Φόρτωση Text-to-Speech…
Σε σκουπιδότοπους έχουν μετατραπεί με τα χρόνια οι περιοχές γύρω από σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, αλλά και οι παρόδιες περιοχές στο επαρχιακό δίκτυο. Από τη μία πλευρά η ασυνειδησία κατοίκων και επισκεπτών, που ξεφορτώνονται όχι μόνον ό,τι κρατούν αλλά ακόμη και ογκώδη αντικείμενα, και από την άλλη η αδυναμία των δήμων να επέμβουν τακτικά και σε μεγάλη κλίμακα οδηγούν σε συσσώρευση τόνων σκουπιδιών, που με την πρώτη καταιγίδα θα καταλήξουν σε ποτάμια και ρέματα και από εκεί στη θάλασσα. Πρόγραμμα καθαρισμού τέτοιων σημείων στους νομούς Αργολίδας, Μεσσηνίας και Φωκίδας έδειξε την έκταση του –συχνά αθέατου– προβλήματος.
Από τη θάλασσα στη στεριά
Το πρόγραμμα καθαρισμών σχεδιάζεται και πραγματοποιείται από το Κοινωφελές Ιδρυμα Αθ. Λασκαρίδη στο πλαίσιο του Cyclone Project (πρόγραμμα «Κυκλώνας»). «Το πρόγραμμα ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2024 από τον Δήμο Ωρωπού. Η πρώτη απόπειρα ήταν πιλοτική, ώστε να καταλάβουμε με ποιον τρόπο θα έπρεπε να οργανωθούμε», εξηγεί στην «Κ» ο υπεύθυνος του προγράμματος, Θανάσης Μπέσιος.
«Το σκεπτικό μας ήταν απλό: μέσα από τη δράση του πλοίου “Τυφώνας” του Ιδρύματος, που τα τελευταία έξι χρόνια καθαρίζει απρόσιτες ακτές, καταλάβαμε ότι μεγάλο μέρος των απορριμμάτων προέρχεται από την ενδοχώρα. Ετσι αποφασίσαμε να διοργανώσουμε χερσαίους καθαρισμούς μεγάλης κλίμακας σε αρχαιολογικούς χώρους, ποτάμια, λίμνες, ρέματα και επαρχιακούς δρόμους, καταγράφοντας τα απορρίμματα που συλλέγονται».
Πλέον το Ιδρυμα Αθ. Λασκαρίδη έχει ανακοινώσει την ολοκλήρωση των πρώτων μεγάλων παρεμβάσεων στην Αργολίδα, τη Μεσσηνία και τη Φωκίδα.
• Στην Αργολίδα πραγματοποιήθηκαν εργασίες καθαρισμού σε 331 σημεία που περιελάμβαναν 23 αρχαιολογικούς χώρους, 19 επαρχιακές οδούς, 18 ποτάμια και ρέματα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ευρύτερη περιοχή γύρω από τους αρχαιολογικούς χώρους των Μυκηνών και της Επιδαύρου. Συνολικά συνελέγησαν περίπου 1,7 εκατ. τεμάχια σκουπιδιών, με συνολικό βάρος 1.172 τόνους. Σύμφωνα με την καταγραφή, το 56,4% ήταν πλαστικά, το 13,5% αντικείμενα από ξύλο και 10,4% διάφορα μέταλλα. Οι μεγαλύτερες ποσότητες συνελέγησαν από την περιοχή του Δήμου Αργους – Μυκηνών.
• Στη Μεσσηνία οι ομάδες εργάστηκαν σε 265 σημεία, καλύπτοντας 46 επαρχιακές οδούς, 23 αρχαιολογικούς χώρους και 22 ποτάμια και ρέματα. Ως αποτέλεσμα, συνελέγησαν 1,2 εκατ. τεμάχια σκουπιδιών, που ζύγιζαν περίπου 456 τόνους. Τα περισσότερα σκουπίδια ήταν από πλαστικό (66,7%) και χαρτί (14,4%). Οι μεγαλύτερες ποσότητες συνελέγησαν από την περιοχή του Δήμου Πύλου – Νέστορος.
Οι επιχειρήσεις πραγματοποιούνται από ομάδες 10-12 ατόμων. Συνεπικουρούνται από εθελοντές και τους εκάστοτε δήμους, που παραλαμβάνουν τα σκουπίδια που συλλέγονται προς διαχείριση.
• Τέλος, στη Φωκίδα οι ομάδες ολοκλήρωσαν παρεμβάσεις σε 157 σημεία, στα οποία περιλαμβάνονται 17 επαρχιακές οδοί, 16 αρχαιολογικοί χώροι, 10 ποταμοί και 2 ρέματα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ευρύτερη περιοχή των Δελφών. Συνολικά συλλέχθηκαν απορρίμματα 210 τόνων (περίπου 328.000 αντικείμενα). Και εδώ τα περισσότερα σκουπίδια ήταν πλαστικά (60,7%).
Οι επιχειρήσεις καθαρισμού πραγματοποιούνται από ομάδες 10-12 ατόμων, τα οποία είναι προσωπικό του Ιδρύματος. Συνεπικουρούνται δε από εθελοντές από τοπικούς συλλόγους και σχολεία και βέβαια από τους εκάστοτε δήμους, που παραλαμβάνουν τα σκουπίδια προς διαχείριση. «Κάθε επιχείρηση διαρκεί από τρεις μήνες έως ένα έτος, ανάλογα με το τι θα συναντήσουμε», εξηγεί ο κ. Μπέσιος. «Για παράδειγμα, στον Δήμο Αργους Μυκηνών, η επιβάρυνση ήταν πολύ μεγάλη και οι ομάδες μας χρειάστηκε να εργαστούν επί δέκα μήνες».
Το Cyclone Project συνεχίζεται πλέον στην Αρκαδία (ξεκίνησε από τον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας και τώρα προχωράει στον Δήμο Νότιας Κυνουρίας), στη Βοιωτία (ξεκίνησε από τον Δήμο Λιβαδειάς και προχωράει στους δήμους Θήβας και Ορχομενού) και στη Λάρισα (ξεκίνησε από τις περιαστικές περιοχές της Λάρισας και τώρα θα προχωρήσει στους όμορους δήμους). Ο Γιώργος Σχινάς είναι επικεφαλής της ομάδας που εργάζεται αυτή την περίοδο στη Βοιωτία. «Οι περιοχές στις οποίες θα επέμβουν οι ομάδες αποφασίζονται σε συνεργασία με τις κατά τόπους εφορίες Αρχαιοτήτων –υπάρχει συνεργασία του Ιδρύματος με το υπουργείο Πολιτισμού– και τους δήμους. Καθαρίζουμε τα σημεία στα οποία θα μας υποδείξουν ότι υπάρχει το σοβαρότερο πρόβλημα. Φυσικά, συζητούμε και με φορείς και κατοίκους όταν βρισκόμαστε σε κάθε περιοχή και είμαστε ανοιχτοί στις υποδείξεις τους».
Μαζεύουν από πλαστικά μπουκάλια και ποτήρια του καφέ μέχρι ντουλάπια και έπιπλα, αναφέρει ο Γιώργος Σχινάς, επικεφαλής της ομάδας που εργάζεται αυτή την περίοδο στη Βοιωτία.
Τι καταλήγει πεταμένο γύρω ή μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους, εκατέρωθεν των επαρχιακών οδών ή σε ποτάμια και ρέματα; «Από πλαστικά μπουκάλια και ποτήρια του καφέ μέχρι ντουλάπια και έπιπλα», λέει ο κ. Σχινάς. «Υπάρχουν ασυνείδητοι που κάνουν ανακαίνιση και ξεφορτώνουν τα πάντα, μέχρι και τα μπάζα, όπου βρουν. Οι δήμοι έχουν περιορισμένο προσωπικό και οικονομική δυνατότητα και δεν είναι εύκολο να επιτηρούν και να καθαρίζουν τα πάντα. Δεν είναι ότι δεν θέλουν, δεν έχουν τα μέσα. Για παράδειγμα στον Δήμο Aργους – Μυκηνών συλλέγαμε μέχρι και 1-1,5 τόνο σκουπίδια την ημέρα. Ποιος δήμος μπορεί να ανταποκριθεί σε τόσο μεγάλες ποσότητες σκουπιδιών;». Το σημείο με τη χειρότερη εικόνα που αντιμετώπισαν τα συνεργεία του Ιδρύματος ήταν ανάμεσα σε δύο καταυλισμούς Ρομά στη Θήβα. «Μαζέψαμε 11,5 τόνους σκουπίδια σε δύο ημέρες. Δυστυχώς, η κατάσταση ήταν πάρα πολύ δύσκολη».
Εκπαιδευτικές δράσεις
Παράλληλα με τους καθαρισμούς, το πρόγραμμα «Κυκλώνας» περιλαμβάνει και εκπαιδευτικές δράσεις. «Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας. Σε κάθε τόπο που επισκέπτεται ο “Κυκλώνας”, οργανώνονται δράσεις καθαρισμού που συμπεριλαμβάνουν τη νέα γενιά και ενθαρρύνουν την ενεργό συμμετοχή των κατοίκων», λέει ο κ. Μπέσιος. «Προσπαθούμε να αλλάξουμε τις νοοτροπίες», προσθέτει ο κ. Σχινάς. «Τα παιδιά είναι οι μεγαλύτεροι σύμμαχοί μας».
Το πλέγμα αρμοδιοτήτων μεταξύ δήμων, περιφερειών και άλλων φορέων
Στους δήμους έχει περιέλθει από τις αρχές του 2024 η ευθύνη καθαρισμού των παρόδιων περιοχών – ακόμη και στους οδικούς άξονες για τους οποίους έχουν την ευθύνη οι περιφέρειες. Αντίθετα οι καθαρισμοί ρεμάτων είναι ευθύνη των περιφερειών ή των δασαρχείων (στις δασικές περιοχές), με τους δήμους να λειτουργούν επικουρικά.
Από το 2024, στους δήμους έχει περιέλθει
η ευθύνη καθαρισμού των παρόδιων περιοχών.
Η αρμοδιότητα καθαρισμού των παρόδιων περιοχών των οδικών αξόνων αρμοδιότητας των περιφερειών πέρασε με τον ν. 5056/23 (άρθρο 41) αποκλειστικά στους δήμους. Eτσι οι δήμοι είναι υπεύθυνοι για να καθαρίζουν τις περιοχές γύρω από όλο το τοπικό και υπερτοπικό οδικό δίκτυο.
Η αρμοδιότητα αφορά και τους παράπλευρους δρόμους, τις νησίδες, τις υπόγειες διαβάσεις και τα πρανή του δρόμου. Μάλιστα, εφόσον η νησίδα αποτελεί το όριο όμορων δήμων, την αρμοδιότητα καθαρισμού της έχει ο πληθυσμιακά μεγαλύτερος από τους δύο.
Οι αυτοκινητόδρομοι
Στους παραχωρημένους σε ιδιώτες αυτοκινητόδρομους, οι εταιρείες φέρουν την ευθύνη μόνο για τις νησίδες και τους λοιπούς χώρους που βρίσκονται μέσα στα όρια της παραχώρησης (όπως τουαλέτες, γραφεία, σταθμοί εξυπηρέτησης αυτοκινητιστών κ.ο.κ.). Για τα πρανή των αυτοκινητοδρόμων, η αρμοδιότητα καθαρισμού από σκουπίδια ανήκει στους δήμους.
Οτιδήποτε βρίσκεται εντός της περίφραξης αρχαιολογικών χώρων είναι ευθύνη του ΥΠΠΟ.
Οσον αφορά τα ρέματα, η αρμοδιότητα καθαρισμού και αστυνόμευσης έχει περάσει από το 2018 (ν. 4555, άρθρο 224) από τους δήμους στις περιφέρειες. Μάλιστα, εδώ και λίγες ημέρες (συγκεκριμένα από τις 29 Ιουλίου με τον ν. 5314/26) την ίδια αρμοδιότητα ανέλαβαν και οι Περιφέρειες Βορείου Αιγαίου, Νοτίου Αιγαίου και Ιονίων Νήσων, που είχαν εξαιρεθεί από παλαιότερη νομοθεσία (η ευθύνη μέχρι πρότινος ανήκε στους νησιωτικούς δήμους των τριών περιοχών). Το ίδιο ισχύει και για τις περιοχές των μικρών ορεινών δήμων, που είχαν επίσης εξαιρεθεί.
Η ευθύνη των περιφερειών, ωστόσο, αφορά τις κοίτες των ρεμάτων. Στις παραρεμάτιες περιοχές υπεύθυνοι είναι οι δήμοι, εκτός αν ρέμα περνάει από ιδιωτικές εκτάσεις, όπου υπεύθυνος είναι ο εκάστοτε ιδιοκτήτης. Στις δασικές περιοχές ευθύνη έχουν και οι δασικές υπηρεσίες, οι οποίες πραγματοποιούν καθαρισμούς αλλά συνήθως αφορούν τη βλάστηση.
Οι δήμοι μπορούν να παρεμβαίνουν επικουρικά στους καθαρισμούς ρεμάτων, σε ειδικές περιπτώσεις.
Οσον αφορά τους αρχαιολογικούς χώρους, οτιδήποτε βρίσκεται εντός της περίφραξής τους είναι ευθύνη του υπουργείου Πολιτισμού και οτιδήποτε εκτός είναι των δήμων ή του ιδιοκτήτη του οικοπέδου.