Φόρτωση Text-to-Speech…
Η εκλογική ήττα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία κυριαρχίας στη σερβική πολιτική σκηνή, δημιουργεί προσδοκίες στις Βρυξέλλες για επανεκκίνηση των σχέσεων με το Βελιγράδι και της ουσιαστικά στάσιμης ενταξιακής πορείας της Σερβίας.
Ωστόσο, η πολιτική ανατροπή δεν συνεπάγεται αυτομάτως και αλλαγή γεωπολιτικού προσανατολισμού για μια χώρα που επί χρόνια επιχειρούσε να ισορροπήσει ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, τη Ρωσία και την Κίνα.
Η Φοιτητική Λίστα, που αναδείχθηκε μέσα από το μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας κατά της διαφθοράς και της κυβέρνησης Βούτσιτς, αναμένεται, σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις, να εξασφαλίσει περίπου 140 από τις 250 έδρες του σερβικού Κοινοβουλίου. Ο ίδιος ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του, αναγνωρίζοντας ότι η επιλογή του να επιδιώξει την επιστροφή στην πρωθυπουργία μέσω πρόωρων εκλογών απέτυχε.
Η αντίδραση της ευρωπαϊκής ηγεσίας υπήρξε άμεση, καθώς με κοινό μήνυμά τους, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα συνεχάρησαν τη Φοιτητική Λίστα, εκφράζοντας την ετοιμότητα της Ε.Ε. να στηρίξει μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, προκειμένου να προχωρήσει η ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας.
https://x.com/vonderleyen/status/2114483453404045768
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό ήταν το μήνυμα της επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος, η οποία συνέδεσε τη νίκη με τις σχεδόν δύο χρονιές κινητοποιήσεων υπέρ της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. «Ενα νέο κεφάλαιο μπορεί να αρχίσει για τη Σερβία. Η πόρτα της Ε.Ε. είναι ανοιχτή και είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε μαζί», δήλωσε.
Οι δύσκολες «σχέσεις» με τις Βρυξέλλες
Η αλλαγή πολιτικού σκηνικού έρχεται έπειτα από μια μακρά περίοδο επιδείνωσης των σχέσεων Βελιγραδίου – Βρυξελλών. Παρά την επίσημη δέσμευση Βούτσιτς στην ευρωπαϊκή ένταξη, οι διαπραγματεύσεις παρέμειναν ουσιαστικά καθηλωμένες, με την Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διατυπώνουν επανειλημμένα ανησυχίες για τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, την ελευθερία του Τύπου και την αντιμετώπιση των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.
Την ίδια στιγμή, η άρνηση του Βελιγραδίου να ευθυγραμμιστεί με τις ευρωπαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και οι στενές σχέσεις του Βούτσιτς με τον Βλαντίμιρ Πούτιν ενίσχυσαν τη δυσπιστία ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι τον περασμένο Ιούλιο οκτώ κράτη-μέλη εμπόδισαν την προώθηση του τρίτου διαπραγματευτικού κεφαλαίου-ομάδας, επικαλούμενα προβλήματα στο κράτος δικαίου και στην εξωτερική πολιτική.
Η κηδεία Μλάντιτς και η «ρήξη» με το ΕΛΚ
Η ένταση κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο, όταν η απόδοση στρατιωτικών τιμών στην κηδεία του Ράτκο Μλάντιτς, καταδικασμένου για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα και εγκλήματα πολέμου, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στις Βρυξέλλες.
Η παρουσία ανώτερων κυβερνητικών αξιωματούχων στην τελετή καταδικάστηκε από τη Φον ντερ Λάιεν και τον Κόστα, οι οποίοι χαρακτήρισαν τις εικόνες «σοκαριστικές» και επισήμαναν ότι η συμπεριφορά αυτή αντιβαίνει στις αξίες που θεμελιώνουν την ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας.
Η Μάρτα Κος ακύρωσε τότε την προγραμματισμένη επίσκεψή της στο Βελιγράδι, ενώ το ίδιο έπραξε και η πρόεδρος της Κομισιόν, που για πρώτη φορά κατά την καθιερωμένη περιοδεία της στα Δυτικά Βαλκάνια δεν συμπεριέλαβε τη Σερβία.
Η υπόθεση προκάλεσε τριγμούς ακόμη και στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, με το οποίο συνδέεται το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς ως συνδεδεμένο μέλος.
Το ΕΛΚ καταδίκασε τις δημόσιες και κρατικές τιμές προς τον Μλάντιτς, τονίζοντας ότι τα γεγονότα δεν μπορούν να αγνοηθούν στο πλαίσιο της διαδικασίας επανεξέτασης της σχέσης του με το σερβικό κόμμα.
Είχαν ήδη κινηθεί διαδικασίες ελέγχου, ενώ εντάθηκαν οι πιέσεις για ενδεχόμενη αποπομπή του.
Οι «προκλήσεις» της επόμενης ημέρας
Παρά τη θετική υποδοχή του εκλογικού αποτελέσματος, οι Βρυξέλλες γνωρίζουν ότι η νέα πολιτική ηγεσία δεν έχει ακόμη διαμορφώσει σαφή ευρωπαϊκή ατζέντα.
Η Φοιτητική Λίστα επικεντρώθηκε στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, αποφεύγοντας συγκεκριμένες δεσμεύσεις για το Κόσοβο, τη Ρωσία και την ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική της Ε.Ε.
Επιπλέον, η μετάβαση από ένα κίνημα διαμαρτυρίας στη διακυβέρνηση μιας χώρας με βαθιά ριζωμένα πολιτικά και θεσμικά προβλήματα αποτελεί σημαντική δοκιμασία.
Για την Ε.Ε., η ήττα Βούτσιτς δημιουργεί μια νέα πολιτική ευκαιρία στα Δυτικά Βαλκάνια, σε μια περίοδο αυξημένου ανταγωνισμού επιρροής με τη Μόσχα και το Πεκίνο.
Το κατά πόσον, όμως, αυτή θα μεταφραστεί σε πραγματική επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ένταξης θα εξαρτηθεί από τις επιλογές της νέας κυβέρνησης και κυρίως από την υλοποίηση συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων.