Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για τον πολεοδομικό σχεδιασμό της χώρας. Χιλιάδες σελίδες μελετών, εκατοντάδες δημοτικές ενότητες και ένα πρόγραμμα που φιλοδοξεί να βάλει τάξη στις χρήσεις γης, να καθορίσει πού και με ποιους όρους θα αναπτυχθούν οι πόλεις και οι επενδύσεις περιμένουν την τελική θεσμική τους σφραγίδα.
Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ και ΕΠΣ) προχωρούν στα επιμέρους στάδια, ωστόσο το τελικό βήμα παραμένει σε εκκρεμότητα, αφού έως σήμερα δεν έχει εκδοθεί κανένα Προεδρικό Διάταγμα. Ετσι, το μεγάλο στοίχημα του πολεοδομικού εκσυγχρονισμού παραμένει ανοιχτό, με το βάρος να μεταφέρεται πλέον από την εκπόνηση των μελετών στη θεσμική κατοχύρωση και στην εφαρμογή τους.
Tο πεδίο στο οποίο θα κριθεί η επιτυχία είναι η θεσμοθέτηση. Η πρόοδος των μελετών καλείται να μετατραπεί σε ένα ολοκληρωμένο πολεοδομικό πλαίσιο, με σαφείς κανόνες για τις χρήσεις γης και την ανάπτυξη των περιοχών
Εναλλακτικές πηγές
Η σημασία του εγχειρήματος είναι κομβική, καθώς τα ΤΠΣ και τα ΕΠΣ καλούνται να καθορίσουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα αναπτυχθούν οι οικισμοί, οι παραγωγικές δραστηριότητες και τα επενδυτικά σχέδια, επηρεάζοντας άμεσα την αξία και τις δυνατότητες αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας. Στην τελική έκθεση για το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», το οποίο είχε ενταχθεί για χρηματοδότηση περίπου 600 εκατ. ευρώ στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) που έκλεισε στα τέλη Αυγούστου, καταγράφονται θετικές γνωμοδοτήσεις για μελέτες που καλύπτουν 595 δημοτικές ενότητες της χώρας. Η πορεία του, ωστόσο, είχε επηρεαστεί από τις ασφυκτικές προθεσμίες του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η αναθεώρηση των οροσήμων του το 2025, όταν η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τον κίνδυνο απώλειας κονδυλίων, έδωσε στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) περιθώριο για την ολοκλήρωση του μεγαλύτερου μέρους των μελετών. Για το υπόλοιπο έργο, που αντιστοιχεί περίπου στο 40% του αρχικού αντικειμένου, η χώρα μας δεσμεύθηκε ότι θα αναζητηθούν εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης.
H διαβούλευση
Η συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πάντως, προ διετίας επέτρεψε να θεωρηθούν επαρκή για την επίτευξη του τελικού οροσήμου η παραλαβή των μελετών και ο έλεγχός τους από αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΕΝ, δηλαδή πριν δοθούν για διαβούλευση και κυρωθούν με ΠΔ. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίστηκε επιπλέον χρόνος για τη διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, τις αναγκαίες προσαρμογές και τα επόμενα στάδια έγκρισης, τα οποία θα οδηγήσουν στη θεσμοθέτηση του νέου πολεοδομικού σχεδιασμού.
Στο ίδιο πρόγραμμα, πέρα από τα ΤΠΣ και τα ΕΠΣ εντάσσονται και αυτοτελείς μελέτες για τον προσδιορισμό Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, την οριοθέτηση οικισμών και τον χαρακτηρισμό δημοτικών οδών. Πρόκειται για παρεμβάσεις που συνδέονται με τη διαμόρφωση σαφέστερων κανόνων για την ανάπτυξη των περιοχών και την οργάνωση του χώρου.
Οσον αφορά την πρόοδο έναντι του αναθεωρημένου οροσήμου, σύμφωνα με το τελευταίο ενημερωτικό υπόμνημα του ΥΠΕΝ (Ιούλιος 2026), που είχε συνταχθεί από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας ως αναθέτουσα αρχή και φορέας υλοποίησης των έργων του προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», έχουν συμβασιοποιηθεί 221 από τις συνολικά 227 συμβάσεις μελετών για ΤΠΣ, οι οποίες βρίσκονται σε φάση υλοποίησης, καλύπτοντας 715 δημοτικές ενότητες.
Εξι συμβάσεις, που αντιστοιχούν σε 16 δημοτικές ενότητες, παρέμεναν σε εκκρεμότητα καθώς δεν είχαν υπογραφεί και, ως εκ τούτου, δεν αναμένεται να χρηματοδοτηθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης. Οι εκκρεμότητες αφορούν τους Δήμους Μεγαλόπολης, Ωρωπού, Περιστερίου, Βόρειας Κυνουρίας, Αγρινίου και Κισσάμου.
Για τη Μεγαλόπολη, ο φάκελος είχε υποβληθεί στην Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού του Ταμείου Ανάκαμψης (ΕΥΣΤΑ) προκειμένου να δοθεί σύμφωνη γνώμη επί του σχεδίου σύμβασης, ενώ για τον Ωρωπό είχε αποσταλεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο για γνωμοδότηση. Για τους άλλους τέσσερις δήμους, το υπόμνημα καταγράφει επιστροφή των φακέλων από την ΕΥΣΤΑ για διορθώσεις ή συμπληρώσεις.
Στο σκέλος των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, τα οποία εκπονούνται για περιοχές που απαιτούν ειδικό σχεδιασμό λόγω της ιδιαίτερης σημασίας τους, των αναπτυξιακών χαρακτηριστικών ή των ειδικών αναγκών τους, οι 18 συμβασιοποιημένες μελέτες καλύπτουν συνολικά 100 δημοτικές ενότητες. Από αυτές, οι 15, που αντιστοιχούν σε 85 δημοτικές ενότητες, έχουν λάβει θετική γνωμοδότηση από την Αρχή Σχεδιασμού.
Μία από τις μελέτες αυτές έχει ήδη προωθηθεί στη Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΔΙΠΑ) για αξιολόγηση. Οι υπόλοιπες τρεις μελέτες βρίσκονταν σε προηγούμενα στάδια επεξεργασίας. Ειδικότερα, μία ήταν στο στάδιο παρουσίασης εναλλακτικών σεναρίων στον οικείο δήμο, ενώ δύο παρέμεναν σε αρχικά στάδια εκπόνησης.
Μεταξύ των πιο ώριμων περιπτώσεων περιλαμβάνονται οι μελέτες της Μυκόνου και της Σαντορίνης, οι οποίες αναμένεται να προχωρήσουν, το επόμενο διάστημα, σε δημόσια διαβούλευση.
Οι οκτώ δήμοι
Σε παράλληλη εξέλιξη, άμεσα αναμένεται να τεθούν σε δημόσια διαβούλευση τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια οκτώ δήμων της Αττικής: Γαλατσίου, Νέας Ιωνίας, Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας, Ηρακλείου Αττικής, Μεταμόρφωσης, Λυκόβρυσης – Πεύκης, Αγίας Παρασκευής και Παπάγου – Χολαργού.
Πρόοδος καταγράφεται και στις αυτοτελείς μελέτες, οι οποίες συμπληρώνουν το πλαίσιο του πολεοδομικού σχεδιασμού. Στο σκέλος του χαρακτηρισμού δημοτικών οδών, που συνδέεται με την οικοδομησιμότητα παρόδιων οικοπέδων εκτός σχεδίου, είχαν εκδοθεί, έως την ολοκλήρωση του ΤΑΑ, πιστοποιητικά ολοκλήρωσης για μελέτες που καλύπτουν 654 δημοτικές ενότητες. Παράλληλα, εκπονούνταν επτά μελέτες για ακόμη 268 δημοτικές ενότητες, ενώ μία μελέτη, που αφορά 61 δημοτικές ενότητες, είχε διαβιβαστεί στο ΥΠΕΝ. Σε ό,τι αφορά τις αυτοτελείς μελέτες οριοθέτησης οικισμών, δύο βρίσκονταν στο αρχικό στάδιο και δέκα στο δεύτερο στάδιο επεξεργασίας.
Τέλος, η μελέτη για τον καθορισμό Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης σε 83 δημοτικές ενότητες βρίσκεται στο ΥΠΕΝ και αναμένεται να τεθεί σύντομα σε δημόσια διαβούλευση.
Η θεσμοθέτηση
Σε κάθε περίπτωση, το πεδίο στο οποίο θα κριθεί η επιτυχία είναι η θεσμοθέτηση. Η πρόοδος των μελετών καλείται να μετατραπεί σε ένα ολοκληρωμένο πολεοδομικό πλαίσιο, με σαφείς κανόνες για τις χρήσεις γης και την ανάπτυξη των περιοχών που θα διασφαλίζει προβλέψιμους όρους χωροθέτησης για τις επενδύσεις και θα διευκολύνει την αξιοποίηση ακινήτων, δίχως να θέτει σε κίνδυνο περιοχές με περιβαλλοντική ή οικιστική αξία.
Η διαδρομή μέχρι την τελική έγκριση απαιτεί τεχνική τεκμηρίωση, ουσιαστική διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες και έλεγχο των προτάσεων πριν από τη θεσμοθέτησή τους με Προεδρικά Διατάγματα.
Από την ολοκλήρωση των μελετών μέχρι την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, το ζητούμενο είναι να αποκτήσει η χώρα ένα συνεκτικό και λειτουργικό πλαίσιο χωρικής ανάπτυξης, με κανόνες που θα μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ