Η Ευρώπη φοβάται

Η Ευρώπη φοβάται τη Ρωσία του Πούτιν. Το παράδοξο είναι ότι τη φοβάται περισσότερο από όσο φοβόταν την ΕΣΣ∆. Η Ευρώπη φοβάται την Αμερική του Τραμπ. ∆εν έχει εμπιστοσύνη στην ιδιοτέλειά του ούτε στην κυκλοθυμία του. Είναι η πρώτη φορά που ο Ατλαντικός μοιάζει σαν αξεπέραστο χάσμα, έτοιμο να παραγάγει απρόβλεπτα γεωπολιτικά φαινόμενα. Η Ευρώπη ξέρει ότι, πέρα από όλα τα άλλα, τον Τραμπ και τον Πούτιν τούς συνδέει η περιφρόνησή τους προς την Ευρώπη. Είναι μια υπόθεση που είχε εμφανισθεί από την εποχή του Μπους του νεότερου, όταν οι νεοσυντηρητικοί είχαν βαφτίσει Aρη την Αμερική και Αφροδίτη την Ευρώπη. Βέβαια, ξεχνούσαν να υπενθυμίσουν ότι ο Aρης και η Αφροδίτη υπήρξαν εραστές. Η Ευρώπη φοβάται το Ισλάμ. Φοβάται την επιθετικότητά του, κυρίως, δε, φοβάται τη διείσδυσή του στην ίδια της την κοινωνία. Η Τζιχάντ έχει περάσει τα ευρωπαϊκά σύνορα και, όπως έχει αποδείξει έως σήμερα, μπορεί να κινητοποιήσει μεγάλες μερίδες του πληθυσμού και να αφήσει θύματα. Eχουμε αναρωτηθεί πόσα είναι τα θύματα της ισλαμικής τρομοκρατίας στις ευρωπαϊκές χώρες; Και ώς ποιο σημείο ο αναδυόμενος αντισημιτισμός οφείλεται, εκτός των άλλων, στον φόβο που προκαλεί η Χαμάς στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς; Η Ευρώπη φοβάται τη μετανάστευση, τα εκατομμύρια που από την υποσαχάρια Αφρική συνωστίζονται στις ακτές της Μεσογείου και τα χρησιμοποιούν ως ανθρώπινα βλήματα οι φύλαρχοι της Λιβύης και ο Ερντογάν. Η Ευρώπη φοβάται τη μετανάστευση, όμως δεν τολμάει να κάνει κάτι για να τροποποιήσει μια πολιτική που έχει διαμορφωθεί από την εποχή που το πρόβλημα ήταν συνυφασμένο με το αποικιοκρατικό της παρελθόν. Η Ευρώπη φοβάται το παρελθόν της, η Ιστορία της τη γεμίζει ενοχές, όμως φοβάται και το παρόν της. Για πρώτη φορά μετά τον Μεσοπόλεμο, και τηρουμένων όλων των αναλογιών, η δημοκρατία, το μεγάλο ευρωπαϊκό οχυρό, κινδυνεύει να παραμορφωθεί από τα ίδια τα προϊόντα της. Η Λεπέν μπορεί να έχει προσαρμοσθεί στην ευπρέπεια της δημοκρατίας, όμως δεν αποκαλύπτει τι σκοπεύει να κάνει αν της δοθεί η ευκαιρία να κυβερνήσει. Απέναντί της, ο Μελανσόν προσπαθεί να επιβάλει τη συμπεριφορά μιας κοινωνίας η οποία είναι σε μόνιμη σύγκρουση με τον εαυτό της.

Η Ευρώπη φοβάται τον εαυτό της. Γιατί; Επειδή δεν έχει τον τρόπο να ανακαλύψει, ή έστω να επινοήσει, τα επόμενα βήματά της. Πόσον καιρό έχετε να ακούσετε για την περίφημη ομοσπονδιοποίηση της Ενωσης; Και ας πούμε ότι το σχέδιο έχει ξεχαστεί, όμως ποιο σχέδιο το έχει αντικαταστήσει; Κανένα. Η Ευρώπη διαχειρίζεται τον φόβο της με τις πολιτικές μετριότητες που τη διοικούν, την Κάγια Κάλας και την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ακόμη και ο Μακρόν, που πριν από δέκα χρόνια εμφανίστηκε ως η νέα πολιτική φωνή της Ευρώπης, τώρα μετράει τις μέρες για να αποχωρήσει προκειμένου να αποφύγει την περαιτέρω ταπείνωση. Για συγκρίνετε τους σημερινούς με τον Μιτεράν ή τον Κολ.

Οφείλουμε να το παραδεχθούμε, όσοι τουλάχιστον πιστεύουν ακόμη στην Ευρώπη όχι μόνον ως Ελληνες, αλλά και ως πολίτες του παγκόσμιου χωριού. Η Ευρώπη έχει χάσει την πολιτική της προοπτική. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πτώση άρχισε όταν αποχώρησε από το προσκήνιο η τελευταία γενιά των πολιτικών που έζησε τον Β΄ Παγκόσμιο. Στα ερείπιά του γεννήθηκε η ιδέα της Ευρώπης που επέτρεψε στα κράτη-έθνη της να ζήσουν ένα όραμα το οποίο ξεπερνούσε τις πολιτικές τους συγκρούσεις. Οι πολιτικοί ηγέτες της είχαν ως πρώτο μέλημά τους τη μεγάλη ιδέα ότι συμμετείχαν στον ίδιο πολιτισμό. Και βασικό στοιχείο αυτού του πολιτισμού ήταν η δημοκρατία. Η κατάρρευση της σοβιετικής αυτοκρατορίας και η απελευθέρωση των δορυφόρων της οφείλει πολλά στο γεγονός ότι όλες αυτές οι χώρες ανήκαν στον ίδιο πολιτισμό. Και όσοι σήμερα αμφισβητούν τη σημασία του Χριστιανισμού γι’ αυτόν τον πολιτισμό –από τον φόβο της Χαμάς– ας αναλογισθούν μόνο τον ρόλο που έπαιξε ο καθολικισμός στην απελευθέρωση της Πολωνίας από τον κομμουνισμό. Το ίδιο ισχύει και για τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό, που αποτέλεσε το κοινό βάθρο της παιδείας όλων αυτών των εθνών με τις τόσο διαφορετικές παραδόσεις και τις τόσο διαφορετικές γλώσσες. Ο Eκο είπε ότι η γλώσσα της Ευρώπης είναι η μετάφραση, μια τέχνη που ξεκίνησε όταν οι Ρωμαίοι άρχισαν να μεταφράζουν στα λατινικά την ελληνική σοφία.

Χωρίς τις μνήμες του Β΄ Παγκοσμίου και αντιμετωπίζοντας τη δημοκρατία ως δεδομένη μετά την πτώση του Σιδηρού Παραπετάσματος, η Ε.Ε. έχει χάσει τη δυναμική της. Σαν να μην μπορεί να βρει το επόμενο βήμα της, αρκείται στο αναμάσημα των αρχών της προσπαθώντας να εξορκίσει τους φόβους της. Και το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν της αξίζει η πολιτική της ηγεσία.