Ήταν 22 Νοεμβρίου 1963, όταν ο κόσμος παρακολουθούσε συγκλονισμένος την είδηση της δολοφονίας του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι. Ο 35ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους πολιτικούς ηγέτες του 20ού αιώνα, έπεφτε νεκρός από πυροβολισμούς ενώ διέσχιζε τους δρόμους του Ντάλας, μέσα σε μια ανοιχτή λιμουζίνα και έχοντας στο πλευρό του τη σύζυγό του, Τζάκι.
Ήταν μόλις 46 ετών και βρισκόταν στην προεδρία λιγότερο από τρία χρόνια. Είχε προλάβει, ωστόσο, να συνδέσει το όνομά του με ορισμένες από τις σημαντικότερες εξελίξεις του Ψυχρού Πολέμου, να έρθει αντιμέτωπος με τη Σοβιετική Ένωση στην κρίση των πυραύλων της Κούβας και να προωθήσει την καταπολέμηση των φυλετικών διακρίσεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Εξήντα τρία χρόνια μετά, η δολοφονία του εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα γεγονότα της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας, με τις συνθήκες της επίθεσης και τα ερωτήματα που ακολούθησαν να τροφοδοτούν επί δεκαετίες τη δημόσια συζήτηση.
Τα τελευταία λεπτά του Κένεντι στο Ντάλας
Το πρωί της Παρασκευής 22 Νοεμβρίου 1963, ο Τζον Κένεντι βρισκόταν στο Τέξας, στο πλαίσιο περιοδείας που είχε και πολιτική σημασία. Με τις προεδρικές εκλογές του 1964 να πλησιάζουν, επιδίωκε να ενισχύσει την ενότητα των Δημοκρατικών σε μια πολιτεία όπου είχαν εκδηλωθεί εσωκομματικές αντιπαραθέσεις.
Μαζί του ταξίδευαν η σύζυγός του Ζακλίν, ο κυβερνήτης του Τέξας Τζον Κόναλι και η σύζυγός του.
Λίγο μετά τις 12:30 το μεσημέρι, τοπική ώρα, η προεδρική αυτοκινητοπομπή περνούσε από το κέντρο του Ντάλας. Χιλιάδες πολίτες είχαν συγκεντρωθεί κατά μήκος της διαδρομής για να δουν από κοντά τον Αμερικανό πρόεδρο.
Ξαφνικά ακούστηκαν πυροβολισμοί. Ο Κένεντι χτυπήθηκε στον λαιμό και στο κεφάλι, ενώ ο κυβερνήτης Κόναλι τραυματίστηκε σοβαρά.
Η ανοιχτή λιμουζίνα κατευθύνθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο Παρκλαντ, όπου οι γιατροί προσπάθησαν να σώσουν τον πρόεδρο. Λίγο αργότερα ανακοινώθηκε ο θάνατός του.
Στο φίλμ-ντοκουμέντο που είχε τραβήξει ο Αβραάμ Ζαπρούντερ καταγράφεται καρέ-καρέ η δολοφονία στους δρόμους του Ντάλας.
Η είδηση προκάλεσε παγκόσμια συγκίνηση, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια πρωτοφανή πολιτική κρίση. Μέσα στις επόμενες ώρες, ο αντιπρόεδρος Λίντον Τζόνσον ορκίστηκε νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, αναλαμβάνοντας την ηγεσία της χώρας σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο.
Η δολοφονία του Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ
Οι αμερικανικές αρχές συνέλαβαν ως ύποπτο για τη δολοφονία τον 24χρονο Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ, έναν πρώην πεζοναύτη που ζούσε στο Ντάλας.Ωστόσο, η υπόθεση πήρε νέα τροπή μόλις δύο ημέρες αργότερα.
Στις 24 Νοεμβρίου, ενώ ο Όσβαλντ μεταφερόταν από την αστυνομία, ο Τζακ Ρούμπι, ιδιοκτήτης νυχτερινού κέντρου, τον πυροβόλησε σχεδόν εξ επαφής, μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες.
Ο θάνατός του σήμαινε ότι ο βασικός ύποπτος δεν θα καθόταν ποτέ στο εδώλιο για να δώσει τη δική του εκδοχή σχετικά με τα γεγονότα.
Η επιτροπή Γουόρεν, που συγκροτήθηκε για τη διερεύνηση της δολοφονίας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Όσβαλντ είχε ενεργήσει μόνος του και ότι δεν υπήρχαν στοιχεία που να αποδεικνύουν οργανωμένη συνωμοσία.
Ο Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ
Παρά το επίσημο πόρισμα, οι αμφιβολίες δεν έπαψαν να διατυπώνονται, με τη δολοφονία του Κένεντι να παραμένει αντικείμενο ιστορικών ερευνών και αντικρουόμενων θεωριών. Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποχαρακτηρίσει δεκάδες χιλιάδες έγγραφα για την δολοφονία του JFK.
Από μια από τις πλουσιότερες οικογένειες της Αμερικής στον Λευκό Οίκο
Ο Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι γεννήθηκε στις 29 Μαΐου 1917, στο Μπρουκλάιν της Μασαχουσέτης, και ήταν το δεύτερο από τα εννέα παιδιά του Τζόζεφ και της Ρόουζ Κένεντι.
Ο πατέρας του, ένας ιδιαίτερα επιτυχημένος επιχειρηματίας που είχε αποκτήσει μεγάλη οικονομική επιφάνεια, διατηρούσε ισχυρές πολιτικές διασυνδέσεις και διετέλεσε πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Μεγάλη Βρετανία.
Η πολιτική αποτελούσε βασικό στοιχείο της οικογενειακής ζωής. Ο Τζόζεφ Κένεντι φιλοδοξούσε να δει τους γιους του να διακρίνονται στον δημόσιο βίο, επενδύοντας σημαντικά στην εκπαίδευση και στην προετοιμασία τους.
Ο νεαρός Τζον σπούδασε στο Χάρβαρντ, έχοντας προηγουμένως περάσει από εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κατά τη διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων άρχισε να ενδιαφέρεται πιο έντονα για τη διεθνή πολιτική. Ταξίδεψε σε ευρωπαϊκές χώρες και παρακολούθησε από κοντά τις εξελίξεις σε μια ήπειρο που βρισκόταν στα πρόθυρα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.Η μελέτη του για τη βρετανική πολιτική απέναντι στη ναζιστική Γερμανία εκδόθηκε με τίτλο «Why England Slept», γνωρίζοντας σημαντική εμπορική επιτυχία.
Η περιπέτεια στον Ειρηνικό που τον έκανε ήρωα πολέμου
Πριν εισέλθει στην πολιτική, ο Κένεντι είχε ήδη αποκτήσει φήμη χάρη στη στρατιωτική του θητεία.Το 1941 κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ και στη συνέχεια τοποθετήθηκε στον Ειρηνικό, όπου οι αμερικανικές δυνάμεις πολεμούσαν εναντίον της Ιαπωνίας.
Ως κυβερνήτης της τορπιλακάτου PT-109, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση τον Αύγουστο του 1943.Το σκάφος του εμβολίστηκε από ιαπωνικό αντιτορπιλικό κοντά στα Νησιά του Σολομώντα και κόπηκε στα δύο. Δύο μέλη του πληρώματος έχασαν τη ζωή τους, ενώ οι υπόλοιποι βρέθηκαν στη θάλασσα.Παρά τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε, ο Κένεντι βοήθησε τους άνδρες του να φτάσουν σε ασφαλές σημείο, συμβάλλοντας στη διάσωσή τους.
Για τη δράση του τιμήθηκε με στρατιωτικά μετάλλια, ανάμεσά τους το Navy and Marine Corps Medal και το Purple Heart.Η ιστορία της PT-109 θα αποτελούσε αργότερα σημαντικό στοιχείο της δημόσιας εικόνας του, ιδιαίτερα κατά τις πρώτες εκλογικές αναμετρήσεις του.
Η πολιτική άνοδος και η μάχη με τον Νίξον
Μετά τον πόλεμο, ο Κένεντι ασχολήθηκε για σύντομο διάστημα με τη δημοσιογραφία, καλύπτοντας μεταξύ άλλων τη διάσκεψη για την ίδρυση του ΟΗΕ στο Σαν Φρανσίσκο και τις βρετανικές εκλογές.Σύντομα, όμως, αποφάσισε να ακολουθήσει πολιτική σταδιοδρομία.
Το 1946 εξελέγη στη Βουλή των Αντιπροσώπων με το Δημοκρατικό Κόμμα, εκπροσωπώντας περιφέρεια της Μασαχουσέτης. Το 1952 κέρδισε μια θέση στη Γερουσία, ενισχύοντας σταδιακά την επιρροή του στην αμερικανική πολιτική σκηνή.
Το 1953 παντρεύτηκε τη Ζακλίν Μπουβιέ, η οποία έμελλε να γίνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες Πρώτες Κυρίες στην ιστορία των ΗΠΑ. Η Τζάκι Κένεντι, όπως έγινε παγκόσμια γνωστή παντρεύτηκε μετά την δολοφονία του JFK τον Έλληνα κροίσο Αριστοτέλη Ωνάση.
Τζάκι Κένεντι και Τζον Κένεντι
Η μεγάλη πολιτική ευκαιρία ήρθε το 1960, όταν διεκδίκησε το προεδρικό χρίσμα των Δημοκρατικών και στη συνέχεια αναμετρήθηκε με τον Ρεπουμπλικανό Ρίτσαρντ Νίξον.
Η εκλογική μάχη εξελίχθηκε σε ντέρμπι. Ο Κένεντι επικράτησε με οριακή διαφορά, συγκεντρώνοντας περίπου 49,7%, έναντι 49,6% του αντιπάλου του. Στις 20 Ιανουαρίου 1961 ορκίστηκε πρόεδρος, σε ηλικία 43 ετών, και έγινε ο νεότερος εκλεγμένος πρόεδρος στην αμερικανική ιστορία, καθώς και ο πρώτος Ρωμαιοκαθολικός που ανέλαβε το αξίωμα.
Η Κούβα, ο Ψυχρός Πόλεμος και οι 13 ημέρες που ο κόσμος έφτασε κοντά σε πυρηνική σύγκρουση
Η προεδρία του Κένεντι συνέπεσε με μια από τις πιο τεταμένες περιόδους στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Σοβιετικής Ένωσης, την εποχή του «ψυχρού πολέμου».
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε τον Απρίλιο του 1961, όταν η αμερικανική κυβέρνηση υποστήριξε την αποτυχημένη απόβαση αντικαθεστωτικών στην Κούβα, στον Κόλπο των Χοίρων.Η επιχείρηση εξελίχθηκε σε σοβαρή πολιτική ήττα για τον νέο πρόεδρο και ενίσχυσε την αντιπαράθεση με την κυβέρνηση του Φιντέλ Κάστρο.
Η πιο επικίνδυνη κρίση, ωστόσο, εκδηλώθηκε τον Οκτώβριο του 1962.Η αποκάλυψη ότι η Σοβιετική Ένωση εγκαθιστούσε πυρηνικούς πυραύλους στην Κούβα προκάλεσε άμεση αντίδραση της Ουάσιγκτον.
Ο Τζον Κένεντι και ο σοβιετικός ηγέτης Νικήτα Χρουτσώφ
Για 13 ημέρες, ο πλανήτης βρέθηκε αντιμέτωπος με την πιθανότητα πυρηνικού πολέμου, καθώς ο Κένεντι και ο Σοβιετικός ηγέτης Νικήτα Χρουστσόφ προσπαθούσαν να διαχειριστούν την αντιπαράθεση.
Τελικά, η κρίση αποκλιμακώθηκε με συμφωνία για την απομάκρυνση των σοβιετικών πυραύλων από την Κούβα, αποτρέποντας μια σύγκρουση με απρόβλεπτες συνέπειες.
Η ομιλία του στις 26 Ιουνίου 1963 μπροστά στο τείχος του Βερολίνου και ιδίως η φράση «Ich bin ein Berliner» («Είμαι Βερολινέζος»), 22 μόλις μήνες μετά την ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου,πέρασε στην ιστορία.
Τον Αύγουστο του 1963, λίγους μήνες πριν από τη δολοφονία του, οι ΗΠΑ, η Σοβιετική Ένωση και η Βρετανία υπέγραψαν συμφωνία για τον περιορισμό των πυρηνικών δοκιμών, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα προς τη μείωση της έντασης.
Ο αγώνας κατά των φυλετικών διακρίσεων
Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, η προεδρία Κένεντι συνέπεσε με την ενίσχυση του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα των Αφροαμερικανών.
Σε πολλές πολιτείες του αμερικανικού Νότου, οι φυλετικές διακρίσεις παρέμεναν βαθιά ριζωμένες, ιδιαίτερα στην εκπαίδευση.
Ο Κένεντι άσκησε πιέσεις για την κατάργηση των αποκλεισμών στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, ενώ υποστήριξε την προώθηση νομοθετικών αλλαγών για την προστασία των πολιτικών δικαιωμάτων.
Η σχέση του με το κίνημα είχε αρχίσει να διαμορφώνεται ήδη από την προεκλογική περίοδο του 1960, όταν παρενέβη υπέρ του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, μετά τη σύλληψή του.
Παράλληλα, η κυβέρνησή του προώθησε πρωτοβουλίες διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας, όπως το πρόγραμμα «Τροφή για την Ειρήνη», το Σώμα Εθελοντών της Ειρήνης και τη Συμμαχία για την Πρόοδο, με στόχο την ενίσχυση χωρών της Λατινικής Αμερικής.
Η προεδρία που διακόπηκε πρόωρα και η κληρονομιά του
Όταν ο Κένεντι ταξίδεψε στο Ντάλας, τον Νοέμβριο του 1963, προετοιμαζόταν ήδη για τη διεκδίκηση μιας δεύτερης θητείας.
Πίστευε ότι θα μπορούσε να επικρατήσει στις εκλογές του 1964, εξασφαλίζοντας την πολιτική στήριξη που χρειαζόταν για να προχωρήσει σε μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις.Δεν πρόλαβε.
Η δολοφονία του έβαλε βίαιο τέλος σε μια προεδρία που διήρκεσε μόλις 1.036 ημέρες, αφήνοντας πίσω της σημαντικές πολιτικές αποφάσεις, αλλά και αρκετά σχέδια που δεν ολοκληρώθηκαν.
Η εικόνα του νεαρού προέδρου, η παρουσία της Τζάκι Κένεντι και η δραματική κατάληξη της ζωής του συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ισχυρού ιστορικού συμβόλου.
Από την κρίση των πυραύλων μέχρι το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων και από την προσπάθεια αμερικανικής κυριαρχίας στο Διάστημα μέχρι τις συνθήκες του θανάτου του, ο Τζον Κένεντι εξακολουθεί να κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη.