Πού χάθηκαν οι ώρες κοινής ησυχίας;

Η Αθήνα δεν ησυχάζει ποτέ. Ούτε τις «ώρες κοινής ησυχίας», που πλέον μοιάζουν με κακόγουστο αστείο. Ισως σε μια άλλη εποχή ή σε μια άλλη κουλτούρα, την ιαπωνική πιθανότατα, θα τηρούνταν. Στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας όμως, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, δεν έχουν εφαρμογή.

Την 1η Οκτωβρίου περάσαμε στη χειμερινή περίοδο (το κατάλαβε κανείς;), η οποία σύμφωνα με τον νόμο ορίζει την ησυχία σε δύο ζώνες: τη μεσημεριανή (15.30-17.30) και τη βραδινή (22.00-7.30). Στην πράξη και αυτές τις ώρες, που θα έπρεπε να ησυχάζουμε, παραμένουμε εκτεθειμένοι σε αμέτρητες πηγές θορύβου. Αυτοκίνητα, πειραγμένες εξατμίσεις, κομπρεσέρ στα χιλιάδες υπό ανακαίνιση διαμερίσματα στις πολυκατοικίες, αστικές συγκοινωνίες, μπαρ, καφέ, ανοιχτή ακρόαση παντού –η νέα μάστιγα που έχει καταστήσει τη διακριτικότητα απειλούμενο είδος– και πολλά άλλα.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Τα στοιχεία που έχει στα χέρια της η «Κ» από το σύνολο των καταγγελιών που φθάνουν στο τηλεφωνικό κέντρο της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αττικής για ηχορρύπανση αλλά και για διατάραξη των ωρών κοινής ησυχίας είναι ενδεικτικά. Για το 2025 οι καταγγελίες φτάνουν τις 35.443, δηλαδή σχεδόν 100 κλήσεις ανά ημέρα. Τα βεβαιωθέντα πρόστιμα είναι μόλις 163 (περίπου 0,46% των καταγγελιών) για το ίδιο χρονικό διάστημα και οι συλλήψεις στο πλαίσιο του αυτοφώρου ανέρχονται στις 687 (περίπου 1,93%). Για το πρώτο 9μηνο του 2026, μάλιστα, καταγράφονται 25.757 καταγγελίες, με μόλις 151 βεβαιωμένα πρόστιμα (περίπου 0,59%) και 640 συλλήψεις στο πλαίσιο αυτοφώρου (περίπου 2,48%).

Το 2025 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), προκειμένου να μετρήσει τον θόρυβο, εκπόνησε εκτεταμένη έκθεση με τίτλο «Περιβαλλοντικός θόρυβος στην Ευρώπη – 2025». Σε αυτήν παρουσιάζονται τα πιο πρόσφατα δεδομένα και αναλύσεις σχετικά με την ηχορρύπανση αλλά και τις επιπτώσεις της στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον σε ολόκληρη την Ευρώπη. Τα δεδομένα για την Ε.Ε. αναδεικνύουν και συνθέτουν μια ανησυχητική πραγματικότητα:

• 17 εκατ. άνθρωποι υποφέρουν από μακροχρόνια ενόχληση από τον θόρυβο.

• 4,6 εκατ. άνθρωποι υποφέρουν από σοβαρές διαταραχές ύπνου.

«Η ηχορρύπανση δεν είναι απλώς μια ενόχληση. Συνδέεται με ένα ευρύ φάσμα επιπτώσεων στην υγεία», αναφέρει στην «Κ» η δρ Ευλαλία Πέρις, ειδικός περιβαλλοντικού θορύβου του ΕΟΠ και επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης. Η κυριότερη επίπτωση εντοπίζεται στο πεδίο του ύπνου, ο οποίος αποτελεί και το πιο ευάλωτο σημείο μας. «Ο θόρυβος μας κάνει να κοιμόμαστε χειρότερα, ακόμη κι όταν δεν το συνειδητοποιούμε». Συχνά πολλοί ισχυρίζονται πως παρά το γεγονός ότι ζουν δίπλα από έναν κεντρικό δρόμο καταφέρνουν να κοιμηθούν χωρίς κανένα πρόβλημα. Η δρ Πέρις υποστηρίζει κατηγορηματικά ότι ακόμη και χωρίς τη θέλησή μας, η ποιότητα του ύπνου επηρεάζεται.

Τις επιπτώσεις αναφορικά με την υγεία του ύπνου μελετάει χρόνια και ο δρ Εμμανουήλ Βαγιάκης, πνευμονολόγος – εντατικολόγος – υπνίατρος, τέως διευθυντής Εργαστηρίου Μελέτης Διαταραχών Υπνου στον «Ευαγγελισμό». «Ο ύπνος δεν είναι μια ενιαία κατάσταση. Χωρίζεται σε στάδια REM και μη REM, που κάνουν κύκλους ανά 90 λεπτά. Επιπλέον, χωρίζεται σε δύο κύκλους, ένα μεγάλο που είναι το βράδυ και ένα μικρότερο το μεσημέρι. Για αυτόν τον λόγο έχουν θεσπιστεί οι “ώρες κοινής ησυχίας”. Τα τελευταία χρόνια ο μεσημεριανός ύπνος απειλείται, με αποτέλεσμα να αποσυγχρονίζεται ο κιρκάδιος ρυθμός. Οταν υπάρχει θόρυβος, διαταράσσεται η αρχιτεκτονική του ύπνου. Ακόμη και αν δεν ξυπνήσουμε πλήρως, συμβαίνουν “μικροαφυπνίσεις”. Δηλαδή, περνάμε από ένα βαθύ στάδιο ύπνου σε ένα πιο ελαφρύ. Σε κάθε τέτοια μικροαφύπνιση, ανεβαίνει η πίεση, αυξάνονται οι καρδιακοί σφυγμοί. Μακροπρόθεσμα, αυτό απειλεί σοβαρά το καρδιαγγειακό σύστημα», τονίζει ο κ. Βαγιάκης.

Πέρα όμως από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η κακή ποιότητα ύπνου που προκαλείται από την ηχορρύπανση συνδέεται στενά και με άλλα συμπτώματα: κόπωση, απώλεια παραγωγικότητας, χρόνιο στρες. «Το σώμα παράγει ουσίες όπως η κορτιζόλη. Η αϋπνία προκαλεί προβλήματα και συνδέεται με την κατάθλιψη, το άγχος, την υπέρταση, ακόμη και με την αδυναμία απώλειας βάρους, οδηγώντας σε παχυσαρκία. Αν δεν κοιμόμαστε καλά λόγω της ηχορρύπανσης, γινόμαστε θύματά της», προσθέτει ο ίδιος.

Το παρατεταμένο στρες από συνεχείς θορύβους παγιδεύει το σώμα μας σε μια κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης. Το ακουστικό μας σύστημα βρίσκεται σε αυξημένη επαγρύπνηση αναζητώντας πιθανές απειλές από το περιβάλλον. «Αυτός είναι παράγοντας κινδύνου για πολλές σοβαρές ασθένειες, όπως καρδιαγγειακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια, μεταβολικές διαταραχές, άνοια κ.λπ. Με την πάροδο του χρόνου, οι σωρευτικές επιπτώσεις του διαταραγμένου ύπνου και του χρόνιου στρες μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης αυτών των παθήσεων και τελικά να συμβάλουν στον πρόωρο θάνατο», σημειώνει από την πλευρά της η δρ Πέρις.

Η οδική κυκλοφορία

Σύμφωνα με την έκθεση του ΕΟΠ, επίσης, το 30%-40% του αστικού πληθυσμού εκτίθεται σε επίπεδα θορύβου προερχόμενα από την οδική κυκλοφορία που θεωρούνται επιβλαβή για την υγεία. Αυτό αποδεικνύει ότι ο θόρυβος της οδικής κυκλοφορίας δεν αφορά μόνο τις μεγαλουπόλεις, όπου ο αριθμός των ντεσιμπέλ είναι μεγάλος, αλλά ακόμη και τις μικρότερες πόλεις ή χώρες, καθιστώντας το θέμα ένα ευρύ αόρατο πρόβλημα το οποίο μας αφορά όλους.

Ο θόρυβος εγκυμονεί επίσης κινδύνους για την υγεία των παιδιών. Οταν σχολεία και οικίες είναι άμεσα εκτεθειμένα σε πηγές θορύβου, δημιουργούν συχνά προβλήματα γνωστικής εξασθένησης· μείωση δηλαδή των νοητικών λειτουργιών, όπως η μνήμη, η προσοχή, η γλώσσα και η κρίση. «Ο θόρυβος μπορεί να προκαλέσει γνωστική εξασθένηση και προβλήματα συμπεριφοράς, ενώ πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν ότι η έκθεση στον θόρυβο σε παιδιά και εφήβους συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας. Εκτιμάμε ότι πάνω από μισό εκατομμύριο παιδιά στην Ευρώπη έχουν μειωμένη μαθησιακή ικανότητα λόγω του θορύβου των μεταφορών», λέει η δρ Πέρις.

Η ανάπτυξη των παιδιών

Παράλληλα και η αυξητική ορμόνη, η οποία εκκρίνεται κατά τη διάρκεια του ύπνου και ρυθμίζει την ανάπτυξη του παιδιού, επηρεάζεται σημαντικά. «Αν ο ύπνος διακοπεί ή μειωθεί λόγω συνεχών θορύβων, το παιδί ενδέχεται να μην αναπτυχθεί σωστά και να παρουσιάσει έλλειμμα ανάπτυξης. Επιπλέον, την επόμενη ημέρα στο σχολείο θα είναι κουρασμένο και θα νυστάζει, κάτι που συχνά παρερμηνεύεται από τους δασκάλους ως τεμπελιά, ενώ στην πραγματικότητα το παιδί απλώς δεν έχει κοιμηθεί καλά», προσθέτει ο δρ Βαγιάκης.

Ατομικά «αναχώματα» και λύσεις από την πολιτεία

Ο πολίτης που αντέχει οικονομικά μπορεί να αλλάξει κουφώματα, να βάλει τριπλά τζάμια ή να μετακομίσει σε μια νέα, πιο ήσυχη γειτονιά. Υπάρχουν και πιο απλές και φθηνές λύσεις, όπως η χρήση ωτοασπίδων. «Χρειάζονται όμως προσοχή και καλό καθαρισμό», λέει ο δρ Εμμανουήλ Βαγιάκης.

Μέτρα όπως πιο αθόρυβα οχήματα, μικρότερος όγκος κυκλοφορίας, ζώνες χαμηλής κυκλοφορίας, καλύτερος πολεοδομικός σχεδιασμός μπορούν να ωφελήσουν τους πάντες.

Η πολιτεία από την πλευρά της μπορεί να χρησιμοποιήσει δοκιμασμένες λύσεις οι οποίες επιφέρουν ουσιαστικό αποτέλεσμα. «Μια βασική λύση είναι η τοποθέτηση ηχοπετασμάτων. Σε μεγάλους οδικούς άξονες, όπως η εθνική οδός στο ύψος της Νέας Φιλαδέλφειας, βλέπουμε τέτοια ηχοπετάσματα που απορροφούν ένα σημαντικό ποσοστό. Μια άλλη προσέγγιση είναι η φύτευση δέντρων στις άκρες των δρόμων», αναφέρει στην «Κ» ο Παύλος Κασσωμένος, ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο οποίος έχει ασχοληθεί ερευνητικά με την ηχορρύπανση και τον θόρυβο.

Οριο και μετρήσεις

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), τα 55 ντεσιμπέλ είναι το ανώτατο όριο ασφαλείας για τον θόρυβο κατά τη διάρκεια της ημέρας ώστε να μην προκαλείται σοβαρή ενόχληση ή στρες στους ανθρώπους.

Ο κ. Κασσωμένος μαζί με την ομάδα του έχουν μετρήσει τον θόρυβο στην πόλη των Ιωαννίνων τις ώρες αιχμής, όταν οι κάτοικοι πηγαίνουν στις δουλειές τους: «Καταγράψαμε θόρυβο περίπου 70 με 80 ντεσιμπέλ, χωρίς καν να έχουμε βαριά φορτηγά στο κέντρο της πόλης. Φανταστείτε στην Αθήνα τι γίνεται! Σε κεντρικές αρτηρίες με μεγάλη κίνηση, όπως η λεωφόρος Κηφισίας, μπορούμε εύκολα να φτάσουμε στα 80 ή και στα 90 dB. Για να έχετε ένα μέτρο σύγκρισης, όταν προσγειώνεται ένα αεροπλάνο, ο θόρυβος φτάνει στα 110-120 dB, με το όριο θραύσης του τυμπάνου να βρίσκεται στα 140 dB», αναφέρει.

Στο εξωτερικό, μάλιστα, υπάρχουν χώρες οι οποίες αντιμετωπίζουν την «ησυχία» ως δικαίωμα. «Αν βρεθείτε στην Κοπεγχάγη, δεν θα ακούσετε ούτε μία κόρνα. Στη Σουηδία υπάρχουν ειδικά βαγόνια με απόλυτη αντιθορυβική θωράκιση, στα οποία απαγορεύεται ακόμη και η χρήση κινητού, προκειμένου να εξασφαλίζεται η ηρεμία των επιβατών. Εμείς έχουμε ακόμη δρόμο για να συνειδητοποιήσουμε πόσο μας βλάπτει η μόνιμη έκθεση στον θόρυβο», τονίζει ο κ. Κασσωμένος.

Για να αντιμετωπίσεις το πρόβλημα, σύμφωνα με τη δρα Πέρις, χρειάζεται να στρέψεις την προσοχή σου στην πηγή του θορύβου. Μέτρα όπως πιο αθόρυβα οχήματα, μικρότερος όγκος κυκλοφορίας, μείωση ταχύτητας, ζώνες χαμηλής κυκλοφορίας, καλύτερος πολεοδομικός σχεδιασμός και προστασία των ήσυχων περιοχών μπορούν να ωφελήσουν τους πάντες, όχι μόνο όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα να λάβουν μέτρα. «Η πρόσβαση σε υγιές ηχητικό περιβάλλον θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως η πρόσβαση σε καθαρό αέρα, χώρους πρασίνου ή ασφαλές πόσιμο νερό. Δεν θα πρέπει να είναι πολυτέλεια», καταλήγει.

Οι αριθμοί

35.443 καταγγελίες για διατάραξη κοινής ησυχίας στην Αττική υποβλήθηκαν το 2025.

163 πρόστιμα βεβαιώθηκαν, που αντιστοιχούν σε μόλις 0,46% των καταγγελιών. 687 συλλήψεις έγιναν στο πλαίσιο του αυτοφώρου.

25.757 καταγγελίες έχουν καταγραφεί το πρώτο εννεάμηνο του 2026.