Φόρτωση Text-to-Speech…
Λίγα 24ωρα πριν από τις ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, τις πρώτες μετά από τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, η «Κ» συνομίλησε με τον ιουδαϊκής καταγωγής και βραβευμένο με Πούλιτζερ δημοσιογράφο των New York Times Μπρετ Στίβενς. Ο συντηρητικός δημοσιογράφος, που έχει διατελέσει διευθυντής της ισραηλινής εφημερίδας Jerusalem Post, περιγράφει τους «δύο δρόμους» που καλούνται να επιλέξουν οι Ισραηλινοί, ενώ αναλύει και τα διλήμματα που αντιμετωπίζει ο Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ.
– Την Τρίτη, οι Ισραηλινοί θα προσέλθουν στις κάλπες για να επιλέξουν μεταξύ της συνέχισης της διακυβέρνησης του Νετανιάχου και ενός συνασπισμού υπό την ηγεσία του Γκάντι Αϊζενκοτ. Τι διακυβεύεται πραγματικά σε αυτές τις εκλογές;
– Κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν δύο θεμελιώδεις επιλογές, «δύο δρόμοι». Ο πρώτος είναι αυτό που αποκαλώ «αίσθημα δικαιώματος (spirit of entitlement)», το οποίο εκπροσωπεί ο συνασπισμός του Νετανιάχου. Για παράδειγμα, το «αίσθημα δικαιώματος» των υπερορθοδόξων, οι οποίοι απαιτούν τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις, αλλά αρνούνται να υπηρετήσουν ή να στείλουν τους νέους άνδρες τους να υπηρετήσουν στον στρατό. Είναι το «αίσθημα δικαιώματος» των εξτρεμιστών εποίκων που κακομεταχειρίζονται τους Παλαιστινίους γείτονές τους. Και είναι, ειλικρινώς, το αίσθημα δικαιώματος του ίδιου του Νετανιάχου, ο οποίος πιστεύει ότι μπορεί να κυβερνά για πάντα. Εχει διατελέσει πρωθυπουργός σχεδόν ένα στα τέσσερα χρόνια στην ιστορία του Ισραήλ. Τώρα εισέρχεται στο 20ό έτος του ως πρωθυπουργός.
Απέναντι σε αυτό βρίσκεται εκείνο που αποκαλώ «διάθεση προσφοράς (spirit of service)», το οποίο εκπροσωπείται από την πλευρά του Αϊζενκοτ. Ο ίδιος όχι μόνον υπηρέτησε 41 χρόνια στον στρατό, αλλά έχασε επίσης τον γιο του και δύο ανιψιούς του στον πόλεμο στη Γάζα. Αυτό ισχύει για πολλά ισραηλινά νοικοκυριά, άνθρωποι που βρίσκονται στη μέση της καριέρας τους, στα 30 και στα 40 τους, υπηρετούν εκατοντάδες ημέρες σε αυτό που στα εβραϊκά ονομάζεται «μιλούιμ», δηλαδή στις ενεργές εφεδρείες.
– Είναι αυτές οι εκλογές ουσιαστικώς μια μάχη για την πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου;
– Ναι και όχι. Είναι πάντα μια μάχη για την πολιτική επιβίωσή του, αλλά θυμηθείτε, απομακρύνθηκε από το αξίωμα το 2021 και επέστρεψε περίπου 18 μήνες αργότερα. Ο κόσμος πρέπει να καταλάβει ότι δεν είναι μια περίπτωση που η μία πλευρά κερδίζει και η άλλη χάνει. Πρόκειται για ένα σύστημα σχηματισμού συνασπισμών και θα είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε, ακόμη και μετά τις εκλογές, αν ο Αϊζενκοτ ή ο Νετανιάχου θα καταφέρουν να σχηματίσουν κυβέρνηση, ειδικά με μικρότερα κόμματα, για τα οποία δεν είναι σαφές αν θα ξεπεράσουν το εκλογικό όριο που απαιτείται για να κερδίσουν έδρες στην Κνεσέτ.
– Μία από τις πιο ανησυχητικές τάσεις στην ισραηλινή κοινωνία μετά την 7η Οκτωβρίου είναι η άνοδος της Ακροδεξιάς. Ανησυχείτε μήπως το Ισραήλ απομακρύνεται από τις αξίες των δυτικών συμμάχων του και οδεύει προς διεθνή απομόνωση;
– Νομίζω ότι στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο. Ανησυχώ ότι η Ευρώπη απομακρύνεται όλο και περισσότερο από το Ισραήλ, επειδή παρασύρεται από την πολιτική της Ακροαριστεράς και τη συμμαχία μεταξύ ισλαμιστών και αριστερών. Δεν είμαι υποστηρικτής της Ακροδεξιάς στο Ισραήλ ή σε οποιαδήποτε άλλη κοινωνία. Ωστόσο, πρέπει να το κατανοήσουμε μέσα σε αυτό το παγκόσμιο πλαίσιο. Η πραγματική μου ανησυχία, όμως, είναι, και ξέρω ότι αυτό μπορεί να μην είναι δημοφιλές σε ορισμένους από το κοινό σας, ότι αυτό που κάνουν ουσιαστικά οι Ισραηλινοί είναι να δίνουν μάχη εναντίον ενός κοινού εχθρού, που είναι ο ριζοσπαστικός ισλαμισμός. Παρεμπιπτόντως, η γειτονική σας Τουρκία αποτελεί τέλειο παράδειγμα αυτού που αναφέρω. Η Τουρκία ήταν κάποτε σχετικά κοσμική χώρα. Πέρασε στα χέρια ενός ισλαμιστή, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 23 χρόνια, χωρίς κανένα σημάδι υποχώρησης και με αυξανόμενο ριζοσπαστισμό.
Πιστεύω ότι αυτό που κάνει το Ισραήλ, τελικώς, παρ’ όλες τις κριτικές που μπορεί να του απευθυνθούν, είναι να δείχνει πώς μια δημοκρατική κοινωνία πολεμά τους ολοκληρωτικούς εχθρούς της. Αν η Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη χώρα βρισκόταν σε μια κατάσταση όπως αυτή του Ισραήλ, με απειλές επικείμενης μαζικής βίας ακριβώς στα δύο από τα σύνορά της, πιστεύω ότι θα αντιδρούσε με τον ίδιο, σχεδόν, τρόπο. Επίσης, με ανησυχεί το γεγονός ότι παρατηρούμε την άνοδο αυτού που θεωρώ «νέο αντισιωνισμό»: αντισημιτισμό μεταμφιεσμένο σε αντισιωνισμό. Γνωρίζουμε όχι μόνο τι σημαίνει αυτό για τους Εβραίους, αλλά και τι σημαίνει για τις κοινωνίες που εθίζονται ή παρασύρονται από την ιδέα ότι, αν μόνο το εβραϊκό ζήτημα λυνόταν, όλα τα προβλήματά τους θα λύνονταν. Κάθε κοινωνία στην οποία έχει συμβεί αυτό, είτε στη μεσαιωνική Ισπανία, είτε στον αραβικό κόσμο τη δεκαετία του 1940, είχε εισέλθει σε φάση παρακμής. Και ανησυχώ για την Ευρώπη όσο και για το Ισραήλ.
Απέναντι στο «αίσθημα δικαιώματος» του Νετανιάχου, ο οποίος πιστεύει ότι μπορεί να κυβερνά για πάντα, βρίσκεται η «διάθεση προσφοράς», που εκπροσωπείται από την πλευρά του Αϊζενκοτ.
– Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Τραμπ αντιμετωπίζει τις ενδιάμεσες εκλογές. Αν οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, θα περιοριστεί η εξουσία του ή θα μπορούσε να γίνει ακόμη πιο επιθετικός στην άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας;
– Πιστεύω ότι στην πραγματικότητα ισχύει το δεύτερο. Πολλοί Αμερικανοί αποδίδουν μεγάλη σημασία σε αυτές τις ενδιάμεσες εκλογές, πιστεύοντας ότι θα σταματήσουν τον Τραμπ. Ο Τραμπ θα παραμείνει πρόεδρος για άλλα δύο χρόνια και θα ασκήσει τις εκτελεστικές εξουσίες του πολύ επιθετικά. Η εκτίμησή μου είναι ότι ο Τραμπ θέλει να ασκήσει την εξουσία του με τρόπο που θα παρασύρει τους Δημοκρατικούς, αν αποκτήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, να προσπαθήσουν να τον θέσουν σε διαδικασία μομφής, όπως έκαναν δύο φορές κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του. Και αυτή είναι μια πολιτική στρατηγική που έχει αποδώσει καλά για τον ίδιο, επειδή του προσδίδει, στα μάτια των υποστηρικτών του, την εικόνα του μάρτυρα. Ετσι, αυτό που πιστεύω ότι μας περιμένει με τον έλεγχο του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς είναι δύο χρόνια πολιτικού χάους και στασιμότητας στις ΗΠΑ, παρά μια άμβλυνση χρήσης της εξουσίας από τον Τραμπ.
– Θεωρείτε λοιπόν τις ενδιάμεσες εκλογές ως δημοψήφισμα για τον Τραμπ και την προεδρία του;
– Φυσικά και είναι. Ωστόσο, να θυμάστε ότι στις ΗΠΑ είναι συνηθισμένο οι πρόεδροι να έχουν κακή επίδοση στις ενδιάμεσες εκλογές. Το 2010, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Ομπάμα, οι Ρεπουμπλικανοί είχαν εξαιρετική επίδοση στις ενδιάμεσες εκλογές και ο Ομπάμα επανεκλέχθηκε το 2012. Ομοίως, το 1994 οι Ρεπουμπλικανοί είχαν πολύ καλή επίδοση στις ενδιάμεσες εκλογές εναντίον του Κλίντον και ο Κλίντον επανεκλέχθηκε το 1996.
– Το ερώτημα που τίθεται τώρα είναι: τι θα ακολουθήσει μετά τον Τραμπ, αλλά και ποιος θα μπορούσε να τον διαδεχθεί. Βλέπετε τον Ρούμπιο ή τον Βανς ως πιθανούς διαδόχους του κινήματος MAGA;
– Αν και πραγματικά δεν τον συμπαθώ, πιστεύω ότι ο Βανς είναι μάλλον ο πιο πιθανός διάδοχος, απλώς και μόνον επειδή είναι ο αντιπρόεδρος. Και διαθέτει μεγαλύτερη αξιοπιστία ως προς το κίνημα MAGA σε σχέση με τον Ρούμπιο. Πιστεύω ότι ο Ρούμπιο θα ήταν πιο παραδοσιακός Ρεπουμπλικανός, παλαιού τύπου, στο στυλ του Ρέιγκαν. Ομως, ο Ρούμπιο πρέπει να σκεφτεί πολύ προσεκτικά τι θα μπορούσε να σημαίνει για την πολιτική καριέρα του η διεκδίκηση της θέσης εναντίον του Βανς. Μην ξεχνάτε, ο Ρούμπιο είναι ακόμη νέος. Το 2028, οι Αμερικανοί θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν βαρεθεί τον τραμπισμό και θα μπορούσε να είναι μια κακή χρονιά για τους Ρεπουμπλικανούς. Ετσι, ο Ρούμπιο ίσως σκεφτεί ότι το πιο σοφό θα ήταν να μη συμμετάσχει στις εκλογές, με την προσδοκία ότι θα κερδίσουν οι Δημοκρατικοί και στη συνέχεια θα γίνει ο πιθανός υποψήφιος στον κύκλο του 2032.
– Σε ένα από τα πρόσφατα άρθρα σας, «Ο δυτικός πολιτισμός για την ομάδα Τραμπ», σημειώνετε ότι «για τουλάχιστον δεύτερη φορά φέτος, ο Ρούμπιο εκφώνησε μια συγκινητική ομιλία υμνώντας τις αρετές του δυτικού πολιτισμού», αναφερόμενος στην ομιλία του με φόντο την Ακρόπολη. Προσπαθεί ο Ρούμπιο να προσφέρει ένα πιο συνεκτικό ιδεολογικό όραμα για το πώς θα πρέπει να ηγηθεί η Δύση υπό τη «δική του» κυβέρνηση;
– Ναι. Σε γενικές γραμμές, συμφωνώ με τις προσπάθειές του να μιλήσει για κοινό πολιτισμό. Κατ’ αρχάς, πρόκειται για έναν κοινό πολιτισμό που εξακολουθεί να ενώνει τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Πιστεύω ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε δύσκολη θέση και θεωρώ ότι η ευημερία της Ευρώπης είναι ζωτικής σημασίας για την υπεράσπιση των δημοκρατικών αξιών. Πιστεύω, επίσης, ότι είναι σημαντικό να μιλάμε για τη Δύση ενόψει των κοινών εχθρών της. Μερικές φορές αυτοί οι εχθροί βρίσκονται στη Μόσχα, άλλες φορές στο Πεκίνο και άλλες φορές στην Τεχεράνη ή στην Αγκυρα. Ομως, μερικές φορές αυτοί οι εχθροί προέρχονται από το εσωτερικό της ίδιας της Δύσης: άνθρωποι που θέλουν να καταστρέψουν την ιδέα ενός κοινού πολιτισμού που σέβεται την αξιοπρέπεια του ατόμου, τις δημοκρατικές διαδικασίες και τις κλασικά φιλελεύθερες αξίες, όπως η ελευθερία του λόγου, η ανοιχτή κοινωνία, η θρησκευτική ανοχή και ο εθνοτικός πλουραλισμός.