Ενας Ισπανός και ένας Ολλανδός, με διαφορετικές αφετηρίες στη νομισματική πολιτική αλλά κοινό χαρακτηριστικό τον ορθολογισμό, εμφανίζονται ως οι επικρατέστεροι διάδοχοι της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Ωστόσο, η τελική επιλογή δεν θα κριθεί μόνο από τις οικονομικές τους πεποιθήσεις αλλά και από τις σύνθετες πολιτικές ισορροπίες μεταξύ των 21 χωρών της Ευρωζώνης.
Ο 55χρονος Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ισπανίας και σημερινός επικεφαλής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), και ο 59χρονος Κλάας Κνοτ, πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Ολλανδίας, προηγούνται στην κούρσα για την ανάδειξη του πέμπτου προέδρου της ΕΚΤ.
Σύμφωνα με τους Financial Times, η αιφνιδιαστική απόφαση της Λαγκάρντ να αποχωρήσει τον Φεβρουάριο του 2027, εννέα μήνες πριν από τη λήξη της θητείας της, ανοίγει μια ιδιαίτερα σημαντική διαδικασία διαδοχής, ενώ η Ευρωζώνη αντιμετωπίζει νέες πληθωριστικές πιέσεις και επικείμενες εκλογές, μεταξύ άλλων στη Γαλλία και την Ιταλία.
Δύο διαφορετικές σχολές οικονομικής σκέψης
Οι δύο υποψήφιοι διαθέτουν ισχυρό ακαδημαϊκό υπόβαθρο και σημαντική εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων.
Αν ο Ερνάντεθ ντε Κος είναι ένα «περιστέρι» στη νομισματική πολιτική, δηλαδή υποστηρικτής μιας πιο χαλαρής προσέγγισης, ο Κνοτ είναι ένα «γεράκι», που υποστηρίζει παραδοσιακά πιο αυστηρή πολιτική.Ωστόσο, άνθρωποι που γνωρίζουν τις απόψεις τους επισημαίνουν ότι αυτοί οι χαρακτηρισμοί απλουστεύουν υπερβολικά τις θέσεις τους.
«Ο Πάμπλο είναι ένας υπεύθυνος χάραξης πολιτικής που κινείται στον μεσαίο χώρο», αναφέρει ο Χοσέ Μανουέλ Γκονθάλεθ-Πάραμο, ο οποίος είχε επιβλέψει τη διδακτορική του διατριβή και αργότερα τον προσέλαβε ως σύμβουλο στην ΕΚΤ.Ο Ισπανός οικονομολόγος έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος της ακαδημαϊκής του εργασίας στη δημοσιονομική πειθαρχία, ένα ζήτημα που αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των ανησυχιών για τα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας. «Παίρνει πολύ σοβαρά την ανάγκη να διατηρούνται τα δημόσια οικονομικά υπό έλεγχο», σημειώνει ο Γκονθάλεθ-Πάραμο.
Κατά τη θητεία του στην Τράπεζα της Ισπανίας, από το 2018 έως το 2024, ο Ερνάντεθ ντε Κος συγκρούστηκε επανειλημμένα με την κυβέρνηση. Το 2020, για παράδειγμα, προειδοποίησε ότι μια μεγάλη αύξηση του κατώτατου μισθού θα μπορούσε να καταστρέψει θέσεις εργασίας.
Ο Κνοτ και η ελληνική κρίση χρέους
Ο Κλάας Κνοτ έχει συνδέσει το όνομά του με την αυστηρή δημοσιονομική και νομισματική προσέγγιση, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης χρέους.
Το 2011 και το 2012 υπήρξε ο πρώτος αξιωματούχος νομισματικής πολιτικής που συζήτησε ανοιχτά το ενδεχόμενο χρεοκοπίας της Ελλάδας, ενώ στις αρχές του 2012 έθεσε δημόσια ακόμη και την πιθανότητα εξόδου της από το ευρώ.Το 2019 διαφώνησε έντονα με την απόφαση του τότε προέδρου της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι να μειώσει περαιτέρω τα επιτόκια σε αρνητικό έδαφος και να επανεκκινήσει τις αγορές ομολόγων.
Ο πρώην επιβλέπων της διδακτορικής του διατριβής, Γιάκομπ ντε Χάαν, επισημαίνει πάντως ότι ο Κνοτ δεν είναι ακραία συντηρητικός στη νομισματική πολιτική, αλλά εκφράζει την ολλανδική παράδοση αναζήτησης ισορροπημένων λύσεων.
Αλλωστε, ο ίδιος ο Κνοτ έχει περιγράψει πώς εξελίχθηκε από επικριτής των αγορών ομολόγων της ΕΚΤ σε «ρεαλιστή με αρχές», αναθεωρώντας τις θέσεις του καθώς άλλαζαν τα δεδομένα. Αναγνώρισε, τελικά, ότι η ΕΚΤ έπρεπε να αποδεχθεί έναν ρόλο δανειστή έσχατης ανάγκης, σε μια νομισματική ένωση με κατακερματισμένες εθνικές δημοσιονομικές πολιτικές, αγορές χρέους και τραπεζικά συστήματα.
Ο Ισπανός που αναγνώρισε το λάθος για τον πληθωρισμό
Ο Ερνάντεθ ντε Κος είχε υποστηρίξει τις αποφάσεις Ντράγκι το 2019, καθώς και την υιοθέτηση σαφούς στόχου πληθωρισμού 2% το 2021. Στα τέλη εκείνης της χρονιάς, όταν ο πληθωρισμός είχε ξεπεράσει το 3%, εκτιμούσε ότι οι αυξήσεις επιτοκίων ήταν απίθανες ακόμη και το 2023.
Η ΕΚΤ, ωστόσο, άρχισε να αυξάνει το κόστος δανεισμού στα μέσα του 2022, όταν ο πληθωρισμός πλησίαζε το 9%. Ο Ισπανός οικονομολόγος αναγνώρισε αργότερα ότι η αντίδραση της τράπεζας είχε καθυστερήσει.Τον Σεπτέμβριο του 2023, παρότι αρχικά διαφωνούσε με τη δέκατη αύξηση των επιτοκίων, συνέβαλε στη διαμόρφωση συμβιβασμού που επέτρεψε την άνοδό τους στο 4%.
«Οι θέσεις του Πάμπλο έχουν πολλές αποχρώσεις», επισημαίνει ο Γκονθάλεθ-Πάραμο, προσθέτοντας ότι «είναι εξαιρετικά ικανός στο να επιτυγχάνει συμφωνίες».
Το πολιτικό παζάρι και ο ρόλος του Μακρόν
Η τελική απόφαση αποτελεί ένα περίπλοκο πολιτικό παζάρι. Κάθε υποψήφιος χρειάζεται τη στήριξη τουλάχιστον 16 από τις 21 χώρες της Ευρωζώνης, που αντιπροσωπεύουν το 65% του πληθυσμού της.
Η Γαλλία και η Ιταλία μπορούν από κοινού να σχηματίσουν μειοψηφία αρνησικυρίας, ενώ αντίστοιχη δυνατότητα διαθέτει ένας συνασπισμός Γερμανίας, Ολλανδίας, Αυστρίας, Φινλανδίας και δύο χωρών της Βαλτικής.
Η διαδικασία περιπλέκεται από τις επικείμενες αλλαγές σε τουλάχιστον τρεις υψηλόβαθμες θέσεις της ΕΚΤ. Η Ιζαμπέλ Σνάμπελ αποχωρεί τον Ιανουάριο για το ΔΝΤ, ενώ η θητεία του επικεφαλής οικονομολόγου Φίλιπ Λέιν λήγει τον Μάιο.
Σύμφωνα με πρόσωπα που γνωρίζουν τις γαλλικές προθέσεις, ο Εμανουέλ Μακρόν επιθυμεί να επιλέξει τον επόμενο επικεφαλής οικονομολόγο της ΕΚΤ. Αυτό θα μπορούσε να δυσκολέψει την υποψηφιότητα του Ερνάντεθ ντε Κος, καθώς οι βόρειες χώρες ενδέχεται να αντιδράσουν στην ανάθεση δύο κορυφαίων θέσεων στον ευρωπαϊκό Νότο.
Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, Μπόρις Βούιτσιτς, προέρχεται από την Κροατία και θεωρείται, όπως και ο Κνοτ, περισσότερο αυστηρός στη νομισματική πολιτική. Οι ανταγωνιστικές πολιτικές επιδιώξεις ενδέχεται, τελικά, να οδηγήσουν σε αδιέξοδο και στην εμφάνιση ενός υποψηφίου που θα λειτουργήσει ως συμβιβαστική λύση της τελευταίας στιγμής.
Οπως υπενθυμίζει ο οικονομολόγος της MUFG Bank Χένρι Κουκ, οι επικρατέστεροι στις προηγούμενες διαδικασίες «δεν είχαν πάντα επιτυχία». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το 2019, όταν ο Μακρόν πρότεινε απροσδόκητα την Κριστίν Λαγκάρντ.
Με πληροφορίες από Financial Times