Φόρτωση Text-to-Speech…
Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, ο Βρετανοϊσραηλινός αρχιτέκτονας και συγγραφέας Εϊάλ Γουάιζμαν ίδρυσε το 2010 την ερευνητική ομάδα «Εγκληματολογική Αρχιτεκτονική» (Forensic Architecture) σε μια πρωτοποριακή προσπάθεια να χρησιμοποιηθούν οι μέθοδοι της επιστήμης του και της μοντελοποίησης στη διερεύνηση εγκλημάτων πολέμου, κρατικής τρομοκρατίας και παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο διάστημα που πέρασε, η ομάδα του πραγματοποίησε έρευνες σε τουλάχιστον 35 χώρες και των πέντε ηπείρων, συμπεριλαμβανομένης της υποστηρικτικής δουλειάς της για την προσφυγή της Νότιας Αφρικής εναντίον του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο αναφορικά με τη γενοκτονία στη Γάζα. Σύντομα θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις San Casciano το βιβλίο του «Ungrounding: Η αρχιτεκτονική της γενοκτονίας», μια συναρπαστική περιήγηση στην ιστορία και στη γεωλογία του Παλαιστινιακού, με κορύφωση την τελευταία τριετία. Στη συνέντευξη που έδωσε στην «Κ», ο Εϊάλ Γουάιζμαν μιλάει για το έργο της ομάδας του, την κατάσταση στην Παλαιστίνηκαι τις ισραηλινές εκλογέςτης προσεχούς Τρίτης.
– Ποιο ήταν το κίνητρο που σας ενέπνευσε την τόσο πρωτότυπη ιδέα της Εγκληματολογικής Αρχιτεκτονικής;
– Σπούδασα αρχιτεκτονική τη δεκαετία του ’90, σε μια εποχή μεγάλων ελπίδων. Ο κόσμος άλλαζε. Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε τελειώσει, τα σύνορα άνοιγαν, το απαρτχάιντ γκρεμιζόταν, ακόμη και η Παλαιστίνη περνούσε μια περίοδο ελπίδας μετά το Οσλο. Οταν όμως άρχισα να εξασκώ το επάγγελμα, τα πρώτα χρόνια αυτού του αιώνα, η ατμόσφαιρα είχε αλλάξει με την 11η Σεπτεμβρίου, τη Δεύτερη Ιντιφάντα και τους νεοαποικιακούς πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Τότε συνειδητοποίησα ότι η αρχιτεκτονική βρισκόταν στην καρδιά ενός νέου είδους πολέμου, των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε αστικό περιβάλλον – Βαγδάτη, Ραμάλα, Καμπούλ…
– Κι έτσι φτιάξατε μια ερευνητική ομάδα που βάλθηκε να κάνει τα εδάφη, τα κτίρια και τους δρόμους αδιάψευστους μάρτυρες εγκλημάτων πολέμου.
– Ακριβώς. Οταν ο πόλεμος γίνεται σε αστικές ζώνες, τα περισσότερα θύματα πεθαίνουν μέσα στα σπίτια τους. Οι Αγγλοσάξονες εισήγαγαν τον φρικτό όρο «παράπλευρες απώλειες», τώρα μάθαμε το ΝΑΖΑ. Ο γιατρός κοιτάζει το σώμα του ασθενούς για να καταλάβει το πρόβλημα. Ο αρχιτέκτονας εξετάζει τα συντρίμμια σαν αρχαιολόγος του παρόντος για να αποκαλύψει τι συνέβη. Γεννήθηκα στη Χάιφα του Ισραήλκαι είχα μάθει από νωρίς να διακρίνω στα κτίρια, στο δομημένο περιβάλλον, τα σημάδια του νεοαποικιακού σχεδίου στην ιστορική Παλαιστίνη. Εν τω μεταξύ, είχαν εμφανιστεί τα social media, που προσέφεραν σε χρόνο μηδέν τεράστιους όγκους προσβάσιμου υλικού και αυτόπτες μάρτυρες, δυνητικούς συνεργάτες μας στα πολεμικά πεδία. Κάπως έτσι γεννήθηκε η πρωτοβουλία μας.
– Είχατε πολύ σημαντική συμβολή στη δίκη της νεοναζιστικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή. Τι κρατήσατε από αυτήν τη δίκη;
– Η εμπλοκή μας ήταν μια πράξη διεθνιστικής, αντιφασιστικής αλληλεγγύης. Είχε προηγηθεί η δουλειά μας για τις δολοφονίες της ναζιστικής οργάνωσης NSU στη Γερμανία – από τα κυριότερα ορόσημα της ομάδας μας. Αλλά η δίκη της Χρυσής Αυγής ήταν η μεγαλύτερη δίκη ναζιστών στην Ευρώπη από τη Νυρεμβέργη. Συνάντησα τη μητέρα του Παύλου Φύσσα, Μάγδα, σε μια συγκέντρωση στον Πειραιά, η οποία μου ζήτησε να εμπλακώ στη δίκη και το έκανα. Ποτέ δεν ξεκινάμε μια έρευνα εάν δεν μας το ζητήσουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Δεν θέλουμε να ασχοληθούμε με το τραύμα άλλων ανθρώπων απρόσκλητοι.
– Η ομάδα σας περιλαμβάνει Ισραηλινούς και Παλαιστινίους. Τι επιπτώσεις είχε το μεγάλο σοκ της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο εσωτερικό της ομάδας και στη διεθνή δραστηριότητά της;
– Από την πρώτη στιγμή είχαμε επικοινωνία με την υπεύθυνη της ομάδας μας στη Γάζα, τη Νουρ Αμπού Ζεΐντ, γεννημένη σε προσφυγικό καταυλισμό. Είχε την οικογένειά της εκεί και ο πόνος ήταν αβάσταχτος· κάθε πρωί φοβόμασταν ότι θα μάθουμε άσχημα νέα. Αρκετοί συνεργάτες μας στη Γάζα σκοτώθηκαν. Κι εγώ ήμουν πολύ επηρεασμένος συναισθηματικά από τις θηριωδίες, θύματα των οποίων έπεσαν και κάποιοι που συνδέονταν με την οικογένειά μου (στις επιθέσεις της Χαμάς, 7 Οκτωβρίου 2023). Ο φόρτος της δουλειάς μας ήταν τεράστιος και οι δυσκολίες αυξανόμενες. Από τη στιγμή που αρχίσαμε να χρησιμοποιούμε τον όρο «γενοκτονία», εισπράξαμε το αναπόφευκτο τίμημα. Στη Γερμανία με χαρακτήρισαν «εξτρεμιστή». Πριν από την 7η Οκτωβρίου μάς έβαζαν την ταμπέλα «Εβραίοι που μισούν την καταγωγή τους», τώρα μας αναβάθμισαν σε κανονικούς αντισημίτες. Η καταστροφή της Γάζας μού προκάλεσε μεγάλο ψυχικό τραύμα και το βιβλίο μου «Ungrounding», που πρόκειται να κυκλοφορήσει στην Ελλάδα σύντομα, ήταν ένας τρόπος προκειμένου να αντιμετωπίσω αυτό το τραύμα.
– Θα πάτε στο Ισραήλ για να ψηφίσετε την ερχόμενη Τρίτη;
– Θα αστειεύεστε. Θα επιστρέψω στην Παλαιστίνη μόνο με παλαιστινιακό διαβατήριο, ως πολίτης μιας ελεύθερης χώρας. Δεν με ενδιαφέρουν οι εκλογές εντός του συστήματος απαρτχάιντ. Η αδελφή μου, όμως, κατεβαίνει στις εκλογές ως υποψήφια του παλαιστινιακού κόμματος Μπάλαντ, το οποίο συμμετέχει στο Ενιαίο Αραβικό Ψηφοδέλτιο. Είναι το πρώτο πρόσωπο από την εβραϊκή κοινότητα που συμμετέχει στον αραβικό συνδυασμό.
Στη Γερμανία με χαρακτήρισαν «εξτρεμιστή». Πριν από την 7η Οκτωβρίου μάς έβαζαν την ταμπέλα «Εβραίοι που μισούν την καταγωγή τους», τώρα μας αναβάθμισαν σε κανονικούς αντισημίτες.
– Η ισραηλινή κοινωνία εμφανίζεται έντονα πολωμένη ενόψει των εκλογών. Ποια είναι τα διακυβεύματα;
– Η πόλωση αφορά βασικά το αν ο Νετανιάχου θα συνεχίσει να είναι πρωθυπουργός ή όχι, αλλά στα βασικά ζητήματα δεν υπάρχουν ουσιώδεις διαφορές ανάμεσα στα δύο μπλοκ. Για τη Γάζα, τη Δυτική Οχθη, τον Λίβανο, το Ιράν, όλοι σκέφτονται τα ίδια. Μόνο ένα κόμμα (οι Δημοκρατικοί) υποστηρίζει τη λύση των δύο κρατών, όλα τα άλλα έχουν κοινή γραμμή.
– Επομένως, δεν τρέφετε καμία προσδοκία για το ενδεχόμενο νίκης του Γκάντι Αϊζενκοτ επί του Νετανιάχου.
– Οχι, μόνο κάποιες διαφορές στις αποχρώσεις. Κανένα από τα κόμματα που διεκδικούν την εξουσία δεν αμφισβητεί το απαρτχάιντ. Βεβαίως, δεν θέλω να συνεχίσει να ασκεί εξουσία αυτή η κυβέρνηση, γιατί ανησυχώ για την τύχη των Παλαιστινίων στην ολοσχερώς κατεστραμμένη Γάζα και στη Δυτική Οχθη, όπου η βία των εποίκων κλιμακώνεται κατακόρυφα. Σε μακροσκοπικό επίπεδο, ωστόσο, αυτό που βλέπει κάποιος είναι μια ισραηλινή κοινωνία σε πλήρη άρνηση της ιστορίας, της γεωγραφίας και των ευθυνών της. Με ανησυχεί επίσης το ενδεχόμενο να επαναληφθεί αυτό που είδαμε στην περίπτωση της Ουγγαρίας, όπου μόλις έχασε τις εκλογές ο Ορμπαν, έσπευσαν να πανηγυρίσουν την «επιστροφή της στην αγκαλιά των πολιτισμένων εθνών». Φοβάμαι ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί αν το Κέντρο κερδίσει αυτές τις εκλογές, αν και δεν νομίζω ότι θα νικήσουν.
– Εκτιμάτε πως θα κερδίσει ο συνασπισμός του Νετανιάχου;
– Κοιτάξτε, διαβάζω ό,τι διαβάζετε κι εσείς, δεν έχω κάποια εμπιστευτική πληροφόρηση. Γνωρίζω όμως ότι σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις τα αποτελέσματα είναι καλύτερα για τη Δεξιά από ό,τι έδειχναν οι δημοσκοπήσεις. Υπάρχει και το ενδεχόμενο να παραμείνουν στο παιχνίδι ως μέρος μιας προσωρινής κυβέρνησης μειοψηφίας. Δυστυχώς και η αντιπολίτευση υποτάσσεται στη ρατσιστική λογική, που αποκλείει τα κόμματα της παλαιστινιακής μειονότητας από κυβερνήσεις συνεργασίας.
Δεν θέλω να συνεχίσει αυτή η κυβέρνηση, γιατί ανησυχώ για την τύχη των Παλαιστινίων στην κατεστραμμένη Γάζα και στη Δυτική Οχθη, όπου η βία των εποίκων κλιμακώνεται.
– Πώς εξηγείτε την εντυπωσιακή συρρίκνωση της ισραηλινής Κεντροαριστεράς και Αριστεράς που κυβέρνησε τη χώρα για δεκαετίες;
– Είναι πολύ οδυνηρό αυτό που συνέβη. Ημουν στο Ισραήλ όταν δολοφονήθηκε ο Γιτζάκ Ράμπιν (τον Νοέμβριο του 1995, από ακροδεξιό Εβραίο). Είχα κατέβει στις διαδηλώσεις που ξέσπασαν. Θα έλεγα ότι ήταν η πιο επιτυχής πολιτική δολοφονία στη σύγχρονη Ιστορία, έγινε καταλύτης για την άνοδο του Νετανιάχου στην εξουσία. Βέβαια, η στροφή προς τα δεξιά είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Στο Ισραήλ, οι νεοφασίστες είναι πλέον σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας και του πολιτικού κόσμου. Το κόμμα του Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ προβλέπεται να αυξήσει τις δυνάμεις του και το πιο ανησυχητικό είναι ότι προσελκύει νεολαία. Αν μου λέγατε πριν από 25 χρόνια ότι μια σπείρα νεοναζί θα είχε το υπουργείο Ασφάλειας, θα έβαζα τα γέλια. Τώρα έχουμε σε αυτό το υπουργείο έναν άνθρωπο που γιορτάζει με τούρτες διακοσμημένες με κρεμάλες και ανεβάζει βίντεο με στρατόπεδα συγκέντρωσης για τους Παλαιστινίους. Ενας Εβραίος να περηφανεύεται για στρατόπεδα συγκέντρωσης!
– Εχετε ταχθεί υπέρ ενός ενιαίου κράτους, όπου Εβραίοι, μουσουλμάνοι, χριστιανοί και άλλοι θα μπορούν να ζουν μαζί. Μήπως αυτό το τρένο έχει φύγει πλέον από τον σταθμό;
– Εχω παντρευτεί μια όμορφη Ανατολικογερμανίδα και έχουμε δύο όμορφα παιδιά. Γιατί λοιπόν να θεωρήσω αδύνατο οτιδήποτε αφορά τη συμβίωση των εθνών; Αδύνατο είναι μόνον ό,τι εμείς φανταζόμαστε ότι είναι αδύνατο. Υπάρχει τόση αγάπη και αλληλεγγύη στο κίνημα κατά του απαρτχάιντ, που μπορεί να κινήσει βουνά. Είμαστε πολλοί, είμαι υπερήφανος για τους Αμερικανοεβραίους που κατέκλυσαν το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και τον σιδηροδρομικό σταθμό του Σικάγου σε κινητοποιήσεις αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους. Πάνω σε αυτή την αλληλεγγύη θα οικοδομήσουμε ένα διαφορετικό μέλλον.