Λίγα μέρη στον πλανήτη διαθέτουν τόσο υψηλή συγκέντρωση υπερπλούσιων κατοίκων όσο η Καλιφόρνια, πολιτεία γνωστή ανά την υφήλιο για την οικονομική και τεχνολογική υπεροχή της, τις πολυτελείς παραθαλάσσιες επαύλεις και τη λάμψη της βιομηχανίας του θεάματος. Στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, παράλληλα με την ψήφο τους για τους εκπροσώπους της πολιτείας στο αμερικανικό Κογκρέσο, οι ψηφοφόροι καλούνται να αποφασίσουν αν οι περίπου 200 κροίσοι που ζουν ανάμεσά τους –όπως η μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης Οπρα Γουίνφρεϊ, ο διευθύνων σύμβουλος της Meta Μαρκ Ζούκερμπεργκ, η ιδρύτρια της Skims Κιμ Καρντάσιαν και ο σκηνοθέτης Τζορτζ Λούκας– θα υποχρεωθούν να συνεισφέρουν δισεκατομμύρια δολάρια για την ενίσχυση της δημόσιας υγείας.
Η «Πρόταση 40»
Κεντρικό διακύβευμα αποτελεί η πολυσυζητημένη «Πρόταση 40» (Proposition 40), η οποία προβλέπει την επιβολή εφάπαξ φόρου 5% στην καθαρή περιουσία των δισεκατομμυριούχων της πολιτείας. Στόχος του μέτρου είναι η άντληση πολύτιμων πόρων για την κάλυψη των ομοσπονδιακών περικοπών και την αναβάθμιση του συστήματος υγειονομικής περίθαλψης. Αν και η πρόταση έχει διχάσει την πολιτική και επιχειρηματική ελίτ, πυροδοτώντας παράλληλα ένα κύμα φυγής κεφαλαίων, δίνει ταυτόχρονα στους πολίτες τη δυνατότητα να αποφασίσουν για ένα ζήτημα που απασχολεί την πολιτεία εδώ και δεκαετίες. Οπως επισημαίνει ο Φραντσέσκο Τρέμπι, καθηγητής Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, πρόκειται για τον πρώτο φόρο δισεκατομμυριούχων, ο οποίος στοχεύει αποκλειστικά στο ανώτατο άκρο της εισοδηματικής πυραμίδας και θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στον περιορισμό των οικονομικών ανισοτήτων στην πολιτεία.
Η εισοδηματική ανισότητα στις ΗΠΑ είναι στα ύψη – Το πλουσιότερο 1% των νοικοκυριών συγκεντρώνει σχεδόν το 32% του συνολικού πλούτου της χώρας.
Η Καλιφόρνια αποτελεί τη μεγαλύτερη οικονομία στις ΗΠΑ και την τέταρτη μεγαλύτερη παγκοσμίως, ξεπερνώντας χώρες όπως η Ινδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Την ίδια στιγμή, όμως, καταγράφει δραματικά ποσοστά αστέγων και μία από τις μεγαλύτερες εισοδηματικές ανισότητες σε εθνικό επίπεδο. Οι υποστηρικτές του μέτρου υπογραμμίζουν ότι η πρωτοβουλία διασφαλίζει πως οι πλουσιότεροι πολίτες θα καταβάλουν το δίκαιο μερίδιό τους και η πολιτεία θα αντλήσει περίπου 100 δισ. δολάρια για την κάλυψη των τεράστιων κενών στον προϋπολογισμό της υγείας.
Οι περικοπές του Τραμπ
Σύμφωνα με τη Σούζαν Χιμένες, εκπρόσωπο του συνδικάτου εργαζομένων υγείας United Healthcare Workers West, το μέτρο αποτελεί αναγκαία βραχυπρόθεσμη λύση απέναντι στις σαρωτικές ομοσπονδιακές περικοπές χρηματοδότησης που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ, προκειμένου να αποτραπεί η κατάρρευση του συστήματος. Από την άλλη πλευρά, η πρωτοβουλία συναντά σφοδρές αντιδράσεις από ισχυρές προσωπικότητες του επιχειρηματικού κόσμου, αλλά και από τον ίδιο τον Δημοκρατικό κυβερνήτη της πολιτείας Γκάβιν Νιούσομ, ο οποίος προειδοποιεί ότι η φυγή των πλουσίων θα στερήσει από τα ταμεία κρίσιμα έσοδα από φόρους εισοδήματος. Ενδεικτικό του κλίματος είναι ότι τουλάχιστον έξι επιφανείς μεγιστάνες, ανάμεσά τους ο συνιδρυτής της Google Σεργκέι Μπριν, ο οποίος διέθεσε περισσότερα από 100 εκατ. δολάρια σε εκστρατείες για να εμποδίσει το μέτρο, ο συνιδρυτής των PayPal και Palantir Πίτερ Τιλ, ο πρώην ισχυρός άνδρας της Uber Τράβις Κάλανικ και ο ιδρυτής του ομίλου Hankey Ντον Χάνκι, έχουν ήδη μεταφέρει τη φορολογική έδρα τους εκτός Καλιφόρνιας. «Εχουμε δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας στην Καλιφόρνια και διαθέτουμε σχέδιο κατανομής των κερδών στους εργαζομένους. Παρ’ όλα αυτά, η πρόταση αυτή με έκανε να αισθάνομαι ανεπιθύμητος στην πολιτεία», είπε χαρακτηριστικά ο τελευταίος.
Στον αντίποδα, ο επικεφαλής της Nvidia Τζένσεν Χουάνγκ τάσσεται υπέρ του μέτρου. «Δεν με πειράζει να πληρώνω φόρους. Οσο περισσότερα βγάζεις, τόσο περισσότερα οφείλεις να συνεισφέρεις. Είμαι η ενσάρκωση του αμερικανικού ονείρου», δήλωσε σε συνέντευξή του στο δίκτυο CBS.
Η Καλιφόρνια δεν αποτελεί τη μοναδική περιοχή που πειραματίζεται με τη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου. Οι ψηφοφόροι στην πολιτεία της Ουάσιγκτον καλούνται επίσης να εγκρίνουν ή να απορρίψουν έναν «φόρο εκατομμυριούχων», που προβλέπει συντελεστή 9,9% για ετήσια εισοδήματα άνω του 1 εκατ. δολαρίων.
Στην Ευρώπη, αν και οι φόροι περιουσίας αποτελούσαν κάποτε διαδεδομένη πρακτική, πλέον «επιβιώνουν» σε μόλις τρεις χώρες: την Ισπανία, τη Νορβηγία και την Ελβετία, όπως επισημαίνει ο δρ Κρίστιαν Νίμιτς, επικεφαλής Πολιτικής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Οικονομικών Υποθέσεων (IEA). Ο ίδιος θεωρεί ότι οι φόροι πλούτου αποδεικνύονται στην πράξη επιζήμιοι, καθώς συνεπάγονται υψηλό διοικητικό κόστος, αμβλύνουν την επενδυτική δραστηριότητα, προκαλούν εκροή κεφαλαίων και, τελικά, αποδίδουν πενιχρά φορολογικά έσοδα. Το παράδειγμα της Νορβηγίας είναι ενδεικτικό: η αύξηση του σχετικού φόρου το 2022 πυροδότησε μεγαλύτερη φυγή υπερπλούσιων από ό,τι τα προηγούμενα 13 χρόνια αθροιστικά. Αντίστοιχα, ερευνητικά δεδομένα από την Ελβετία αποδεικνύουν ότι ακόμη και μια ανεπαίσθητη αύξηση του συντελεστή κατά μόλις 0,1 ποσοστιαία μονάδα ήταν αρκετή για να συρρικνώσει τη φορολογητέα βάση του πλούτου κατά 3,5%.
Το χάσμα πλούτου μεγαλώνει
Οπως και να ‘χει, η συζήτηση γύρω από την «Πρόταση 40» διεξάγεται την ώρα που η εισοδηματική ανισότητα στις ΗΠΑ αγγίζει υψηλά τριών δεκαετιών, με το πλουσιότερο 1% των νοικοκυριών να συγκεντρώνει σχεδόν το 32% του συνολικού πλούτου της χώρας, ενώ στην Καλιφόρνια τα ποσοστά αυτά προσεγγίζουν ιστορικά ρεκόρ. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Δημόσιας Πολιτικής της Καλιφόρνιας (PPIC), το 72% των πολιτών εκφράζει την έντονη ανησυχία του για το διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών, αξιώνοντας από την πολιτειακή κυβέρνηση να αναλάβει δραστικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό του.