Φόβοι για ενεργειακό σοκ διαρκείας

Με ένα νέο ενεργειακό σοκδιαρκείας που απειλεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να εξαντλήσει τις οικονομικές αντοχές νοικοκυριών και επιχειρήσεων και να δοκιμάσει τα δημοσιονομικά περιθώρια των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, βρίσκεται αντιμέτωπη η Ευρώπη στην είσοδο του χειμώνα. Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολήκαι ο κίνδυνος νέων διαταραχών στον ενεργειακό εφοδιασμό εκτοξεύουν τις τιμές ενέργειας, επαναφέροντας μνήμες της κρίσης του 2022.

Το πετρέλαιο τύπου Brent, έπειτα από τρεις εβδομάδες συνεχούς ανόδου, ξεπέρασε την Παρασκευή τα 114 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας αύξηση 58,6% σε ετήσια βάση. Πρόκειται για τα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων πέντε μηνών, καθώς οι φόβοι για νέες διαταραχές στην προσφορά εντείνονται από τις επιθέσεις των Χούθι σε σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις και το ενδεχόμενο περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή. Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν μετά τις πληροφορίες ότι ο πρόεδρος Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων κατά του Ιράν, ενώ οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή με την ανάπτυξη δεύτερου αεροπλανοφόρου. Η Goldman Sachs Research δεν αποκλείει περαιτέρω άνοδο των τιμών σε περίπτωση παράτασης των εχθροπραξιών και νέων διαταραχών στην προσφορά. Στο δυσμενές σενάριό της, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και στα 130 δολάρια το βαρέλι έως τα μέσα του 2027.

Ακόμη πιο άμεση είναι η επίδραση της γεωπολιτικής έντασηςστην ευάλωτη ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Η τιμή αναφοράς στον ολλανδικό κόμβο TTF κινήθηκε την Παρασκευή στα 94 ευρώ/μεγαβατώρα, τα υψηλότερα επίπεδα από τον Δεκέμβριο του 2022, τον πρώτο χειμώνα με τις μειωμένες ροές ρωσικού αερίου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η τιμή είναι τριπλάσια από τα περυσινά επίπεδα των 31 ευρώ/μεγαβατώρα, αυξημένη κατά 193,75%.

Η κλιμάκωση της έντασης στη Μ. Ανατολή και ο κίνδυνος διαταραχών στον ενεργειακό εφοδιασμό επαναφέρουν μνήμες της κρίσης του 2022.

Οι ανησυχίες επεκτείνονται πέραν των τιμών και στην επάρκεια του φυσικού αερίου τη χειμερινή περίοδο με τις υψηλές καταναλώσεις για θέρμανση. Ο Διαχειριστής Ευρωπαϊκών Συστημάτων Φυσικού Αερίου (ENTSOG) εκτιμά ότι λόγω των χαμηλών ευρωπαϊκών αποθεμάτων, σε περίπτωση ενός ψυχρού χειμώνα θα απαιτηθεί μείωση της χειμερινής κατανάλωσης κατά 15% έναντι του μέσου όρου της τελευταίας πενταετίας. Στο δυσμενές σενάριο, κατά το οποίο οι εξαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο δεν θα ξεπερνούν το 25% των κανονικών επιπέδων και ο χειμώνας θα είναι ψυχρότερος του μέσου όρου, σύμφωνα με την Goldman Sachs οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα μπορούσαν να ανέλθουν στα 150 ευρώ/μεγαβατώρα έως το τέλος του έτους.

Η πρόβλεψη είναι ιδιαίτερα ανησυχητική και για την πορεία των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το φυσικό αέριο εξακολουθεί να ορίζει τις τιμές στις χονδρεμπορικές αγορές για πολλές ώρες της ημέρας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στην Ελλάδα, η επίπτωση αναμένεται ακόμη μεγαλύτερη λόγω της υψηλής συμμετοχής του εισαγόμενου καυσίμου στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής, που φτάνει έως και πάνω από το 35% όταν οι καιρικές συνθήκες περιορίζουν την παραγωγή των ΑΠΕ. Η μέση τιμή της μεγαβατώρας έφτασε την περασμένη εβδομάδα έως και πάνω από τα 240 ευρώ, τα υψηλότερα επίπεδα από το 2023, εκτοξεύοντας τη μέση τιμή του Οκτωβρίου (έως και τις 24 του μηνός) στα υψηλά των 181,52 ευρώ. Πρόκειται για άνοδο της τάξης του 62,84% σε σχέση με τον Οκτώβριο του 2025, που προοιωνίζεται νέες πιέσεις στα τιμολόγια του Νοεμβρίου.

Οι επιπτώσεις του νέου κύματος ανατιμήσεων είναι ήδη αισθητές και στην αγορά καυσίμων. Παρά τις επιδοτήσεις κυβέρνησης και διυλιστηρίων η τιμή της βενζίνης παραμένει ακριβότερη κατά 23,1% και του πετρελαίου κίνησης κατά 35,8% σε σχέση με πέρυσι. Ακριβότερο κατά 31,4% και μετά τη διπλή επιδότηση στην αντλία πληρώνουν φέτος το πετρέλαιο θέρμανσης τα νοικοκυριά που δεν δικαιούνται επίδομα θέρμανσης. Η οικονομική ασφυξία αποτυπώνεται ήδη στη ζήτηση καυσίμων, η οποία τον Σεπτέμβριο υποχώρησε κατά 3,8% στη βενζίνη και 3,6% στο πετρέλαιο κίνησης. Υπό τον φόβο νέων ανατιμήσεων οι καταναλωτές σπεύδουν για προμήθειες πετρελαίου θέρμανσης σε ποσότητες όμως αισθητά χαμηλότερες από πέρυσι στην έναρξη της χειμερινής περιόδου. Οπως αναφέρει στην «Κ» ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Πρατηριούχων Εμπόρων Καυσίμων, Θέμης Κιουρτζής, οι αρχικές παραγγελίες έχουν μειωθεί από τα 900-1.000 λίτρα πέρυσι στα 600-700 λίτρα φέτος, ενώ σημαντικό μέρος των αγορών πραγματοποιείται πλέον με πιστωτικές κάρτες και άτοκες δόσεις.

Οι ανησυχίες επεκτείνονται και στην επάρκεια φυσικού αερίου τη χειμερινή περίοδο, λόγω των χαμηλών ευρωπαϊκών αποθεμάτων.

Οι εξελίξεις στο μέτωπο των τιμών, λίγες ημέρες μετά τη Σύνοδο Κορυφής όπου δεν κατέστη δυνατή μια κοινή ευρωπαϊκή παρέμβαση, ανεβάζει το επίπεδο συναγερμού ενόψει του Eurogoup της 9ης Νοεμβρίου, καθώς η ανάγκη για μέτρα ανακούφισης γίνεται ολοένα πιο επιτακτική, υπό το βάρος και των αυξανόμενων κοινωνικών πιέσεων σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Οι κυβερνητικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα από τον Απρίλιο ανέρχονται σε 1,4 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 862 εκατ. ευρώ αφορούν την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους και 541 εκατ. ευρώ μόνιμα μέτρα κοινωνικής ενίσχυσης.

Στο 74,62% οι αποθήκες αερίου

Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ε.Ε., σύμφωνα με το Gas Infrastructure Europe, ήταν γεμάτες μόλις κατά 74,62% στις 22 Οκτωβρίου. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, ο οποίος διαμορφώνεται περίπου στο 86% για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους.

1.000

λίτρα πετρελαίου θέρμανσης με βάση τις τρέχουσες τιμές κοστίζουν φέτος περί τα 400 ευρώ ακριβότερα σε σχέση με πέρυσι.

Παρεμβάσεις 1,4 δισ.

«Από τον Απρίλιο το συνολικό ύψος των παρεμβάσεών μας έχει φτάσει στο 1,4 δισ. ευρώ, στοχευμένα για την ενεργειακή κρίση, εκ των οποίων τα 862 εκατ. ευρώ αφορούν την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους και 541 εκατ. ευρώ μόνιμα μέτρα κοινωνικής ενίσχυσης», λέει ο Κ. Πιερρακάκης.

30%

αυξημένο θα είναι φέτος σε σχέση με πέρυσι το επίδομα θέρμανσης για περισσότερους από 1,17 εκατ. δικαιούχους.

Η εκτίμηση Goldman Sachs

Το TTF θα μπορούσε να ανέλθει στα 150 ευρώ/MWh έως το τέλος του έτους, σε ένα σενάριο όπου οι εξαγωγές LNG από τον Περσικό Κόλπο δεν θα ξεπερνούν το 25% των κανονικών επιπέδων και ο χειμώνας θα είναι ψυχρότερος του μέσου όρου, εκτιμά η Goldman Sachs.