Φόρτωση Text-to-Speech…
Το «Κανονικοί άνθρωποι» (εκδ. Πατάκη, 2020) δεν θα πωλείται μελλοντικά στα βρετανικά βιβλιοπωλεία. Ενα ένα τα μυθιστορήματα της Ιρλανδής συγγραφέως Σάλι Ρούνεϊ εξαντλούνται από τα ράφια. Πριν από δέκα ημέρες ο εκδότης της, Faber & Faber, ανακοίνωσε ότι σταματάει να διαθέτει τα βιβλία της στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Αιτία είναι η πρόθεσή της να δίνει τα έσοδα από τις πωλήσεις στην οργάνωση Palestine Action, η οποία ετέθη πέρυσι εκτός νόμου από την κυβέρνηση ως «τρομοκρατική». Η ίδια η κυβερνητική απόφαση έχει επικριθεί σφόδρα από ανθρωπιστικές οργανώσεις, ΜΜΕ και νομικούς κύκλους που θεωρούν ότι ουσιαστικά ταυτίζεται η διαμαρτυρία με την τρομοκρατία. Η οργάνωση μπαίνει στην ίδια κατηγορία με νεοναζιστικές ομάδες και τη Χαμάς, διατείνονται.
Η ακτιβιστική δράσηπου προκάλεσε τη νομική προσφυγή εναντίον της Palestine Action είναι, μεταξύ άλλων, η περυσινή εισβολή σε βάση της πολεμικής αεροπορίας. Η κυβέρνηση επικαλέστηκε, εξάλλου, ένα ευρύτερο ιστορικό ενεργειών της οργάνωσης, μεταξύ των οποίων η επίθεση στις εγκαταστάσεις της ισραηλινής εταιρείας οπλικών συστημάτων Elbit. Η διαμάχη για τη νομιμότητα της απαγόρευσης συνεχίζεται σε ανώτατο δικαστικό επίπεδο. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, είναι πως αυτή τη στιγμή ο εκδοτικός οίκος δεν μπορεί να καταβάλει στη συγγραφέα πνευματικά δικαιώματα που θα μπορούσαν να καταλήξουν στα χέρια μιας χαρακτηρισμένης τρομοκρατικής οργάνωσης. «Θα ήταν ασυνείδητο να πουλάμε το έργο ενός συγγραφέα και να μην μπορούμε να του αποδώσουμε τα κέρδη», εξήγησε ο Faber & Faber, περιγράφοντας το ηθικό δίλημμα. «Σε πλήρη συμφωνία με την ίδια τη Σάλι», σταμάτησε να προμηθεύει τα βρετανικά βιβλιοπωλεία με τα βιβλίατης.
Η υπόθεση προκαλεί συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, νομικές, πολιτικές και λογοτεχνικές. «Ο νόμος είναι νόμος», λένε οι νομοταγείς, που ενίοτε ταυτίζονται με όσους απορρίπτουν την πολιτική στράτευση της Ιρλανδής συγγραφέως. «Είναι μορφή έμμεσης λογοκρισίας», αντιτείνουν οι οπαδοί της Ρούνεϊ και εξαίρουν το τσαγανό της. Πολλοί συγγραφείςστέκονται στο πλευρό της, ανάμεσά τους οι νομπελίστες Αν Κάρσον, Τζ. Μ. Κούτσι και Ανί Ερνό. Ο Πολ Μεσκάλ και η Ντέζι Εντγκαρ-Τζόουνς, οι ηθοποιοί που υποδύθηκαν τους δύο ήρωες στην τηλεοπτική μεταφορά του «Κανονικοί άνθρωποι», συνυπέγραψαν την ανοιχτή επιστολή με τίτλο «Η Σάλι Ρούνεϊ είναι συγγραφέας, όχι τρομοκράτης». Η μυθιστοριογράφος δεν είναι όψιμη υπερασπίστρια των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων. Πολύ πριν από τον πόλεμο στη Γάζα είχε ήδη καταγγείλει την ισραηλινή κατοχή και το απαρτχάιντ εις βάρος τους. Και είχε υποστηρίξει το παγκόσμιο κίνημα BDS για το μποϊκοτάζ και τις οικονομικές, πολιτισμικές και ακαδημαϊκές κυρώσεις εις βάρος του Ισραήλ. Είναι γενναία ή εμμονική; Νοιάζεται για τους Παλαιστινίους ή είναι συγκεκαλυμμένα αντισημίτρια;
Η «Κ» ανοίγει τον σχετικό διάλογο με τη μεταφράστρια Μυρτώ Καλοφωλιά και τον συγγραφέα – αρθρογράφο Αρη Αλεξανδρή.
Εμμεση λογοκρισία
Από την Μυρτώ Καλοφωλιά
Ασφαλώς και δεν χαρίστηκε η καταξίωση στη Σάλι Ρούνεϊ, νέα συγγραφέα που έγινε γνωστή και ως «Σάλιντζερ της γενιάς τoυ Snapchat» –ο παραλληλισμός με άνδρα συγγραφέα ήταν το επισφράγισμα της επιτυχίας της–, ενώ η ευρεία απεύθυνση που έχουν τα έργα της (έγιναν σειρές στο Νetflix, διαφημίζονται σε περιοδικά αεροπορικών εταιρειών και πωλούνται σταθερά σε αλυσίδες σούπερ μάρκετ) έθεσε υπό αμφισβήτηση την ποιότητά τους διότι, ως γνωστόν, η καλή λογοτεχνία αφορά τους λίγους και δεν πουλάει.
Η Ρούνεϊ, ωστόσο, άρχισε να γράφει μικρή, μεγαλώνει και ωριμάζει μαζί με τα βιβλία της, το βλέμμα της βαθαίνει, γίνεται πιο σύνθετο, μαζί και η γραφή της. Η ανατομία των ανθρώπινων σχέσεων, η αμεσότητα των διαλόγων και η αποτύπωση του πιο μύχιου ψυχικού τοπίου καθιστά την ανάγνωση των βιβλίων της προσωπική συνθήκη, σαν να σου ψιθυρίζει στο αυτί ψηλαφώντας το μέσα σου.
Από την πρώτη στιγμή αναγνώρισε μια συλλογική πληγή και τάχθηκε ενάντια στη γενοκτονία των Παλαιστινίων. Ηδη από το 2021, στο πλαίσιο του κινήματος BDS, αρνήθηκε να παραχωρήσει δικαιώματα μετάφρασης σε ισραηλινό εκδοτικό οίκο, ενώ από τον Αύγουστο του 2025 είχε δηλώσει πως με τα έσοδα του έργου της θα στήριζε τον αγώνα της οργάνωσης Palestine Action. Η οργάνωση είχε ήδη χαρακτηριστεί τρομοκρατική: πέταξαν μπογιές, και βάσει της –δυσανάλογα αυστηρής απέναντι σε κάθε πολιτική διαμαρτυρία– αγγλικής νομοθεσίας, η δολιοφθορά εμπίπτει στον αντιτρομοκρατικό νόμο. Η ίδια, σε συμφωνία με τον εκδότη της, αποφάσισε να αποσύρει τα βιβλία της από την αγορά της Μεγάλης Βρετανίας προκειμένου να αποφύγουν νομικές επιπλοκές.
Ηδη από το 2021, στο πλαίσιο του κινήματος BDS, αρνήθηκε να παραχωρήσει δικαιώματα μετάφρασης σε ισραηλινό εκδοτικό οίκο.
Σαφέστατα υπάρχει το σκοτάδι της λογοκρισίας –έμμεσης στην περίπτωσή της– και τα σωστά αντανακλαστικά της κοινότητας των ανθρώπων του πνεύματος, μαζί και της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων, ενάντια σε κάθε λογοκρισία. Ωστόσο στα βιβλία της το μήνυμα με την πιο έντονη πολιτική χροιά είναι η αγάπη, η αποδοχή και η προσωπική ελευθερία.
Η Σάλι Ρούνεϊ πλήττεται για τις πολιτικές απόψεις της έξω από το έργο της, διότι δεν έκανε πίσω, διότι δήλωσε: «Υποστηρίζω την Palestine Action και αν αυτό βάσει της νομοθεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου με καθιστά “υποστηρίκτρια της τρομοκρατίας”, ας είναι». Είναι μια δημιουργός που αναλαμβάνει την ευθύνη του λόγου της και της απήχησής της, που απεκδύεται τον τίτλο της συγγραφέως της γενιάς του Snapchat, που τόσο πολύ βολεύει και την υποβιβάζει. Η Σάλι Ρούνεϊ είναι η συγγραφέας της εποχής που συντελείται η γενοκτονία των Παλαιστινίων και εκείνη δίχως πάθος, χωρίς το πρόσημο της υψωμένης γροθιάς, έχοντας συναίσθηση της πραγματικότητας και πληρώνοντας το τίμημα, αρθρώνει το αυτονόητο: Λευτεριά στην Παλαιστίνη.
*Η κ. Μυρτώ Καλοφωλιά είναι μεταφράστρια λογοτεχνίας και συγγραφέας. Σε δική της μετάφραση κυκλοφορεί το «Ιντερμέτζο» της Σάλι Ρούνεϊ από τις εκδ. Πατάκη.
Ο νόμος ισχύει για όλους
Του Άρη Αλεξανδρή
Δεν της απαγόρευσαν να εκφράζεται. Δεν της απαγόρευσαν να γράφει βιβλία και να τα εκδίδει. Ο ομολογουμένως αυστηρότατος αντιτρομοκρατικός νόμος του Ηνωμένου Βασιλείου απαγορεύει στη Σάλι Ρούνεϊ να χρηματοδοτεί μια οργάνωση που λογίζεται ως τρομοκρατική. Επιπλέον, απαγορεύει στον εκδοτικό οίκο της να καταβάλει στη συγγραφέα κέρδη συναχθέντα εντός της χώρας, εφόσον γνωρίζει ή έχει λόγο να υποψιάζεται ότι η Ρούνεϊ θα τα χρησιμοποιήσει ή μπορεί να τα χρησιμοποιήσει υπέρ του εκπεφρασμένου στόχου της (η συγγραφέας δήλωσε δημοσίως ότι δεν θα σταματήσει να στηρίζει οικονομικά την Palestine Action). Η απόφαση της συγγραφέως και του εκδοτικού οίκου της να αποσύρουν τα βιβλία της πρώτης από την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου δεν είναι προϊόν λογοκρισίας, αλλά εύλογη συνέπεια μιας στρατηγικής οικονομικής ασφυξίας.
Το κράτος δεν επιτέθηκε στο έργο της δημιουργού, δεν ζήτησε να το ελέγξει πριν εκδοθεί, δεν μάζεψε τα βιβλία της από τα ράφια, ούτε μετέτρεψε σε αδίκημα την ανάγνωσή τους από το κοινό. Απλώς κατέστησε την εμπορική δραστηριότητα της Σάλι Ρούνεϊ πρακτικά αδύνατη. Είναι σαν να της λέει «γράφε, αλλά χωρίς να πληρώνεσαι». Ακόμη και αν η συγγραφέας ήταν πρόθυμη να το κάνει, πράγμα που θα αποδείκνυε και τη γνησιότητα του αντικαπιταλιστικού της πνεύματος, για τον εκδοτικό οίκο θα ήταν νομικά και ηθικά απαράδεκτο να αποκομίζει κέρδη από την εργασία μιας επαγγελματία την οποία αδυνατεί να πληρώσει.
Αν η Ρούνεϊ προέβη σε ένα παράνομο έμβασμα προς μια παράνομη οργάνωση, ας τιμωρηθεί γι’ αυτό. Γιατί πρέπει να τιμωρηθεί προκαταβολικά;
Ο αντιτρομοκρατικός νόμος είναι παράλογος, γιατί φαίνεται πως δεν τιμωρεί μόνο την πράξη, αλλά και τη σκέψη. Μέσα από καταχρηστικές εικασίες, εξισώνει το τετελεσμένο έγκλημα με το έγκλημα που απλώς πιθανολογείται, οδηγώντας στην εξόφθαλμη αδικία τού να επέρχεται πρώτα η τιμωρία και μετά το έγκλημα. Αν η Ρούνεϊ προέβη σε ένα παράνομο έμβασμα προς μια παράνομη οργάνωση, ας τιμωρηθεί γι’ αυτό. Γιατί πρέπει να τιμωρηθεί προκαταβολικά και για όλες τις παράνομες πράξεις στις οποίες ίσως προβεί μελλοντικά; Γιατί πρέπει η νόμιμη είσπραξη της αμοιβής της για τη νόμιμη εργασία της να ταυτιστεί με την παράνομη διάθεση της αμοιβής της σε μια παράνομη οργάνωση; Ας πληρωθεί κανονικά γι’ αυτό που δικαιούται και ας της απαγορευθεί ρητά εκείνο που δεν δικαιούται.
Από την άλλη, δίκαιος ή άδικος, ο δρακόντειος αντιτρομοκρατικός νόμος δεν φτιάχτηκε για τη συγγραφέα. Ισχύει για όλους. Οι επιπτώσεις του στην περίπτωσή της μοιάζουν εκ του αποτελέσματος λογοκριτικές, επειδή το έργο της είναι έργο λόγου· όμως θα ήταν εξίσου δριμείες και για κάθε άλλο πρόσωπο στη θέση της, είτε επρόκειτο για μάγειρα είτε για εργαζόμενο σε συνεργείο αυτοκινήτων. Πολλοί αρνούνται να καταλάβουν ότι η λογοκρισία προϋποθέτει σχετική πρόθεση και δεν στοιχειοθετείται «από σπόντα». Είναι πιθανώς οι ίδιοι που εκτιμούν την πολιτικολογία της Σάλι Ρούνεϊ περισσότερο από το έργο της.