Στις 21 Ιανουαρίου 1793, λίγο πριν ανέβει στο ικρίωμα για να εκτελεστεί δημόσια στην γκιλοτίνα, ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ φέρεται να έκανε μια απροσδόκητη ερώτηση: «Υπάρχουν νέα από τον κύριο ντε Λα Περούζ;».
Ο Γάλλος βασιλιάς αναφερόταν στον Ζαν-Φρανσουά ντε Γκαλό, κόμη του Λα Περούζ, τον αξιωματικό του ναυτικού που είχε στείλει οκτώ χρόνια νωρίτερα σε μια φιλόδοξη επιστημονική αποστολή γύρω από τον κόσμο. Στόχος ήταν να συναγωνιστεί τις ανακαλύψεις του Βρετανού εξερευνητή Τζέιμς Κουκ. Oμως, τα δύο πλοία της αποστολής, το La Boussole και το L’Astrolabe, είχαν εξαφανιστεί το 1788, αφήνοντας πίσω τους ένα από τα μεγάλα ναυτικά μυστήρια της γαλλικής ιστορίας.
Σχεδόν δυόμισι αιώνες αργότερα, μια σειρά από ερωτικές επιστολές, κρυμμένες μέσα σε ένα παλιό βιβλίο χαρακτικών, έρχεται να αποκαλύψει την ανθρώπινη πλευρά εκείνου του ταξιδιού. Oι επιστολές ανήκαν σε έναν διακεκριμένο Γάλλο επιστήμονα που χάθηκε μαζί με την αποστολή και απευθύνονταν σε μια παντρεμένη γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής.
Ενα «θαύμα» κρυμμένο στις σελίδες ενός βιβλίου
Οπως αποκαλύπτει ο Guardian, οι επιστολές εντοπίστηκαν τυχαία κατά την εξέταση ενός βιβλίου του 19ου αιώνα που επρόκειτο να δημοπρατηθεί.
Ο Λουντοβίκ Μιράν, ειδικός σε βιβλία και χειρόγραφα του οίκου δημοπρασιών, χαρακτήρισε την ανακάλυψη «θαύμα».«Εχουμε έναν ορισμένο αριθμό εγγράφων από την αποστολή, αλλά σχεδόν όλα είναι επιστημονικά, επομένως αυτές οι προσωπικές επιστολές είναι εξαιρετικά σπάνιες», δήλωσε στον Guardian.«Ρίχνουν ένα εντελώς νέο φως σε ένα εξαιρετικό επιστημονικό και ιστορικό γεγονός για τη Γαλλία».
Συντάκτης τους ήταν ο Ζαν-Αντρέ Μονζέ, διακεκριμένος επιστήμονας, διευθυντής σημαντικής επιστημονικής επιθεώρησης και κληρικός, ο οποίος συμμετείχε στο ταξίδι του Λα Περούζ.Παραλήπτρια ήταν η Λουίζ Βικτορία Λε Κλουστιέ, κόρη οικογένειας της κατώτερης αριστοκρατίας από τη Ρουέν της Νορμανδίας.
Το ταξίδι που ξεκίνησε με μεγάλες φιλοδοξίες
Η αποστολή απέπλευσε από τη Βρέστη την 1η Αυγούστου 1785, μεταφέροντας συνολικά 225 μέλη πληρώματος, αξιωματικούς και επιστήμονες.
Εκείνη την εποχή, Βρετανία και Γαλλία ανταγωνίζονταν έντονα για την αποικιακή τους επέκταση.Ο Λα Περούζ θαύμαζε τον Τζέιμς Κουκ, όμως ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ είχε και εμπορικές και πολιτικές φιλοδοξίες. Οι Γάλλοι επιδίωκαν να ανοίξουν εμπορικές οδούς και να εξακριβώσουν πληροφορίες ότι η Βρετανία σχεδίαζε μόνιμη εγκατάσταση στον κόλπο Μπότανι της Αυστραλίας.
Για σχεδόν τρία χρόνια, τα πλοία έστελναν αναφορές από διάφορους σταθμούς του ταξιδιού τους, μεταξύ άλλων από την Αλάσκα, την Καλιφόρνια, την Ασία, τη Ρωσία και τη Σαμόα, όπου σκοτώθηκαν ο κυβερνήτης του L’Astrolabe και 11 άνδρες.Τον Μάρτιο του 1788 απέπλευσαν από τον κόλπο Μπότανι. Ο Βρετανός πλοίαρχος Αρθουρ Φίλιπ και ο Πρώτος Στόλος είχαν προλάβει τους Γάλλους κατά μόλις έξι ημέρες.
Από εκείνη τη στιγμή, τα ίχνη της αποστολής χάθηκαν.Τα πλοία πιστεύεται ότι προσέκρουσαν σε κοραλλιογενείς υφάλους στο Βανικόρο, ανατολικά των Νήσων Σολομώντα, κατά τη διάρκεια ανεμοστρόβιλου. Συντρίμμια ανακαλύφθηκαν το 1826 και το 1964, όμως η επίσημη ταυτοποίηση των ναυαγίων έγινε μόλις το 2005.
«Θα επιστρέψω, θα είμαι άλλος άνθρωπος»
Οι επιστολές του Μονζέ αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που, πέρα από την επιστημονική περιέργεια, κουβαλούσε και προσωπικές εκκρεμότητες.Σύμφωνα με τον Μιράν, ο επιστήμονας εξέφραζε τη δυστυχία του για τον γάμο της Λε Κλουστιέ και φαινόταν να μετανιώνει για προηγούμενη συμπεριφορά του.
«Γράφει αρκετές φορές: “Θα επιστρέψω, θα είμαι άλλος άνθρωπος, καλύτερος άνθρωπος”», εξηγεί.«Δημιουργείται η εντύπωση ότι δεν της είχε φερθεί καλά και ότι εκείνη τον είχε βάλει στη θέση του».Ο Μιράν εκτιμά πως αυτή η συναισθηματική σχέση ενδέχεται να επηρέασε την απόφαση του Μονζέ να συμμετάσχει σε ένα τόσο επικίνδυνο ταξίδι.
Ο ίδιος έγραφε ότι έφευγε «λίγο από αγάπη για τη δόξα και από την επιθυμία να αποκτήσει νέες γνώσεις».Ωστόσο, είχε ήδη αναγνωρισμένη επιστημονική σταδιοδρομία, ενώ οι συμμετέχοντες γνώριζαν τους κινδύνους από τα έργα του Κουκ.
«Δεν θα μάθουμε ποτέ γιατί αποφάσισε να συμμετάσχει σε αυτό το επικίνδυνο ταξίδι, αλλά είναι σαφές ότι έφευγε εν μέρει εξαιτίας αυτής της συναισθηματικής σχέσης», σημειώνει ο Μιράν.
Οι τελευταίες λέξεις ενός χαμένου ταξιδιώτη
Η αλληλογραφία αποτυπώνει επίσης τη σκληρή καθημερινότητα της αποστολής, την απώλεια συντρόφων και την ψυχική εξάντληση.
Στην τελευταία του επιστολή, ο Μονζέ έγραφε ότι η αποστολή είχε πάρει δυσάρεστη τροπή και πως πλέον το μόνο που επιθυμούσε ήταν να επιστρέψει στην πατρίδα, καθώς τα περιορισμένα επιστημονικά αποτελέσματα δεν αντιστάθμιζαν τη δυστυχία που είχαν βιώσει.«Ισως είναι ένα ταξίδι εξιλέωσης», παρατηρεί ο Μιράν.
Η Λε Κλουστιέ πέθανε το 1821, χωρίς ποτέ να μάθει τι απέγινε ο Μονζέ.Είχε όμως φυλάξει τις επιστολές. Μάλιστα, σύμφωνα με τον ειδικό, τα σημάδια δείχνουν ότι τις είχε διαβάσει ξανά και ξανά.«Φαντάζομαι ότι έπρεπε να τις κρύβει από τον σύζυγό της», αναφέρει.
Ο δημοπράτης Μπενουά Ντερουινό, που τις ανακάλυψε, παραδέχεται ότι αρχικά δεν αντιλήφθηκε τη σημασία τους.«Ηταν ξεκάθαρο ότι είχαν φυλαχθεί και κρυφτεί με προσοχή. Ισως επειδή ήταν ένα είδος ερωτικών επιστολών και η παραλήπτρια δεν ήθελε να τις δει κανείς. Αλλά δεν τις είχε πετάξει, ούτε τις είχε κάψει».
Οι επιστολές, με εκτιμώμενη αξία 30.000 έως 50.000 ευρώ, θα δημοπρατηθούν ως ενιαίο σύνολο από τον οίκο Daguerre στο Παρίσι, στις 17 Νοεμβρίου.
Με πληροφορίες από Guardian