθώς όταν το έκανα ήμουν 32 ετών, θα ήταν και καλύτερης ποιότητας από οποιαδήποτε μετέπειτα στιγμή», αναφέρει.
Σύμφωνα με την κ. Ταρλατζή, το ιδανικό είναι η διαδικασία να γίνεται όταν μια γυναίκα είναι σχετικά κοντά στα 30 – από τα 28 μέχρι περίπου τα 33. «Από τα 35 και μετά αρχίζει η πτώση και του αριθμού και της ποιότητας των ωαρίων», εξηγεί, συμπληρώνοντας όμως πως δεν θα πρέπει να αποθαρρύνονται και γυναίκες που είναι άνω των 35. «Αυτές οι συζητήσεις γίνονται πιο δύσκολες αν μια γυναίκα είναι 39, 40, 42 ετών, καθώς τότε έχεις λιγότερα ωάρια και αυτά είναι περισσότερο πιθανόν να εμφανίζουν χρωμοσωματικές ανωμαλίες», δηλώνει.
Τα βήματα
Οσον αφορά τη διαδικασία, λέει ότι, αρχικά, κάθε γυναίκα θα πρέπει να απευθυνθεί σε ειδικό αναπαραγωγής, έτσι ώστε να κάνει εξετάσεις για να δει πού βρίσκεται το απόθεμα των ωαρίων της. «Αυτό θα βοηθήσει και στο να αποφασιστεί η δόση του φαρμάκου που θα χρειαστεί», σημειώνει. Υστερα απαιτείται συμβολαιογραφική πράξη και μετά ξεκινά η διαδικασία, που κατά μέσο όρο απαιτεί 10 με 12 ημέρες καθημερινών ενέσεων, παράλληλα με υπερηχογραφική και ορμονική παρακολούθηση. Αποφασίζεται η κατάλληλη μέρα για την τελική ένεση που ωριμάζει τα ωάρια και δύο μέρες αργότερα ακολουθεί η ωοληψία, που γίνεται υπό ιατρική μέθη. «Εκείνη την ημέρα, η γυναίκα μαθαίνει πόσα ωάρια πήραμε και πόσα θα καταψυχθούν», εξηγεί η κ. Ταρλατζή.
Αίσθημα ασφάλειας – «Ενιωθα συνεχώς τον χρόνο να με κυνηγάει, μου είχε γίνει έμμονη ιδέα», θυμάται η 36χρονη Δέσποινα, που πήρε την απόφαση πριν από τρία χρόνια. «Από την επόμενη ημέρα σταμάτησα μαχαίρι να το σκέφτομαι. Ηξερα ότι είμαι ασφαλής».
Οι περισσότερες γυναίκες που μιλούν στην «Κ» περιγράφουν τη διαδικασία ως αρκετά βατή και ξεκάθαρη, αλλά ορισμένες σημειώνουν συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα, πρήξιμο που όμως γρήγορα φεύγει, κάποιες και τη στιγμιαία μοναξιά τού να ακολουθείς μια τέτοια διαδικασία χωρίς σύντροφο. Και όλες τονίζουν το κόστος.
Σύμφωνα με την κ. Ταρλατζή, το κόστος, παρότι δεν είναι σταθερό, κυμαίνεται από 2.500 έως 3.000 ευρώ για έναν κύκλο (μπορεί να χρειαστούν περισσότεροι για επαρκή αριθμό ωαρίων). Μόνο τα φάρμακα, τα οποία δεν καλύπτονται από τα ασφαλιστικά ταμεία, κοστίζουν περίπου 700 ευρώ. Η φύλαξη του γενετικού υλικού, από τον δεύτερο χρόνο και μετά, ανέρχεται κατά μέσον όρο σε 250 ευρώ ετησίως.
Κυβερνητικές πηγές δηλώνουν στην «Κ» ότι τα προηγούμενα χρόνια είχε συζητηθεί σοβαρά να επιδοτηθεί μέρος της διαδικασίας, αλλά τα παγκόσμια στοιχεία δείχνουν ότι πάρα πολύ μικρό ποσοστό των κατεψυγμένων ωαρίων χρησιμοποιείται εντέλει σε εξωσωματικές, ενώ σε διεθνές επίπεδο υπάρχει η ανησυχία πως μια τέτοια επιδότηση μπορεί να έχει αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό και να συμβάλει στην καθυστέρηση της τεκνοποίησης. Ο υπουργός Υγείας, Αδωνις Γεωργιάδης, είχε ανακοινώσει τον Νοέμβριο του 2025 πως από φέτος το κράτος θα καλύπτει την εξέταση γονιμότητας αντιμυλλέριου ορμόνης (AMH) για γυναίκες έως 35 ετών, αλλά το μέτρο δεν έχει εφαρμοστεί ακόμη.
Πράγματι, καμία από τις γυναίκες που μίλησαν στην «Κ» δεν έχει χρησιμοποιήσει, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, τα συγκεκριμένα ωάρια. Η 35χρονη Λίνα, η οποία είχε προχωρήσει σε κρυοσυντήρηση πριν από περίπου τέσσερα χρόνια, τελικά έμεινε έγκυος χωρίς να χρειαστεί υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. «Μπορεί όμως να τα χρειαστώ για το δεύτερο παιδί», δηλώνει, καθώς «η ποιότητα των κατεψυγμένων ωαρίων δεν χαλάει».