Ψόφια πράγματα

Λίγη Παλαιστίνη, λίγες φωνές κατά των ιδιωτικών πανεπιστημίων, λίγα πανό και συνθήματα της ΚΝΕ, λίγο απ’ όλα. Το γεγονός ότι το πολυαναμενόμενο «πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο», που ενέπνευσε ο γαλλικός ξεσηκωμός, δεν άφησε το αποτύπωμα που αναμενόταν, οφείλεται στη «λίγο απ’ όλα» φύση του. Οι κομματικώς υποκινούμενες διαδηλώσεις των πνευματικά γερασμένων νεολαιών με τα πολυσυλλεκτικά πλην ανακυκλωμένα αιτήματα δεν είναι κανένα καινούργιο φαινόμενο στην Ελλάδα. Είναι υπερβολικά παραδοσιακές για να μας διεγείρουν με τρόπο μη παραδοσιακό, γι’ αυτό και η κινητοποίηση της Τετάρτης απέτυχε να εγγραφεί ως κάτι πρωτότυπο κι ελπιδοφόρο. Ούτε ιδιαίτερες φασαρίες κατεγράφησαν στο κέντρο της Αθήνας. Φαίνεται πως καμία πλευρά από τις συνήθως εμπλεκόμενες δεν έκρινε ότι άξιζαν τον κόπο.

Ταυτότητα

Οπως έδειξαν οι πιο επιτυχημένες μαζικές διαδηλώσεις των τελευταίων ετών, εκείνες για τα Τέμπη, σε μια ταλαιπωρημένη από αδιέξοδες διαμαρτυρίες κοινωνία, αίσθηση πλέον κάνουν μόνον οι συγκεντρώσεις με ορισμένη ταυτότητα. Οποιος επιχειρεί να νοθεύσει το βασικό μήνυμα ενός «κινήματος» με στοιχεία παρμένα από αλλότριες ατζέντες, στο τέλος απονευρώνει το ίδιο το κίνημα που πάει να εκμεταλλευθεί. Στην περίπτωση των πρόσφατων φοιτητικών κινητοποιήσεων, το αρχικό αίτημα για καλύτερες ευκαιρίες και συνθήκες στέγασης επισκιάστηκε από την προσδοκία μίμησης του γαλλικού διημέρου αστικής καταστροφής. Ετσι, όσοι ήταν έτοιμοι να υποστηρίξουν τη φοιτητική πρωτοβουλία, φοβήθηκαν μια ενδεχόμενη παρεκτροπή και τελικά κράτησαν μικρό καλάθι.

Θα γίνει της Γαλλίας

Παίζει ρόλο και το ύφος των διαμαρτυρομένων. Εκφράσεις όπως «Θα γίνει της Γαλλίας», προερχόμενες από νεαρά άτομα που θα έπρεπε να θέλουν την κοινωνία με το μέρος τους και όχι απέναντι, γεννούν καχυποψία για τις προθέσεις τους. Ποιο από τα χαρακτηριστικά του γαλλικού παραδείγματος θαύμασαν όσοι υπόσχονται ότι «θα γίνει της Γαλλίας»; Τη φοιτητική συσπείρωση ή τα διαλυμένα καταστήματα; Την κοινωνική ομοψυχία ή τους απολίτικους βανδαλισμούς δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας; Οι σημερινοί εικοσάχρονοι, που ηδονίζονται από οράματα διάλυσης, δεν έχουν μνήμες από την όχι και τόσο μακρινή εποχή που η Αθήνα διαλυόταν και πάλι από έξαλλα νιάτα, αποφασισμένα να ζήσουν τη φαντασίωση του αγώνα. Οι υπόλοιποι έχουμε.

Περί εξέγερσης

Η επανάσταση, πάντως, έχει γίνει ξανά της μόδας. Ο αντισυστημισμός απέκτησε συστημικά χαρακτηριστικά, οπότε τώρα επαναλανσάρεται μέσα από τη ρητορική και την εικονοποιία της εξέγερσης. Είναι πολλοί εκείνοι που, ειδικά μετά τα γεγονότα στη Γαλλία, αναρωτιούνται με στόμφο: «Γιατί οι Ελληνες δεν αντιδρούν;». Η γενική ιδέα είναι πως πάλι πρέπει κάτι να κάνουμε, κάτι να σπάσουμε ή να κάψουμε, στο κάτω κάτω οι αιτίες δυσαρέσκειας είναι άπειρες: κυβερνητικά σκάνδαλα, κρατικές αποτυχίες, οικονομική δυσπραγία – ας γίνει επιτέλους κάτι μεγάλο για να νιώσουμε ζωντανοί! Ο εξεγερμένος, όμως, πρέπει να ξέρει απέναντι σε τι εξεγείρεται. Σε μια σειρά προσώπων, σε κάποια συγκεκριμένη πολιτική επιλογή, σε ένα νομοσχέδιο, σε ένα οικονομικό πρόγραμμα, σε μια νοοτροπία; Η εξέγερση κατά πάντων είναι εξέγερση εναντίον του εαυτού. Και η διάδοχη κατάσταση είναι μια ηττημένη υπαναχώρηση.

Η αλλαγή

Το αίτημα της αλλαγής είναι απολύτως υγιές και σε ένα περιβάλλον επίμονης στατικότητας, σαν το ελληνικό, συνιστά πλέον προϋπόθεση επιβίωσης. Η αλλαγή, ωστόσο, απαιτεί και ρεαλισμό, αν το ζητούμενο είναι όχι μόνο να την ονειρευόμαστε αλλά να επέλθει κιόλας. Κάποιες βασικές παραδοχές για αρχή: η ζωή δεν μας χρωστάει· τα λεφτά δεν φυτρώνουν στα δέντρα· το ότι θέλουμε κάτι δεν σημαίνει πως γίνεται.